UNESCO’nun Dünya Kültür Miras Listesi’nde yer alan Diyarbakır Surları’nda kayyumun ağır iş makineleriyle yürüttüğü çalışma tahribata yol açtı
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Kültür Miras Listesi’nde yer alan Diyarbakır Surları’nda 10 Ağustos’ta başlatılan restorasyon çalışmaları kapsamında Şehitlik Mahallesi, Ben û Sen semtinde bulunan 41 yapıya ilişkin yıkım kararı verildi. Surlar’ın dış çeperinde yer alan bu yapıların yıkılmasıyla alanda kitabe, niş ve tarihi alet-edevatlara rastlandığı bildirildi. Ayrıca yıkım kararı verilen evlerin zemin döşemesinde, Diyarbakır Surları’na ait taşların kullanıldığı belirlendi. Mimarlar Odası’ndan Şerefhan Aydan, ağır iş makineleriyle yapılan çalışmaların Surlar’a zarar verdiğini söyledi.
Tarihi taşlara kepçe
Bölgede süren çalışmalara ilişkin açıklama yapan Diyarbakır Valisi ve Büyükşehir Belediyesi kayyumu Münir Karaloğlu, evlerin zemininde çıkan Surlar’a ait taşların ayıklanarak Surlar’da devam eden restorasyon çalışmalarında kullanılacağını ileri sürdü. Ayrıca yürütülen restorasyonda, yapısal hasarların giderilmesine yönelik minimum müdahale ilkesine uyarak onarım yapılacağı belirtildi. Ancak kayyumun açıklamalarının aksine, çıkan taşların ve tarihi eserlerin, kepçeyle hafriyat kamyonuna konulduğu ve alandan çıkarıldığı ortaya çıktı.
Yıkımın tahribi
Yıkım kararı verilen alanlardan biri de Eski Hal ile Ben û Sen Burcu arasında yer alıyor. Arkeologlar ve alanında uzman kişiler tarafından yürütüldüğü belirtilen çalışmalar, bir zırhlı araç, iki tane kepçe ve bir grup zabıta ekibinin denetiminde sürüyor. Kepçelerin yıktığı evlerin hafriyatları kamyonlara yüklenip alandan çıkarılıyor. Yıkımın ardından tarihi Sur diplerinde bulunan taşların yerinde olmadığı ve eksiklikten kaynaklı tahribatların yaşandığını gözleniyor. Yıkım ilerlerken, Sur diplerinde eksik kalan taşların bazı evlerin zemin döşemesinde kullanıldığı görülüyor. Özel bir hassasiyetle müdahale edilmesi gereken bu alanlar, kepçeyle yıkılarak hafriyat kamyonlarına yükleniyor. Tahrip edildiği belirtilen söz konu taşların nereye götürüldüğü ise bilinmiyor. Başlatılan restorasyon çalışmalarında, Surlar’a ait taşların tahrip edildiği, özgün ve otantik yapısının korunmadığını ve bütünlüklü bir yaklaşım sergilenmediğine dair kentteki sivil toplum örgütü temsilcileri endişeli.
Yöntem doğru değil
Mimarlar Odası Yönetim Kurulu Üyesi Şerefhan Aydın, Sur diplerinde çıkan taşların bu yöntemle kaldırılmasının doğru olmadığını söyledi. Yıkıma ilişkin çekincelerinin olduğunu dile getiren Aydın, dünya mirası olarak tescillenen Surlar’ın hemen yanında ağır iş makineleriyle yapılan çalışmalarda oluşacak titreşimlerin, ister istemez Surlar’a zarar vereceğini kaydetti. Aydın, restorasyon çalışmaları yürüten ilgili kurumların, bu yöntemi fark edip buna dair bir refleks geliştirmeleri gerektiğinin altını çizdi.
Moloz muamelesi
En son gerçekleşen Elazığ depreminde Surlar’dan taşların düştüğünü ifade eden Aydın, “Dolayısıyla daha önce Surlar’ın etrafında düşen taşlar vardı ve bu yıkım bölgesinde de muhtemelen vardır. Bu taşların aslında bir şekilde toplanıp yine aynı bölgede restorasyonun sürdüğü alanda tekrardan kullanılması gerekiyor. Sallapati bir şekilde taşların herhangi bir molozmuş gibi kepçeyle rastgele toplanıp moloz bölgesine dökülmesi doğru bir yöntem değil. Bunun tekniği ve yöntemi var. Ama genel anlamda eski pratiklere baktığımız zaman bu tür hassas yaklaşımlar sergilenmiyordu. Artık bu teknik hataların yapılmaması ve usulüne uygun, bilimin gereklilikleri doğrultusunda koruma kurulu veya bu işi yürüten firmaların bünyesinde çalışan mimarların da bu hassasiyetle yaklaşması gerektiğini vurgulamakta yarar ver” ifadelerini kullandı.
Koruma Kurulu’na mektup
Daha önce millet bahçesi adı altında Fiskaya’da yapılan çalışmalarda benzer olaylara şahit olduklarını dile getiren Aydın, orada oluşan yanlış uygulamaları düzeltmeye yönelik bazı girişimler olduğunu hatırlattı. Aydın, ancak Sur diplerinde aynı durumun söz konusu olmadığını dile getirdi. Sur diplerinde yürütülen çalışmalara ilişkin Koruma Kurulu’na yazı gönderdikleri bilgisini paylaşan Aydın, henüz bir dönüş olmadığını kaydetti. Aydın, uygun yol ve yöntemle sürecin yürütülmesi çağrısı yaptı.
DİYARBAKIR
