Son günlerde başta Suriye, İran ve barış süreci de dahil olmak üzere cereyan eden olaylarla ilgili -her zaman olduğu gibi- medyada yalan-yanlış çarpıtılmış haberlerden geçilmiyor. Doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmak son derece kısıtlı.
Yaşanan gelişmeler, sadece askeri ve siyasi birer süreç değil; aynı zamanda dijital bir savaş alanı haline gelmiş durumda. Özellikle son dönemde sosyal medyada da bilgi kirliliği (dezenformasyon) zirve yapmış durumda. Algı operasyonlarının gölgesinde hakikatin esamesi okunmuyor.
Günümüzde savaşlar artık sadece cephede değil, avucumuzun içindeki ekranlarda, saniyeler içinde yayılan kısa videolar ve çarpıtılmış manşetlerle kazanılmaya ya da kaybedilmeye çalışılıyor. Bölge ekseninde cereyan eden son süreç, bu “bilgi düzensizliğinin” en acı örneklerinden birine sahne oluyor. Sosyal medya platformları, doğruluğu teyit edilmemiş iddiaların, halkı kutuplaştıran nefret söylemlerinin ve kasıtlı olarak üretilen yalan haberlerin laboratuvarı haline gelmiş durumda.
Bir yalanın dünyanın etrafını üç kez dolaştığı sürede, gerçek henüz ayakkabılarını bağlamaya çalışıyor. Köhneleşmiş ama ısıtılıp tekrar servis edilen yalanlar, toplumun sinir uçlarıyla oynamayı hedefleyen havada uçuşan bilgiler var.
Bu bilgi kirliliği tesadüf değildir elbet. Dezenformasyonun temel amacı durumunda. Amaç toplumsal kaos yaratmak, halk arasında güvensizlik ve korku iklimi yaratarak sosyal dokuyu zedelemek, karar mekanizmalarını etkilemek, toplumun düşünce, duygu veya davranışlarını kendi çıkarına göre yönlendirerek manipüle etmek. Bu yolla nefret söylemiyle insanları birbirine düşürmek.
Kara propagandanın yaşamın her alanına sirayet ettiği bir süreçten geçiyoruz. İnsana dair tüm duygular da dahil olmak üzere her şey propagandanın esiri olmuş durumda.
Bu “yalan sağanağı” altında ıslanmadan kalabilmenin yolu, her okuduğumuza ve duyduğumuza inanmamak ve dijital okuryazarlık alanımızı güçlendirmekten geçiyor.
***
Türkiye’de tekçi paradigma ve buna dayalı zihniyetin oluşmasında medyanın büyük etkisi olmuştur hep, etik sahibi bir grup medya dışında genelde Türkiye medya dünyası kötü bir karneye sahiptir. Sahibinin sözcüsü gibi hareket etti hep ve giderek kara propaganda aygıtına dönüştü.
Kaynaklara göre, propaganda psikolojik savaş yöntemlerinden biridir ve her daim güçlü bir silahtır. Tarafsız bilgi sağlama yerine, temelde kendi kitlesini etkileyecek sahte bir kaynağa dayalı, yani kaynağı olmayan yalan bilgiyi verir.
Bu durumda amaç genellikle kitlede rakiplerine yönelik nefret duygusu yaratmaktır. Bazı özel kelimeler kullanarak -veya bazı özel kelimeleri kullanmaktan sakınarak –düşman addettiği rakibini bazen hiç yapmadığı şeyler için suçlar ve bu sayede zihinlerde yanlış bir imaj oluşturulur. Çoğu propaganda rakibin gerçek veya hayali bir haksızlığın sebebi olduğu hissini vermek ister. Aynı zamanda kitlenin iktidarın haklı olduğuna da inanması ve rıza göstermesi, olan bitenin meşruiyet kazanıp içselleştirilmesi gerekecektir.
***
Medyanın görevi özü gereği sorumlu bir anlayışla toplumu gerçekler doğrultusunda bilgilendirmektir. Oysa medya denildiğinde artık yalan, çarpıtılmış haber, ayrıştıran ve ötekileştiren yapısıyla tam bir yalan makinesine dönüşmüş durumda. TV’lerin haberi sunma biçimlerine, gazetelerdeki manşetlere göz atıldığında nasıl bir canavarla karşı karşıya olduğumuzu görmek mümkün.
Bugün Türkiye’de medya algı yönetiminin bir aracı haline getirilmiştir. Kokuşmuş politikaların yalan ve çarpıtma üzerine kurulduğu bu kuşatma düzenine karşı gerçekleri yazmaya çalışan özgür ve demokrat basının sesini kısmaya çalışan yine bu anlayıştır. Yalan-dolan dışında kalmaya çalışan gazeteciler, aydınlar ve muhalif olan herkes susturulmaya çalışılıyor, işten çıkarılıyor, tutuklanıyor, cezalar alıyor.
Medyanın söyledikleri ya da yazdıkları kadar ifade etmedikleri ve yazmadıkları da önemlidir. Barış medyası yalanı açığa çıkaran, şiddete odaklanmayan, farklı fikir ve yaklaşımlara imkan sağlayan ve bunu görünür kılan bir yaklaşım içindedir. Oysa savaş medyası şiddete odaklı tarafgir ve kızıştırıcı bir tutum takınır. Türlü algı operasyonlarıyla bize sunulanları irdelemeden, sorgulamadan gerçeği kavrayamayız. Böyle bir ortamda sağlıklı düşünebilmenin yolu eleştirel düşünmekle mümkündür ancak.
