Bakan Bayraktar, ‘Diyarbakır’daki keşif oyunu değiştirecek, Diyarbakır petrolü Gabar’ı 3’e katlayabilir’ ifadesi dikkat çekti. Bayraktar ayrıca Bismil’de 600 bin dekar kaya petrolü alanın 7 milyon 200 bine ulaşacağını söyledi
K.Bülent Ongun
Şırnex, Êlih ve Amed coğrafyasında tarım alanları, meralar ve su varlıkları petrol ve kaya petrolüne feda edilme süreci hızlanarak devam ediyor. Bismil’de daha önce açıklanan 600 bin dekar alanda Bakan Bayraktar’ın açıklamasına göre kaya petrolü sondaj sahasının 7 milyon 200 bin dekara ulaşabileceğinin belirtilmesi Bismil’inneredeyse yarısı bir alanı kapsiyor. Bismil’in yüzölçümü 17 milyon 370 bin dekar iken kaya petrolü sahasını 7 milyon 200 bin dekara çıkarılmak istenmesi bu işgalin giderek tüm Amed coğrafyasına yayılacağı Bakan Bayraktar’ın sözlerinden anlaşılabiliyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar TRT Haber’e yaptığı açıklamasında, “ExxonMobil ile Türkiye Petrolleri (TPAO) arasında gerçekleşen ortak arama anlaşmasıdır. Bu ivmeyi önümüzdeki aylarda ve 2026 yılı genelinde sürdüreceğiz” dedi.
Kaya petrolü başlıyor!
Bayraktar, “Diyarbakır’da yapmayı planladığımız şey oyun değiştirici etkisi olabilir. Şöyle; Diyarbakır’da biz ankonvansiyonel (Hidrolik kırma) dediğimiz yani geleneksel petrol aramada dikey bir sondaj yaparsınız, orada bir kaynak varsa onu üretirsiniz, yüzeye çıkarırsınız. Biz Diyarbakır’da dikey sondajdan sonra bir yatay sondaj yapacağız ve kayaların içerisine sıkıştığını düşündüğümüz petrol ağırlıklı, petrol ağırlıklı ama bu gaz da olabilir; aslında bunu insanlarımız, seyircilerimiz zaman zaman yani özellikle basında “kaya gazı” diye hep bilinir ama bunun bir de “kaya petrolü” diye bir tabir de kullanabiliriz. Dolayısıyla bu kayaların içerisine sıkışmış petrolü farklı bir üretim yöntemiyle yüzeye çıkarma hadisesi. Dolayısıyla Diyarbakır bu anlamda neden Diyarbakır? Çünkü orada bu potansiyel olduğunu düşünüyoruz. Bu yöntemi inşallah 2026’da uygulayacağız ve neticelerini görmeye başlayacağız. Eğer bu konu başarılı olursa, bu konuda biz muvaffak olabilirsek işte o zaman oradaki potansiyel mesela Gabar’ın çok daha ötesinde” dedi.
Gabar’ı ikiye, üçe katlayacakmış
Bakan Bayraktar açıklamasının devamın, “Diyarbakır şu anda bizim bu bahsettiğim projeyi uyguladığımız ve 24 kuyuluk bir programdan, 3-4 yıllık bir programdan bahsediyorum yani 2026, 27, 28… 24 yatay sondaj yapacağımız, çatlatma yapacağımız bu kuyularla beraber 4 sahayı, 4 bloğu, 600 kilometrekarelik bir alanı test ediyoruz aslında biz. Fakat baktığınız zaman o bölgedeki potansiyel bunun yaklaşık 10-12 katı. Yani 7200 kilometrekarelik bir alanda, Bismil’in kuzeyinden bahsediyorum Diyarbakır’da, burada bu testini yapacağımız, çalışmasını yapacağımız alanın 10-12 kat büyüklüğünde bir saha olacak aslında. Yani orada biz başarabilirsek bunu diğer taraflara da taşıyacağız ve burada yani Gabar’ı böyle ikiye, üçe katlayabilecek bir potansiyel görüyoruz inşallah eğer tüm şeyler istediğimiz gibi giderse” diye belirtti.
