Türkiye’nin Suriye’de önünü açan ABD ile Türkiye arasında sıkı fıkı bir süreç yürüyor. ABD’li dünya tekeli karbon şirketleri ile yapılan anlaşmalar ‘yerli-milli’ masalı ile halka yutturulmaya çalışılıyor
K. Bülent Ongun
Karadeniz’de Türkiye’yi dışa bağımlılıktan kurtaracağı iddiası ile reklamı yapılan sondaj sahalarının önümüzdeki süreçte Shell, Chevron vd. petrol tekellerine devredilmeyeceğini hiç kimse söyleyemez. Hatta devredileceğini şimdiden söylemekte de bir beis yok. Tarımdaki uygulamaların doğalgaz ya da petrolde uygulanmayacağını söylemek mümkün değil. ‘Milli-Yerli’ sloganı ile bugüne kadar atılan tüm adımların içi boş çıktı. Yerli milli Kaan projesinin de ABD’den gelecek motorlara bağlı olması milli propagandanın içi boş hayal satma eylemi olarak kullanıldığını gösteriyor.
Chevron da eklendi
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Birleşmiş Milletler (BM) 79. Genel Kurulu’na katılmak için Cumhurbaşkanı R. T. Erdoğan’a eşlik ederek, ABD’de nükleer, kaya petrolü ve doğalgaz anlaşmaları için temaslarında bulunduğu basına taşınmıştı. New York’ta 15. Türkiye Yatırım Konferansı bağlamında Türkiyeli ve ABD’li şirketlerin üst düzey yöneticileriyle yuvarlak masa toplantısı gerçekleştirdi. ABD’li enerji tekellerinden biri olan ExxonMobil ile LNG alımı noktasında bir anlaşma imzalandı. Yeni yılla birlikte ExxonMobil ile Karadeniz’de doğalgaz araması yapılacağı öne çıkan anlaşmaya Şubat ayında Chevron’unda ekleneceği duyuruldu.
ExxonMobil ve Chevron
Bakan Bayraktar 15 Ocak’ta bir televizyon kanalında Türkiye’nin petrol ve doğal gaz çalışmaları ile ilgili bilgi verdi. ABDli enerji şirketi ExxonMobil ile birlikte Akdeniz’de, Karadeniz’de ve dünyadaki farklı coğrafyalarda arama yapma konusunda bir anlaşma imzalandığını açıklayan Bakan Bayraktar, “Benzer mahiyette bir anlaşmayı şimdi bir başka ABD’li şirket Chevron ile yapıyoruz. Şubat ayında İstanbul’da imzalar atılacak” dedi. Bunun son olmayacağını kaydeden Bayraktar, “Bunlarla ilgili somut projeleri de milletimizle paylaşacağız. Yani, ‘biz Exxon’la veya Chevron’la dünyanın herhangi bir yerinde, şu sahada aramaya başladık, arama yapıyoruz ve arama yapacağız’ gibi bir somut projeyi de bu sene içerisinde duyurmuş olacağız” ifadelerini kullandı.
43 milyar dolarlık anlaşma
2026-2045 yıllarını kapsayan LNG anlaşmasında her yıl yaklaşık 4 milyar metreküp doğal gaz eşdeğeri LNG’yi, ağırlıklı olarak kış dönemlerinde teslim alacağı belirtildi. Teslimat noktaları ise ABD yükleme limanları ile Türkiye, Avrupa ve Kuzey Afrika’daki gazlaştırma terminalleri olabileceği açıklamalarda yer aldı. Teslimatlar 2026 yılında başlayacak ve 2045 yılının sonuna kadar devam edecek. Amerikan The Wall Street Journal (WSJ) haberine göre 20 yıllık anlaşmanın toplam maliyeti ise 43 milyar dolar olduğu ortaya çıktı.
TransAtlantik Petroleum!
Dünya petrol devi Chevron’un Eurasia Başkanı Derek Magness ile bir araya gelen Bayraktar, LNG ticareti ile ‘hidrokarbon arama ve üretimi’ başta olmak üzere, Türkiye’de ve farklı coğrafyalarda olası ‘iş birliği imkanlarını’ değerlendirdiklerini söyledi. Doğal gazda hem doğuda hem batıda kapasite arttırdıklarını söyleyen Bayraktar, Bulgaristan ve Yunanistan bağlantılarıyla Güneydoğu Avrupa ülkelerinin enerji arz güvenliğine önemli katkılar sağladıklarını belirtti. Türkiye’de Kürt coğrafyası ve Trakya’da, ABD’li Transatlantik Petroleum kaya gazı ve kaya petrolü üretimlerini sürekli büyütürken, Bayraktar’ın, Chevron’la da ‘iş birliği imkanı’ sağlanan anlaşmanın yapılacak olması dikkat çekici.
