- HTŞ çete rejiminin Şam’a yerleşmesiyle Kürtlere yönelik Türkiye destekli saldırılar artarken, PYD ve DSG güçlerinin Suriye’nin ‘yabancısı’ olduğu ve Kürt halkını temsil etmediği propagandası yapılıyor, ancak durum tam tersi
- Hem DAİŞ artıkları için, hem de özellikle Orta Asya’dan yeni gelen cihatçılar için İdlib’de bir başka cazibe merkezi daha oluşmuştu. El Kaide devamı olan HTŞ ve Hurras El Din gibi diğer gruplar, eski DAİŞ’çilerle diğer yabancı cihatçıları istihdam etti
- Diğer savaşçılar arasında ise Rusya ve diğer eski Sovyet ülkelerinin yanı sıra, Balkanlar, Fransa, İngiltere, Türkiye ve bazı Arap ülkelerinden gelenler bulunuyor. Bu yabancı savaşçıların çoğu, Suriye’deki iç savaşın başlarında DAİŞ’in hilafet çağrısına cevaben ülkeye gelmişti
M. Ender Öndeş
Türkiye’nin desteğiyle HTŞ çetelerinin Halep’in Kürt mahallelerine başlattıkları saldırılarda ortaya çıkan yabancı cihatçı görüntüleri, bir kez daha Suriye’ye çeşitli ülkelerden gelerek DAİŞ, ÖSO ve şimdi de HTŞ saflarında savaş suçları işleyen, maaşları da Türkiye ve Katar gibi yerlerden ödenen paralı askerleri gündeme getirdi. Sürekli olarak SDG güçlerini Suriye’nin yabancısı gibi göstermeye çalışan HTŞ propagandasının tersine, ülkedeki yabancı cihatçılar öteden beri sahada bulunuyor.
2011’den sonra başlayan iç savaş süreci, Suriye’yi (olumsuz anlamıyla) bir etnik gruplar arenasına çevirdi. Gerek Esad iktidarını desteklemek için Şii ağırlıklı ülkelerden gelenler, gerekse DAİŞ’in kurduğu ‘devlete’ katılmak için dünyanın dört bir köşesinden gelenler ülkede kocaman bir yabancılar lejyonu oluşturdu. Atlantik Konseyi raporuna göre, yabancı Şii savaşçıların sayısı 2013’te 10 bin veya daha azken, ortam kızıştıkça, İran ve Lübnan üzerinden gelenlerin sayısı 15 bin ile 25 bine kadar yükseldi. Daha sonraki süreçte özellikle Hizbullah’ın yoğun biçimde Şam’a savaşçı gönderdiği ve bu sayının çok daha fazla arttığı biliniyor.
DAİŞ ve El Nusra’ya katılım için gelenlerin sayısı ise özellikle DAİŞ’in ‘devlet ilan ederek’ çıkışa geçtiği zamanda oldu. Londra King’s College bünyesindeki Uluslararası Radikalleşme Araştırmaları Merkezi’nin (ICSR) Temmuz 2018’de yaptığı bir araştırma, 80 ülkeden 32 bin 809’u erkek, 4 bin 761’i kadın ve 4 bin 640’ı çocuk olmak üzere toplam 41 bin 490 kişinin DAİŞ’e katılım sağladığını ortaya koydu. Araştırmacılar, bunların 18 bin 852’sinin Ortadoğu ve Kuzey Afrika’dan, 7 bin 252’sinin Doğu Avrupa’dan, 5 bin 965’inin Orta Asya’dan, 5 bin 904’ünün Batı Avrupa’dan, bin 10’unun Doğu Asya’dan, bin 63’ünün Güneydoğu Asya’dan, 753’ünün Amerika, Avustralya, Yeni Zelanda’dan, 447’sinin Güney Asya’dan ve 244’ünün Sahra Altı Afrika’dan geldiğini tespit etti.
Dünyanın her yerinden
Soufan Group’un 7 Aralık 2015 tarihli raporunda, 2014 ve 2015 yılları arasındaki bilgilere dayanarak, Suriye ve Irak’taki yabancı savaşçıların ülke ve menşe bölgesine göre sayılarına ilişkin tahminler yer aldı. Sadece DAİŞ, el-Nusra ve diğer Sünni cihatçı gruplardaki yabancı savaşçıları içeren çalışmada, en fazla yabancı savaşçının geldiği ülkeler Tunus (6 bin), Suudi Arabistan (2 bin 500), Rusya (2 bin 400), Türkiye (2 bin 100), Ürdün (2 bin) olarak listelendi.
