İran’da haftalardır süren protestolar ekonomik çöküş ve artan yoksullukla birlikte rejim karşıtı bir halk hareketine dönüştü. Göçmen Dayanışma Ağı’ndan Yıldız Önen, ‘Şah’tan kurtulmak için bu kadar mücadele etmiş olan bir halkın yeniden Şah altında yaşama ihtimali bence yok’ dedi
İran’ın dört bir yanında haftalardır süren rejim karşıtı gösteriler, ekonomik krizin tetiklediği bir toplumsal patlamaya dönüştü. Yükselen enflasyon, çöken para birimi ve derinleşen yoksulluk, yıllardır baskı altında tutulan milyonları sokağa çıkardı.
Güvenlik güçlerinin sert müdahalesi ise talepleri yalnızca geçim sıkıntısından çıkarıp doğrudan rejim karşıtlığına yöneltti. Bugün üniversitelerden Kürt bölgelerine kadar uzanan protestolar, İran’da Şah’ın devrildiği 1979 devriminden bu yana en kitlesel protestolardan biri. Göçmen Dayanışma Ağı’ndan Yıldız Önen, İran’daki sürecin yalnızca “rejim karşıtı” bir hareket olarak değil, hem iç baskının hem de dış müdahalelerin şekillendirdiği çok katmanlı bir toplumsal patlama olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor.
İran’da neden insanlar sokakta?
Yıldız Önen, protestoların nasıl başladığını ve neden hızla yayıldığını şöyle anlatıyor:
“Protestolar ilk 28 Aralık’ta başladığında, ekonomik kriz sebebiyle uzun bir zamandan sonra ilk kez molla rejiminin destekleyicisi olan orta sınıfları temsil eden Kapalıçarşı’daki esnaf sokağa çıktı. 2001 yılında esnaf eylemi olmuştu. Birkaç gün içerisinde İran’da İran parasının dolar karşısında çok hızlı değer kaybetmesinin sonucunda artık İranlı esnafın da tüccarın da, molla rejiminin asıl destekçileri olanların da ‘Ya yeter artık! Biz bu ekonomik koşullarda ticaretimizi yapamıyoruz’ diyerek başladılar. İlk talepler de hep ekonomikti.”
“İran’da ortalama ücret 100 dolar. Açlık sınırı 200 dolar” diyen Yıldız Önen, “Yani siz çalışıyorsunuz, çabalıyorsunuz, ay sonunda eve bir para getiriyorsunuz. Bu parayla açlıktan ölmemeniz mümkün değil zaten. Bu durumun toplumun tüm kesimlerini etkiliyor. Bütün kesimlerin, bütün eyaletlerin, molla rejimini destekleyenlerin bile şu anda yaşadıkları en büyük problem geçim sıkıntısı. Bu yüzden başladı gösteriler ve çok hızlı bir şekilde yayıldı” şeklinde devam etti.
‘Ateş açtılar ve artık bu bir rejim karşıtı isyan oldu’
Ekonomik taleplerin siyasal bir ayaklanmaya dönüşmesinin nedeninin molla rejiminin silahlı saldırıları olduğunu dile getiren Yıldız Önen, “İran’daki öldürmeler, silahlı saldırılar rejimin göstericilere ağır silahlarla ateş açmasıyla başladı ve bundan sonra çok hızlı bir şekilde rejim karşıtlığına dönüştü. “Diktatöre ölüm”, “Jin Jiyan Azadî”, “Bir aradayız, Güçlüyüz, Korkmuyoruz” sloganlarıyla üniversitelere de yayıldı. Kürt bölgesine de yayıldı. Loristan’a da yayıldı. Her yerde yüzbinlerce insanın katıldığı çok büyük gösteriler oldu. Ekonomik taleplerle başlayan ama rejimin değişmesini savunan bir gösterilere sahibiz” diyor.
‘Ekonomik sıkıntının bir nedeni de Amerika ambargosu’
Aradan geçen sürede ABD birden fazla kez, “protestocuları öldürürseniz müdahale ederiz” açıklaması yaptı. Yıldız Önen, İran’daki yıkımın sadece içeriden kaynaklanmadığını, ABD’nin ambargo politikasının da belirleyici olduğunu söylüyor:
“Burada İran rejimini sonuna kadar eleştirmek gerekiyor. Ama Amerika’yı da burada eleştirmek gerekiyor. Amerika’nın uyguladığı ambargo yüzünden İran ekonomisi bu kadar çok büyük bir sıkıntı yaşıyor. Bu ambargoyu daha önce de defalarca uluslararası kuruluşlar da İran sivil insan hakları örgütleri de eleştirdiler. Çünkü ambargoyla Hamaney zayıflatmıyorsunuz, molla rejimini zayıflatmıyorsunuz. Orada yaşayan insanların açlıktan ölmesini sağlıyorsunuz.”