Satış kaçınılmaz
Türkiye Petrolleri’nin halka arz olup olmayacağı ile ilgili de konuşan Bakan Bayraktar, “Bir özelleştirmeden bahsetmiyorum. Bu şirketlerimize farklı kabiliyetler kazandıracak ve burada kazanımlar da olacaksa bunu vatandaşlarımıza yansıtacağımız bir model düşünüyoruz” sözleri ise TPAO’nun ve BOTAŞ’ın ABD’li şirketlerle yaptıkları anlaşmalar Bakanın ‘bahsetmiyorum’ dediği sürece evrilmesi kaçınılmaz görünüyor. Dünyanın en agresif ve hiçbir ahlaki, çevresel dürtüsü olmayan bu şirketlerin bir iki sondaj için ortaklık gibi adımlar atması mümkün değil. Bu durum aslanla ceylanın aynı kafeste olma haline işaret ediyor.
Her şey sermaye için
ABD, Türkiye’nin Suriye’de önünü açmasının arka planları ABD’li tekellere sağlanan olanaklar ve daha önce sık sık belirtildiği gibi Türkiye’deki fırsatların Suriye kapısını açmasına önemli etken olduğu söylenebilir. ABD Başkan Donald Trump’ın Venezuela ile ilgili yaptığı toplantıda, ABD’li petrol devi ExxonMobil Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Darren Woods, Venezuela’nın zayıf hukuki korumalar, kısıtlayıcı hidrokarbon yasaları ve varlıklara el konulması geçmişi nedeniyle şu anda “yatırım yapılamaz” olduğunu söylerken, Venezuela’da aralıksız çalışan Chevron’un ise sesi çıkmamıştı. Venezuela’nın aksine Türkiye’de “zayıf hukuki korumalar, kısıtlayıcı hidrokarbon yasaları ve varlıklara el konulması” gibi hiçbir ‘kötü’ geçmişi olmaması ve tüm yasaların şirketleri her yönüyle koruyan özelliği Türkiye’yi sermaye için çekim merkezi yapıyor.
‘Yerli-Milli’ masalı!
Karadeniz’de Türkiye’yi dışa bağımlılıktan kurtaracağı iddiası ile reklamı yapılan sondaj sahalarının önümüzdeki süreçte ExxenMobil, Chevron, Shell vd. petrol tekellerine devredilmeyeceğini hiç kimse söyleyemez. Hatta devredileceğini şimdiden söylemekte de bir beis yok. Tarımdaki uygulamaların doğalgaz ya da petrolde uygulanmayacağını söylemek mümkün değil. ‘Milli-Yerli’ sloganı ile bugüne kadar atılan tüm adımların içi boş çıkarken, madenden enerjiye tüm üretim süreçlerinin ardında yabancı şirketler varlığını sürdürmekte.
En büyük 2. kirletici ExxonMobil
İngiltere merkezli dünyanın en büyük 178 petrol, doğalgaz, kömür ve çimento üreticisinin tarihsel üretim verilerini içeren veritabanı Carbon Majors’ın hazırladığı yeni raporuna göre, 2024 yılında iklim krizini tetikleyen küresel karbon emisyonlarının yüzde 50’sinden fazlası yalnızca 32 fosil yakıt şirketinden kaynaklandı. 2024’te toplam 34.7 gigaton karbon dioksit eşdeğeri (GtCO₂e) emisyon, 166 aktif petrol, gaz, kömür ve çimento üreticisinden kaynaklandı. Bu, küresel fosil yakıt ve çimento CO₂ emisyonlarının yaklaşık %80’ini kapsıyor ve 2023’e göre yüzde 0.8 artış gösterdi. En büyük kirletici şirketler, 1,7 milyar ton karbondioksit ile Saudi Aramco, 610 milyon ton CO2 ile ABD’li ExxonMobil oldu. Ayrıca en büyük 20 kirleticinin 17’sine sahip olan ülkelerin tamamı COP30’da fosil yakıtlardan çıkış planına karşı çıkan şirketler olması dikkat çekici.