2014 yılı boyunca bu akın sürerken, 2015 yılına gelindiğinde, yabancı cihatçılar can kaybında Suriyeli cihatçılardan ve diğer isyancılardan daha fazlaydı. 2015 yılında 16 bin 212 hükümet karşıtı yabancı cihatçı öldürüldü, aynı yıl 7 bin 798 Suriyeli hükümet karşıtı isyancı öldürülmüştü. 2016’da13 bin 297 yabancı cihatçı ve 8 bin 170 Suriyeli isyancı, 2017’de 7 bin 494 yabancı cihatçı ve 6 bin 452 Suriyeli isyancı öldürülmüştü.
Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’ne göre, Mayıs 2020’ye kadar Suriye’de en az 65 bin 726 hükümet karşıtı yabancı savaşçı (neredeyse tamamı cihatçı) öldürüldü ve bu, o zamana kadar öldürülen 138 bin 202 hükümet karşıtı savaşçının neredeyse yarısıydı.
DAİŞ yenilgisi ve artıklar
Kobanê zaferinden sonra ağır kayıplar pahasına hızla ilerleyen DSG güçleri Baxoz’da DAİŞ’e son darbeyi de vurduktan sonra, birkaç yıldır dünyada yayılan “kâfir öldürüp kadınları köleleştirme” hevesi büyük ölçüde kırılırken, Suriye’ye yönelik cihatçı akını da bir süreliğine yavaşladı. Sağa sola dağılan yabancı DAİŞ çetelerinin bir bölümü (yaklaşık 7 bin kişi) ülkelerine döndüler ama bu sayı toplam içerisinde o kadar çok değildi. Eski DAİŞ üyeleri ve emirlerinin çoğu, Türkiye’nin desteklediği ve bizzat organize ettiği Özgür Suriye Ordusu (ÖSO, sonradan SMO) içindeki çeşitli cihatçı gruplarda kendilerine yer buldular. Geçtiğimiz yıllarda ANHA Haber Ajansı’nın tek tek isimlerini açıkladığı birçok DAİŞ artığı çete arasında Suriyeli olmayanlar da vardı. Ancak bu arada, hem DAİŞ artıkları için, hem de özellikle Orta Asya’dan yeni gelen cihatçılar için İdlib’de bir başka cazibe merkezi daha oluşmuştu. El Kaide devamı olan Heyet Tahrirül Şam (HTŞ) ve Hurras El Din gibi diğer gruplar, eski DAİŞ’çilerle diğer yabancı cihatçıları istihdam etti.
HTŞ’deki yabancılar
DAİŞ gibi kaynaklardan gelenlerin dışında HTŞ’nin kendi bünyesinde ne kadar yabancı çete barındırdığı tam bilinmiyor. HTŞ’li yetkililerin rütbe dağıtırlarken “biz onlara borcumuzu ödüyoruz” demesine bakılırsa, küçük gruplar olmadığı anlaşılıyor. Batılı güvenlik raporlarına göre, bu gruplar arasında sayıları yaklaşık 3 bin 800 olarak tahmin edilen Türkistan İslam Partisi (TİP) bulunmaktadır. Ayrıca, Ebu Ömer El Şişani tarafından kurulan Muhacirin ve Ensar grubunun kalıntıları da hala mevcut. Ayrıca Avrupa ve Balkanlardan gelen savaşçılardan oluşan Balkan Taburu da var, ancak sayıları az, en fazla 200-300 savaşçı olduğu tahmin ediliyor.
