Ordu-polis gücüyle Sri Lanka’da katliamlar yapan ülke kurumlarını parselleyerek ülkeyi soyan Rajapaksa ailesinden bir kişi daha istifa etti
Türkiye’ye benzetilen Sri Lanka’da başbakanın istifası sonrası Devlet Başkanı Gotabaya Rajapaksa’nın kardeşi de parlamento üyeliğinden istifa etti
Sri Lanka’da (Seylan) Devlet Başkanı Gotabaya Rajapaksa’nın en küçük kardeşi Basil Rajapaksa parlamento üyeliğinden istifa etti. Sri Lanka’da Maliye eski Bakanı Basil Rajapaksa, düzenlediği basın toplantısında, parlamentodan ayrılmak için istifasını sunduğunu, ancak ülkenin yaşadığı ekonomik krizden sorumlu olmadığını söyledi. Sri Lanka’yı 1950’lerden beri yöneten hükümetlerin krizi önlemek için adım atmayıp “kredi alıp harcadıklarını” bu yüzden de suçlanmayı hak ettiklerini savunan Rajapaksa “Ben göreve başladığımda kriz zaten vardı. Elimden gelenin en iyisini yaptım” dedi.
Ekonomik krizin derinleşip yoksulluğun artması Mart-Nisan-Mayıs aylarındaki kitlesel gösterilerin ardından aile mensuplarından Maliye Bakanı Basil Rajapaksa ve Tarım Bakanı Chamal Rajapaksa’nın yanı sıra Başbakan’ın oğlu olan Spor Bakanı Namal Rajapaksa, Nisan 2022’de istifa eden aile üyeleri arasında yer almıştı. Mahinda Rajapaksa da Mayısta istifa etmiş, göstericiler ulaşmaya çalışırken ordu-polis tarafından kurtarılmıştı.
En kötü dönem
Sri Lanka yüzyıllarca Birleşik Krallık (İngiliz imparatorluğu) sömürgesiydi. 1948’de bağımsız oldu. Bağımsızlığından bu yana en kötü ekonomik krizini Rajapaksa ailesi döneminde yaşadı. Gıda, petrol, ilaç gibi temel ihtiyaç maddelerinin tedarikinde yoksullar ciddi sıkıntılar yaşadı. Elektrik kesintileri arttı. Yeterli gıda ve enerji kaynağına erişemeyen halk için 2022’de bardak taştı. Halk adeta saltanat kuran Rajapaksa ailesinin yönetimine karşı 31 Mart 2022’de ayağa kalktı. Nisan ve Mayıs 2022’de protestolar ayaklanamaya dönüştü. Rajapaksa ailesindeki yöneticilerin ve bağlı milletvekillerinin evleri ateşe verildi.
Polis göstericilere biber gazı ile saldırdı. Sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Sri Lanka yönetimi klişeleşmiş despot yönetimlerin dilini kullanıp gösterileri “terör eylemi” olarak nitelendirdi. Devlet Başkanı Rajapaksa, 1 Nisan 2022’de olağanüstü hal (OHAL) ilan etti. Ancak Nisan’da ve Mayısta da gösteriler durdurulamadı. OHAL 5 Nisan 2022’de gevşetildi. Protestolar durmayınca 6 Mayıs’ta yeniden OHAL ilan edildi. 9 Mayıs 2022’de Başbakan Mahinda Rajapaksa istifa etmek zorunda kaldı.
Aile diktatörlüğü
Rajapaksa ailesi ordu-polis gücüyle aile diktatörlüğü kurmuştu. Ülkenin kurumları aile bireyleri arasında parsellenmişti. Gotabaya Rajapaksa Devlet Başkanıydı. Gotabaya Rajapaksa’nin abisi Mahinda Rajapaksa başbakanlık koltuğundaydı. Halk ayaklanıp konutlarını basınca 9 May 2022’de Mahinda Rajapaksa istifa etmek zorunda kaldı ve ordu tarafından kaçırılıp gizlendi.
Gotabaya Rajapaksa’nın en küçük kardeşi Basil Rajapaksa da Maliye bakanı yapılmış, Meclise seçilmişti. Aileden Chamal Rajapaksa Tarım Bakanı, Namal Rajapaksa da Spor Bakanı yapılmıştı.