‘Bu baskının iki faili var: Molla rejimi ve ABD’
ABD Başkanı Donald Trump’ın en son İran ile ticaret yapan ülkelere yüzde 25 ek vergi uygulayacağını açıkladığını hatırlatan Yıldız Önen, “Yani İran’a yiyecek satanlara da aynı ambargoyu uygulayacaklarını söylüyor” diyor ve ekliyor:
“Dolayısıyla bu İran’daki katliamların, bu İran’daki baskıcı rejimin iki tane aktörü olduğunun altını çizmek istiyorum. Sadece İran’daki molla rejimi değil, aynı zamanda Amerika ve destekçisi olan, ambargo uygulayanlar da oradaki insan haklarını savunmuyorlar. Oradaki insanları yoksulluktan öldürüyorlar. İsrail İran’ı bombalarken yazdığım yazıda “Bombalarla ne demokrasi gelir, ne rejim değişikliği gelir” demiştim. ABD bütün bu söylemleriyle İran’daki direnişe destek vermiyor, aksine zarar veriyor. Molla rejimi tam da hem Amerika Birleşik Devletleri hem de İsrail’in bu tür söylemlerini kullanarak ayaklananların, direnenlerin yurt dışı istihbaratıyla çalıştığını, bu istihbaratlarla çalıştıkları için de dış güçlerle çalışan ajanlar olduklarını söyledikleri için bunların idamını meşrulaştırıyor.”
Bayrak değiştirme çağrısı
Protestoların yayılmasıyla Şah’ın geri dönmesini savunan kesimler de ortaya çıktı. Batı da devrik Şah’ın oğlu Rıza Pehlevi’ye desteğini gösteriyor. ABD basını, ABD Başkanı Donald Trump’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un geçtiğimiz hafta sonu Devrik İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin en büyük oğlu olan sürgündeki Rıza Pehlevi ile gizlice görüştüğünü iddia etti. Pehlevi de yayınladığı bir video mesaj ile İran büyükelçilik binalarında dalgalanan bayrakların, devrimden önce kullanılan bayrakla değiştirilmesi çağrısında bulundu. Pehlevi’nin çağrısında, “İslam Cumhuriyeti’nin utanç verici sancağı yerine, İran milli bayrağıyla süslemenin zamanı geldi” ifadesi yer aldı.
‘İran kendi içerisinde yeni liderler çıkarabilecek yapıya sahip’
Yıldız Önen ise 1979’da Şah’ı devirmek için milyonlarca İranlının sokağa çıktığını hatırlatarak, “Zaten Şah’tan kurtulmak için onlarca yıl devam eden mücadelenin İranlı mollalar tarafından kapılmasıyla oluşmuş bir molla rejimi. Dolayısıyla Şah’tan kurtulmak için bu kadar mücadele etmiş olan bir halkın yeniden Şah altında yaşama ihtimali bence yok. ‘Bir nehirde iki defa yüzülmez’ sözünü bir kez daha hatırlatmak gerekiyor. Böyle bir figüre gerek yok. İran kendi içerisinde yeni liderleri çıkarabilecek bir yapıya sahip. Bugüne kadar defalarca sokağa çıkarak da bunu kanıtladı zaten. Şah rejimini deviren büyük mücadeleleri, büyük gösterileri, komünist partileri, kadınların örgütleri unutmamak gerekiyor. Hala da var. Pek çok siyasi parti var. İran partisiz ya da siyasi öndersiz bir ülke değil. Zaten sokağa çıkanları örgütleyenler var, bunlara önderlik eden siyasi partiler, siyasi liderler de var” diye belirtiyor.
Ne olmuştu?
İran’da, 28 Aralık 2025 tarihinde başkent Tahran’da başlayarak kısa sürede ülke geneline yayılan ve halen devam eden, giderek derinleşen ekonomik krize tepki olarak birçok kentte kitlesel gösteriler patlak verdi. Protestolar kısa sürede üniversitelere yayılarak çok sayıda öğrencinin katılımıyla genişledi. Göstericiler, dini lider Ali Hamaney’e atfen “Diktatöre ölüm” gibi hükûmet karşıtı sloganlar attı.
4 Ocak 2026’da ABD Başkanı Donald Trump, protestocuların öldürülmesi halinde İranlı yetkililerin “çok sert bir şekilde vurulacağını” söyledi.
6 Ocak’ta İran Kürdistan Demokrat Partisi (KDPI), Komala, Devrimci Emekçiler Birliği, Kürdistan Emekçiler Birliği, Khabat Örgütü, Kürdistan Özgürlük Partisi (PAK) ve Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK) dahil olmak üzere birçok önemli Kürt siyasi grubu, ortak bir açıklama yayımlayarak protestolara destek verdiklerini bildirdi ve İran’daki Kürtleri grev ve gösteriler düzenlemeye çağırdı.
8 Ocak’ta protestolar, Rıza Pehlevi’nin gösteriler için belirttiği saat olan 20.00’den sonra tırmandı. Yoğun baskı öncesinde hükümetin yaygın bir uygulaması olarak, birçok şehirde telefon hatları ve internet kesintileri yaşandı.
İran’da hala internet bağlantısı yok. İletişim sorunu yaşandığı için protestolarda katledilenleri tam sayısı bilinmiyor. Rejimin bu konuda tutumu da gizlemeye dönük bir politika.
Haber: Elif Akgül / NûJINHA
