2026 Newroz’u bir kez daha gösterdi ki, gücü yalnızca geçmişin direnişinde değil; şimdi, burada, halkın iradesinde, meydanlarda ve yaşamın her anında yeniden ortaya çıkıyor
Ercan Jan Aktaş
Her Newroz, aylar öncesinden kendi ruhunu ilmek ilmek kurar yol alır ve ilerler. Bu anlamıyla Newroz, yalnızca bir takvim günü değil, bir halkın hafızasında biriken öfkenin, umudun ve direnişin yeniden vücut bulduğu tarihsel bir ana dönüşür. Türkiyeli ve Kuzey Kürdistanlı devrimci ve sosyalistler bu hakikati özellikle 1992-93’lerden itibaren, Kürt Özgürlük Hareketi ekseninde daha yakından görmeye ve kavramaya başladı. Oysa 1989-91 aralığında Newroz, henüz salonlara sıkışmış, mahalle aralarında, sınırlı katılımlarla ve büyük bir heyecan kadar derin bir endişe, kaygı ve korkuyla kutlanıyordu. Tam da bu kırılgan ama bir o kadar kararlı başlangıç, Newroz’un halkla buluşmasının ve serhildan dönemini ateşleyen kıvılcımın doğuşuna zemin hazırladı. Bu yönüyle her Newroz, Kürtlerin özgürlük yürüyüşünde bir durak olduğu kadar, aynı zamanda geleceğe dair mücadele dinamiklerinin yeniden kurulduğu bir mücadele sahası da oldu.
1989’lardan itibaren yasaklı Kürtçe stranlar eşliğinde kurulan yasaklı govendler ile Newroz’un kitleselleşerek serhildanlara evrildiği sürecin bir zaman dilimi yaşandı. Mazlum Doğan’ın “bir gün bu ateşin bütün Kürdistan’ı saracağı” yönündeki inancı, yalnızca bir öngörü değil, tarihsel ve toplumsal bir irade beyanıydı. Bu gelenek hiçbir zaman değişmedi. Sonrasında Zekiye Alkan, Rahşan Demirel, Sema Yüce, Berîvan ve Ronahî bu geneleğin kitleselleşmesinin dinamikleri oldular. Aradan geçen 37 yıl, bu ateşin sönmediğini ve aksine her Newroz’da yeniden harlanarak büyüdüğünü gösterdi. 1989’dan bugüne uzanan bu hatta, her Newroz kendi ruhunu kurdu, kendi sözünü söyledi ve halkın özgürlük yürüyüşünde yeni bir anlam kazandı. Büyük bir fedekarlıkla özgürlük meşalesine dönüştürülen Newroz ateşinin merkezinde her zaman Kürtlerin kendileri de olsa, hayallerinde her zaman Ortadoğu halkları ile birlikte o güvende durmak vardı.
2026 Newroz’un aylarca öncesinden, hatta bir önceki Newroz’un hemen sonrasında ruhu kendisini kurmaya başlamıştı. Bizler bunun birincisini özellikle Ocak ayı başında Rojava’ya dönük saldırıları esnasında ortaya çıkan siyasal iradenin içinde gördük. Rojava’ya dönük saldırılara karşı dört parça Kürdistan başta olmak üzere, diasporaya dağılmış Kürtlerin ortak bir hafıza, ortak bir tehdit algısı etrafında buluşabildiği nadir tarihsel anlardan biri olarak tarihe notunu düştü. “Rojava Kürdistan’dır” ifadesi etrafında örülen bu ortak duruş, Kürtlüğü etnik bir aidiyet sınırının ötesine taşıyarak, ortak hafıza, ortak kader ve ortak gelecek bilinciyle kolektif inşada yeni bir sürece taşıyarak 2026 Newroz’unun da ruhunu kuruyordu. Bu konuyu daha derinlemesine Özgür Politika için yazdığım Newroz yazısında ele aldım.
2026 Newroz ruhunun ikinci ayağını da Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat 2025 tarihinde kamuoyu ile paylaşılan “Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı”nın kitleler nezdinde sahiplenip sahiplenilmediğine dair Kürtlerin yeni bir referandum yapacakları öngörülüyordu. Rojava’ya saldırı ile özgürleştirilen alanların kaybı üzerinden yaşanan kırılmaların yarattığı kayıp, güvensizlik ve travmanın eşlik ettiği derin sarsıntıyı Kürtler dünyanın dört bir tarafında örgütsel, ideolojik farklılıklarını koruyarak ilk kez yeniden toparlanma ve doğuş arzusunu açığa çıkarmaya zemin yapabildiler. 2026 Newroz ruhu bu anlamıyla, Kürt toplumunda uzun süredir biriken ancak çoğunlukla örgütlü siyasetin sınırları içinde kalan kolektif bir duygunun taşarak görünür hale geldiği tarihsel bir eşik olarak öne çıkıyordu.
Kürdistani bu duruşun, “Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı”nın toplumdaki yansımalarını göreceğimiz bir Newroz’u yaşadık. Kürdistanlılar ve dostları, yoldaşları dört parça Kürdistan başta olmak üzere, Kürt diasporasının yaşadığı dünyanın hemen hemen bütün ülkelerinde milyonlar alanlara aktı. Rojava’da yaşananlar üzerinden KÖH’nin “zamanı dolmuştur” hezeyanları ile söz kuranlara cevaplarını meydanları dolduran milyonlar verdi. “Şimdiye kadar Newroz sembolik değerlerle kutlanmaktaydı. Artık Newroz, bir hayali, bir ütopyayı değil gerçekleşen, gelişen bir komünal yaşamı temsil etmektedir,” üst başlığıyla kamuoyu ile paylaşılan Abdullah Öcalan’ın Newroz metni yeni bir eşiğe işaret ediyordu.