Apoletler takılırken
Asker sayısı çok fazla olmayan HTŞ için bu rakamlar az değil. O yüzden olsa gerek, Şam’ı ele geçirdikten sonra yeni yönetimi oluştururken, yabancı cihatçıları da özellikle gözettiler. Reuters’ın haberine göre, HTŞ’nin Savunma Bakanlığı tarafından açıklanan 49 askeri görevden en az altısı yabancılara ayrılırken, yabancı militanların üçüne tuğgeneral, en az üçüne de albay rütbesi verildi. Türk vatandaşı olduğu söylenen Ömer Muhammed Çiftçi ve Ürdün vatandaşı Abdurrahman Hüseyin El Hatib’in de tuğgeneralliğe yükseltildiği belirtildi. Askeri kaynaklar, Ebu Katade el-Albani olarak da bilinen Arnavut cihatçı Abdul Yaşari’nin albay olarak atandığını, Mısırlı Alaa Mohammed Abdel-Baqi’ye de askeri bir rütbe verildiğini söyledi. Zahid olarak da bilinen ve ayrılıkçı Türkistan İslam Partisi’nin (TİP) Suriye’deki güçlerinin komutanı olan Çinli Uygur cihatçı Abdülaziz Davud Hudaberdi’nin tuğgeneralliğe atandığı TİP’ten yapılan açıklamada belirtildi ve Suriyeli askeri kaynak da bunu doğruladı. Suriye’de yüzlerce savaşçısı olduğu düşünülen TİP, Uygur Müslüman nüfusun yoğun olduğu Çin ve Orta Asya’nın bazı bölgelerinde İslam Devleti kurmayı hedefliyor.
Kim bu yabancı savaşçılar?
Tam olarak kaç yabancı savaşçının HTŞ saflarında savaştığını kestirmek zor. Çoğu uzman bu savaşçıların sayısının bin 500 ile 6 bin aralığında olduğunu tahmin ediyor. En büyük grup, Çin dahil olmak üzere Orta ve Doğu Asya’dan gelen Uygurlardan oluşuyor. Bunların çoğu, Türkistan İslam Partisi adlı yapıyla bağlantılı. Diğer savaşçılar arasında ise Rusya ve diğer eski Sovyet ülkelerinin yanı sıra, Balkanlar, Fransa, İngiltere, Türkiye ve bazı Arap ülkelerinden gelenler bulunuyor. Bu yabancı savaşçıların çoğu, Suriye’deki iç savaşın başlarında DAİŞ’in hilafet çağrısına cevaben ülkeye gelmişti. HTŞ, DAİŞ ve El Kaide ile bağlarını koparttıktan sonra bazıları örgütten ayrılırken diğerleri kalmayı tercih etti.
Şara, bu kişilerin katkıları için ödüllendirilmesi gerektiğini söylemiş ve Ocak ayında bazı yabancı savaşçılar yeni Suriye ordusunda üst düzey görevlere atanmıştı.
Kim yabancı?
Kim yerli?
- Türk vatandaşı Ömer Muhammed Çiftçi: Ahmed El Şara tarafından tuğgeneral yapıldı.
- Ürdün vatandaşı Abdurrahman Hüseyin el-Hatib: Ahmed El Şara tarafından tuğgeneral yapıldı.
- Türkistan İslam Partisi’nin güçlerinin komutanı olan ve Uygur çete Abdülaziz Davud Hüdaverdi, tuğgeneralliğe atandı.
- Ebu Katada el-Albani olarak da bilinen Arnavut çete Abdül Yaşari: Ahmed El Şara tarafından albay yapıldı.
- Ahmed Mansour: Mısır vatandaşı, Halep’te İç Güvenlik Güçleri’ne mensup Deniz Çiya’nın katledilmesi ve yüksekten atılması olayının faillerinden.
- Halil Yavuz: Halep saldırısı sırasında yer alan Türk vatandaşı. Kuşatmayı övünerek anlattığı ve sivilleri ölümle tehdit ettiği kayıtlar var.
***
- Mazlum Abdi: 1967 yılında Kobanê’de doğdu. Halep Üniversitesi’nde inşaat mühendisliği okudu.
- İlham Ehmed: Efrîn doğumlu. Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Dışişleri Dairesi’nin Eşbaşkanı
- Ziyad Halep (Ziyad Qedûr): 1988 Efrin doğumlu. 2011 yılında YPG saflarına katıldı. Halep’te fedai eylem yaparak şehit düştü.
- Denîz Çiya, aslen Efrînli; ancak Şam doğumlu. Halep’te katledildikten sonra yüksek bir inşaatın üstünden atıldı.
- Hawar Qendîl: Kobanê kentinde dünyaya geldi. Halep’te fedai eyleminde yaşamını yitirdi.
- Rojbîn Amara: Hesekê kentinde doğdu. Halep’te fedai eyleminde yaşamını yitirdi.
- Dilbirîn Qamişlo, Dirbêsiyê kentinde dünyaya geldi. Halep’te fedai eyleminde yaşamını yitirdi.
- Feraşîn Efrîn: Efrîn’de doğdu. Halep’te fedai eyleminde yaşamını yitirdi.