Sular tüketilip zehirlendi
Kaya gazı ve kaya petrolü çıkarılma sürecinde bir adet sondaj kuyusuna bir seferde 600’e yakın zehirli kimyasallar kumla birlikte yaklaşık 18000 m³ nitelikli su basılmaktadır. Bir kuyuya bu su basma işlemi 15-20 kez tekrarlanmakta ve toplamda bir kuyuda ortalama 300 000 m³’e ulaşmaktadır. Kullanılan kimyasallar, çıkarılan petrol ve gazla birlikte yer altından yüzeye çıkan ağır metallerle dolu akışkanlar nedeniyle sular hiçbir biçimde geri kazanılamamaktadır. Sondaj kuyuları arttıkça yer üstü ve yer altı sularının tükenip kirleneceği, yeraltında sularını depolayan akiferlerin yok edileceği, çevrede bulunan barajların ve derelerin kuruyacağı ve tarımın yapılamayacağı ve nihayetinde tüm insan ve hayvanların bölgede yaşayamaz hale gelerek göç etmek zorunda kalacağı bir gelecek öncelikle Amed ve Trakya coğrafyasını bekliyor.
Tarım bitiriliyor
Bölgede son 5 yılda petrol arama, çıkarma faaliyetleri nedeniyle tarımsal alan kaybı 350 bin dekara ulaşırken, Amed’de Transatlantik Şirketine 7 milyon 200 bin dekar arazinin verilmiş olması TPAO’nun ve diğer yerli-yabancı petrol şirketlerinin sürekli olarak ruhsat sahalarını genişletip petrol sondajlarına başlatma adımlarıyla bölgede on milyarlarca m² tarım arazisi, orman ve mera alanları tamamen yok edilecek. Gabar’da onbinlerce ağaç katledilirken, ağaç katliamları genişleyerek devam edecek. MAPEG petrol hakkı kararlarına göre, Êlih (Batman) ve Mêrdîn’i (Mardin) kapsayan 615 milyon 90 bin m² arazi ile yine Mêrdîn ve Şirnex (Şırnak) sınırları içinde 598 milyon 660 bin m² arazide daha önce sahiplendiği ancak bir işlem yapmadığı ruhsatların süresi 12 Ocak 2026’dan 12 Ocak 2018’e uzatılırken, üretim faaliyetleri başlamasıyla 20 yıl süreli işletme ruhsatı verilecek. Ayrıca, TPAO’nun talebiyle Sêrt’in (Siirt) Garzan (Kurtalan) ilçesi ile Êlih’in Hezo (Kozluk) ilçelerini kapsayan 910 bin 370 m² büyüklüğündeki arazi için 11 yıl süreli petrol işletme ruhsatı verilmiş olması dikkat çekicidir.
636 milyon m³ su zehirlendi
31 Ekim 2023 günü Texas Tribune gazetesinde Climate News’in hazırladığı bir rapor yer aldı. Raporda, petrol ve gaz şirketleri, sadece ABD’nin Permiyen havzasında yürüttükleri kaya gazı ve kaya petrolü çıkarma işlemi nedeniyle yılda 168 milyar galon suyu kirlettiği belirlendi. Bölgede ki kirlilik, atık suların doğrudan akarsulara, nehirlere veya göllere dökülmesiyle ortaya çıktığı belirtildi. 636 milyar litre, yani 636 milyon m³ su enerji üretmek adına geri kazanılamaz durumda kirletilirken yer altı suları yani akiferler tüketildi, diğer yandan yer altındaki temiz su, yerini kirli suyla karışık zehirli akışkana bıraktı.
Kaya petrolü nedir?
ABD’de hazırlanan bir raporda, ExxonMobil ve Chevron dahil olmak üzere petrol ve gaz şirketlerinin, 2012 ile 2020 yılları arasında altı ABD eyaletindeki 1200’den fazla kuyuda petrol ve gaz için hidrolik kırılma (“fracking”) yönteminde perfloroalkil ve polifloroalkil maddeler (PFAS) ve/veya PFAS’a dönüşebilen maddeler kullandığına dair kanıtlar ortaya serildi. Raporda, PFAS’lar, çok küçük miktarlarda bile toksik olan ve çevrede parçalanmayan sentetik maddeler olduğu yer alırken, zamanla vücutta birikerek çeşitli (kanser vd.) ciddi sağlık sorunlarına neden olurlar. Şimdiye kadar PFAS’ın hidrolik kırılmada kullanıldığı bilinmiyordu ve bu, sondaj ve hidrolik kırılmada kullanılan uzun toksik kimyasallar listesine oldukça güçlü bir madde daha eklenmiş olduğu raporda yer aldı.