Newroz Destanının, binlerce yıldır Ortadoğu halklarının diriliş ve direniş ruhunu canlandıran bir bahar bayram olduğunu ifade eden Öcalan, Dehaq’ın devletli uygarlığın zulmünü ve Asur vahşetini simgelediği, Demirci Kawa’nın ise bu zulme karşı direnişi cisimleştirdiği tarihsel ve kültürel bir anlam taşıdığını metnin başında ifade ediyordu. Ortadoğu’da yüzyıllardır sürdürülen din, mezhep ve kültür savaşlarına vurgu yapan Öcalan, kimliklerin içine kapanıp ötekini düşmanlaştırdığı, ortak değerlerin yok sayıldığı ve farklılıkların çatışma gerekçesine dönüştürüldüğü bir zeminden çıkmak için yapılması gerekenlerin altını çiziyordu.
Ortadoğu’daki farklılıklar üzerinden, yerel işbirlikçiler ve de emperyalist devletler tarafından kurgulanan çatışma ve şiddet ikliminde çıkılmasının yolunu “Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı” üzerinde izah etmeye devam ediyor. Öcalan’ın “Newroz’un anlamı ve gücü ‘şimdi’ olarak tarih sahnesine çıkmaktadır. Bu yılın ve önümüzdeki yılların Newrozlarının böyle bir tarihsel anlamı vardır. 2026 Newrozu kendi kökleri üzerinden dirilmekte, demokratikleşme, demokratik entegrasyon yolunda büyük bir hamleyle şimdileşmekte; Newrozlaşmaktadır. Newroz, tarihte olduğu gibi Ortadoğu merkezinde ağırlığını ortaya koyarak adeta yeniden dirilişe geçmekte, demokratik entegrasyon olarak tekrar bütün bölgede rolünü oynamaktadır. Böyle büyük bir şimdileşme yaşanıyor ve yaşanmaya devam edecektir” sözleri içinde bulunan mücadelenin doğrultusunu da veriyordu.
Öcalan, Newroz’un özgürlük ruhuyla, Ortadoğu’da etnik ve mezhepsel bölünmeleri aşarak halkların kardeşlik, dayanışma ve demokratik-modernite temelinde ortak bir yaşam kurmasının mümkün olduğunu bir kez daha bu metinde de ortaya koyuyor. Ortadoğu’nun kültürel zenginliğini savaş alanına çeviren hegemonik ve çatışmacı politikaların, milliyetçilik ve mezhepçiliğin aşılması ile geriletilebileceğini ifade ediyor. Ancak bu birlik ruhuyla demokratik siyaset geliştirilerek, ezilenlerin tarihsel mücadelesi Ortadoğu’nun kendi özgürlük zemininde yeni bir insanlık, kardeşlik ve dayanışma düzeniyle taçlandırılabileceğinin altını çizen metinde yeni yaşamın mücadele alanlarını görmek mümkün.
Yeniden inşanın yalnızca “yeni bir özgürlük ahlâkı” üzerinden mümkün olacağı vurgusunu ve her türlü yetersiz ilişkiden ve anlamdan arınarak, yetkin bir ilişki biçimi ve derin anlam anlayışıyla, aynı zamanda yeni bir estetik perspektifle hayata yüklenilmesi gerektiğinin pratik izahını ise gene Amed Newroz’un kitlelere seslenen Çetin Arkaş’ın ifadelerinde bulduk. Mücadeleleri ile Newroz’un serhildan ruhunu kurup bu güne emanet edenlere dönük; “Size bu meydandan söz veriyoruz. Yarattığınız değerler üzerinden bireysel ikbal peşinde koşanlar sert kayaya çarpacaklar. Bunlara müsaade etmeyeceğiz,” sözleri bu inşanın hangi temeller üzerinden yürüyeceğine bir vurguydu.
Özetle 2026 Newroz’u, Newroz’un yalnızca bir kutlama olmadığını bir kez daha göstermiş oldu. Kürt halkının ve Ortadoğu halklarının ortak hafızasında biriken öfke, umut ve direnişin görünürleştiği, özgürlük iradesinin ve demokratik entegrasyonun ‘şimdi’den halklar nezdinde bir karşılığının olduğu notunu tarihe düştü. Bu tarihsel an, yeniden inşanın ancak yeni bir özgürlük ahlâkı ve yetkin bir ilişki biçimiyle, derin anlam ve estetik anlayışıyla mümkün olacağını, aynı zamanda halkların kardeşlik, dayanışma ve demokratik-modernite temelinde bir araya gelerek kendi özgürlük zeminlerini yaratabileceklerini gösterdi. 2026 Newroz’un ruhu, geçmişin mücadele mirasını bugüne taşırken, önümüzdeki yıllar için kolektif dirilişin, demokratik siyaset ve özgür yaşamın inşa edileceği bir yol haritasını hepimize sundu.
2026 Newroz’u bir kez daha gösterdi ki, gücü yalnızca geçmişin direnişinde değil; şimdi, burada, halkın iradesinde, meydanlarda ve yaşamın her anında yeniden ortaya çıkıyor. Artık salt geçmişin yaşanmışlıklarına dayanmak ya da geleceğe dair hayaller ve ütopyalar üzerinden yürümek yetmiyor; özgürlük ve direniş pratiği şimdi burada, anda somutlaşıyor. Her Newroz, halkların ortak geleceğini inşa etme fırsatını, tarih sahnesinde şimdi tutulan bir ateş gibi önümüze koyuyor ve bu ateş, bugünün iradesiyle yarına taşınacak.