Gotabaya Rajapaksa 18 Kasım 2019’da Devlet başkanı oldu. Gotabaya Rajapaksa’nin abisi Mahinda Rajapaksa ise 6 Nisan 2004’te başbakan olmuştu. Mahinda Rajapaksa 19 Kasım 2005’te de devlet başkan oldu. Mahinda Rajapaksa 2015 yılında rakibi Maithripala Sirisena karşısında kaybetti. Mahinda Rajapaksa başkanlık görevi sırasında 2008-2009’da Tamillere karşı soykırım yaptı. Mahinda Rajapaksa 26 Ekim 2018’de yeniden başbakan olarak atandı. Farklı coğrafyadaki despot yönetimler, halklara karşı katliam ve soykırım uygulayan ülkeler bu soykırımı “Sri Lanka Modeli” olarak almaya çalıştı. Soykırım sonrası hayatta kalan Tamilli kadın ve çocukları kamplara dolduruldu.
Ülkedeki nüfus
Türkiye’de de oldukça rağbet gören “Kaçak çay”ın üreticisi Sri Lanka (Seylan) çok uluslu bir ülke. Seylanca konuşanların oranı yüzde 74. Tamilce konuşanların oranı yüzde 18. Diğer nüfus farklı diller konuşuyor.
Nüfusun yüzde 74,9 kadarı Sinhala. Yüzde 11,2 kadarı Tamiller’den oluşuyor. nüfusun yüzde 9,2 Müslüman, yüzde 4,2’si Hint Tamili. Yüzde 0,5 diğer etnik-dini kesimlerden oluşuyor. Nüfusun yüzde 70,2 kadarı Budist. Hindular yüzde 12,6 civarında. Müslümanlar yüzde 9,7, Hristiyanlar yüzde 7,2 civarında. Yüzde 1 nüfus diğer inançlardan.
Türkiye benzetmesi
Sri Lanka ekonomisi ile Türkiye ekonomisi karşılaştırılmış benzerlikler kurulmuştu. The Guardian gazetesi de Sri Lanka benzetmesi yaparak “İlk dominonun Türkiye olması bekleniyordu” diye yazmıştı. The Guardian gazetesi, “Sri Lanka, küresel bir borç krizi karşısında düşen ilk domino taşı oldu” başlıklı analize yer vermiş, ayaklanmanın ekonomik krize giren dünyada bir domino etkisi yaratabileceği belirtilmişti.
Mısır, Tunus, Arjantin, bazı Afrika ülkelerindeki duruma işaret edilen The Guardian’daki analizde Türkiye bölümünde şu ifadeler kullanılmıştı:
“Aylardır Türkiye’nin düşen ilk domino taşı olacağına dair spekülasyonlar vardı, ancak yıllık % 70’lik enflasyon oranına ve ekonomik yönetimde alışılmadık bir yaklaşıma rağmen, hala ayakta duruyor. Tehdit altındaki diğer bazı ülkelerin aksine, Türkiye kendi halkını besleyebilmektedir. Dünya Bankası, en düşük gelirli ülkelerin neredeyse % 60’ının Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden önce borç sıkıntısı içinde olduğunu veya yüksek risk altında olduğunu, özellikle de yabancı para cinsinden borçları olan ülkeler için borçlanma hizmetinin maliyetinin hızla arttığını söyledi. . Ukrayna’daki savaş, yatırımcıların ABD doları cenneti arayışına girmesine yol açarak gelişen piyasa para birimlerinin değerini aşağı çekti. Amerika’nın merkez bankası Federal Rezerv’in daha yüksek faiz oranları sorunu daha da ağırlaştırdı. Savunmasız görünen ülkelerin listesi uzun ve çeşitlidir. IMF, hem Rusya hem de Ukrayna’dan büyük buğday ithalatçıları olan Mısır ve Tunus ile ve ithal edilen enerjinin yüksek maliyeti nedeniyle elektrik kesintileri uygulayan Pakistan ile kurtarma görüşmeleri başlattı. Dikkatle izlenen Sahra altı Afrika ülkeleri arasında Gana, Kenya, Güney Afrika ve Etiyopya yer alıyor. Arjantin kısa süre önce IMF ile 45 milyar dolarlık bir borç anlaşması imzaladı, ancak risk altındaki diğer Latin Amerika ülkeleri arasında El Salvador ve Peru yer alıyor.”
COLOMBO
