Siyasi iktidar, devletin kurumlarını da kullanarak toplumun en geniş kesimini oluşturan ücretlilere ve emeklilere açıkça kumpas (tuzak) kuruyor*. Nasıl mı?
Bilindiği gibi her yılın Aralık ayında bir sonraki yıl için geçerli olacak asgari ücret belirlenir; gelen yılın Ocak ayında da kamu çalışanlarının ücretleri ile emeklilerin aylıkları düzenlenir. Gerek asgari ücretin belirlenmesinde gerekse kamu çalışanları ile emeklilerin ücretleri ve aylıklarının belirlenmesinde dikkate alınan temel kriter, bitmekte olan yılın enflasyonu ile içine girilen yıl için öngörülen/hedeflenen enflasyon oranıdır. Hükümet, ücretleri belirlerken (Belirlenen bu ücret seviyesi özel sektördeki ücretler için de yönlendirici olur) gerçekleşen enflasyon oranı için TÜİK’in verilerini; gelecek yılın öngörülen/hedeflenen enflasyon oranı için ise Merkez Bankası (MB)’nın bu konudaki açıklamasını dikkate alır.
Toplumun önemli bir kesiminin de malumu olduğu üzere, TÜİK’in enflasyon verileri çarşı pazardaki gerçek fiyat artışlarını yansıtmak yerine hükümetin uyguladığı ekonomi programı başarılı göstermeye ve onun hedeflerini desteklemeye endekslenmiştir. Örneğin TÜİK, 2025 için yıllık enflasyonu yüzde 30.9 olarak açıklarken çarşı pazardaki gerçek fiyat artışlarına daha yakın olan Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG)’ın açıkladığı oran ise TÜİK’ten yaklaşık yüzde 26 daha yüksektir (yüzde 56.1).
TÜİK verilerinin -siyasi iktidarın taleplerine uygun olarak- gerçeklerden uzak olduğu ve bilinçli olarak çarpıtıldığı 2025 Kasım ve Aralık veriyle bir kez daha ortaya çıktı. TÜİK 2025’te aylık ortalama yüzde 2.5-3 aralığında açıkladığı enflasyon oranını Kasım’da 0.87’ye Aralık’ta ise 0.89’a düşürdü. Ama ne hikmetse(!) 2026’nın ilk ayında açıklanan veri yüzde 4,84’e zıplayıverdi. Benzer bir durum geçtiğimiz yıllar için de geçerli; örneğin 2024 Aralık ayında yüzde 1 olan enflasyon 2025 Ocak ayında -bu yıl olduğu gibi yaklaşık 5 kat artarak- yüzde 5’e çıkmış. Burada marifet sadece TÜİK’te değil tabi, hükümet kontrolünde olan (akaryakıt, doğalgaz, elektrik gibi) mal ve hizmetlere yapılacak zamların yaratacağı -enflasyonun ücret artışlarını etkilememesi için- ertelenmiş olmasının da bu duruma yansıdığını belirtmek gerekir.
Ücret düzenlemeleri yapılırken verileri dikkate alınan diğer kurum olan MB’nın enflasyon öngörüleri/hedefleri de en az TÜİK’in verileri kadar tartışma götürür. Zira Orta Vadeli Program (OVP)’ye göre asgari ücretin hedef enflasyona göre belirlenmesine karar verilmesinden sonra MB, 2024 Aralık ayında 2025 sonu için enflasyon hedefini yüzde 21 olarak belirledi ve 2025 yılı için asgari ücret de bu hedef üzerinden tespit edildi. Ama gelin görün ki aradan bir ay bile geçmeden 2025 Ocak ayının sonlarında MB enflasyon hedefini yüzde 29’a yükseltti. Benzer bir durum bu yıl da yaşandı. Asgari ücretin belirlendiği Aralık ayında 2026 sonu için enflasyonu yüzde 13-19 aralığında belirleyen MB, geçtiğimiz günlerde bu hedefi yüzde 15-21 aralığına yükseltti.
TÜİK’in de MB’nin de enerji vb mal ve hizmetlerin fiyatlarını belirleyen ve yanı sıra hakkını arayan emekçilerin karşısına dikilen yargı ve kolluk başta olmak üzere diğer kamu kurumlarının da tüm harcamaları -büyük kısmı emekçilerden alınan- vergilerle karşılanır. İşte bu kurumlar, otoriterliği her geçen gün artan AKP/saray iktidarını daim kılmak için gerçekleri çarpıtarak ve hak mücadelelerini engelleyerek toplumun kahir ekseriyetini oluşturan emekçi kesimleri açlığa, yoksulluğa, sefalete sürükleyen bir kumpasın aracı olmaktadır.
Yurttaşlarına kumpas kuran, hak mücadelelerine engel olan kurumların otokrasiyi güçlendirirken kendilerini ve beraberlerinde devleti tüm kurumlarıyla birlikte içten içe çürüttüklerini de anımsatmak gerekir. Otoriter rejimlerde toplumun genel çıkarlarına hizmet etmesi beklenen kurumların toplumun genel çıkarlarına rağmen -sonuçlarının ne olacağına aldırış etmeden- otokratik iktidarın bekâsına hizmet etmeleri beklenmedik bir durum değildir.
Burada üzerinde düşünülmesi gereken asıl sorun, toplumun -elbette özellikle işçi sınıfının- kendisini açlığa sefalete sürükleyecek kadar pervasızlaşan iktidarların ortaya çıkmasına ve varlığını sürdürmesine olanak sağlayan koşulların oluşmasına nasıl müsaade ettiğidir. Bu sorunun yanıtını vermeden ve bunun gereğini yapmadan egemenlerin hilelerinden, kumpaslarından kurutulmanın ne kadar olanaklı olabileceğinin yanıtını bulmak da mümkün olmayacaktır.
(*) Kumpas kurmak: Birisine karşı, onu güç duruma düşürecek gizli bir düzen, tuzak hazırlamak.
