DEM Partili belediyeler 2 yıllık süreçte en iyi performansı kadın çalışmalarında gösterdi. Aynı zamanda istihdamın sağlandığı 43 merkez ve 14 kent bostanı açıldı, 5 yer ‘kadın kenti’ ilan edildi
31 Mart 2024 yerel seçimlerinin üzerinden 2 yıl geçti. AKP ilk kez ikinci sıraya gerilerken, CHP özellikle büyükşehirlerde önemli bir güç kazandı. Kayyımlara rağmen hem gücünü koruyan Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) hem de belediye sayısını bir önceki seçimlere oranla arttırdı.
DEM Parti, yerel seçimlerde 3’ü büyükşehir toplam 78 belediye kazandı. 1 belde ve 2 ilçe belediye eşbaşkanı istifa etti, 3 belediye eşbaşkanı çeşitli gerekçelerle ihraç edildi. Mêrdîn (Mardin) ve Wan büyükşehir belediyelerinin de aralarında olduğu 10 belediyeye de kayyım atandı. DEM Parti’nin elinde şu an 62 belediye bulunuyor.
Yerel seçimlerin yıl dönümü dolayısıyla DEM Partili belediyelerin 2 yıllık süreçte kimi alanlarda yaptıkları çalışmaları derledi.
‘Kadın özgürlükçü ekolojik demokratik model’
DEM Parti, yerel yönetimlerde “kadın özgürlükçü, ekolojik, demokratik ve toplumcu modeli” esas alıyor. Ayrıca yerel yönetim alanını “halkın öz örgütlenme pratiği ve demokratik toplumun inşa zemini” olarak görüyor.
Bu nedenle bu dosya dizimizde, partinin yerel yönetim anlayışının temel ayaklarına odaklanacağız; kadın, ekoloji ve ekonomi.
Ayrıca eşit temsiliyet noktasında “mor çizgi” olarak görülen eşbaşkanlık modelinde aşılamayan sorunlar, yine katılımcı bütçe ve halkın karar süreçlerine katılımı noktasında dikkati çeken 2 belediyenin çalışmalarına dikkat çekildi.
Dosyanın ilk bölümünü kadın alanında yapılan çalışmalara ayırldı. Yerel seçim beyannamesinde yer alan hedeflerin ne kadar hayata geçirilip geçirilmediğini belediyelere soruldu.
Mêrdîn/Şemrex (Mazıdağı), Riha/Wêranşar (Viranşehir), Qers/Dîgor (Digor), Qers/Bazarcix (Dağpınar), Erzirom/Qereyazî (Karayazı), Mûş/Altınova (Belde), Mûş/Elmakaya (Belde), Erzirom/Qereçoban (Karaçoban) ve Erzirom/Tekman belediyeleri soruları yanıtsız bıraktı.
DEM Partili eşbaşkanların göreve gelir gelmez yaptığı ilk iş, kayyımlar döneminde kapatılan ya da dönüştürülen kadın daire başkanlıklarını ve müdürlüklerini yeniden açmak oldu.
43 kadın merkezi
Beldelerin dışındaki belediyelerin büyük bir bölümü, Kadın Daire Başkanlığı ya da Kadın Müdürlüğü’ne sahip. 2 yılllık süreçte bu müdürlüklerin aktif hale getirmenin yanı sıra 45 kadın merkezi açıldı.
- Amed Büyükşehir Belediyesi: Kadın Sorunlarını Araştırma ve Uygulama Merkezi (DİKASUM)
- Amed/Pîran (Dicle): Roza Kadın Dinlenme Merkezi
- Amed/Hani: Kadın Dayanışma ve Yaşam Merkezi
- Amed/Peyas (Kayapınar): Kadın Yaşam Merkezi
- Amed/Pasûr (Kulp): Jînda Kadın Dayanışma Merkezi
- Amed/Farqîn (Silvan): Nudem Kadın Dayanışma ve Yaşam Merkezi
- Amed/Yenişehir: Binevş Kadın Dayanışma Merkezi ve Çocuk Yaşam Evi
- Amed/Bismil: Nûjîn Kadın Dayanışma ve Yaşam Merkezi
- Amed/Rezan (Bağlar): Kardelen Kadın Dayanışma Merkezi (3 tane), Rojin Kabaiş Dayanışma Merkezi
- Bedlîs/Tetwan: Zîn Kadın Dinlenme Merkezi, Kadın Dayanışma Merkezi
- Mêrdîn/Artûklu: Kadın Dayanışma Merkezi
- Şirnex/Cizîr (Cizre): Berivan Kutlu Kadın Dayanışma Merkezi
- Mêrdîn/Dêrik: Peljîn Kadın Dayanışma ve Yaşam Merkezi
- Wan/Tûşba): Hebûn Kadın Dayanışma Merkezi
- Wan/Rêya Armûşê (İpekyolu): Çilkezî Kadın Dayanışma Merkezi, Bostaniçi Kadın Yaşam ve Kültür Merkezi
- Wan/Artemêt (Edremit): Şamîran Kadın Dayanışma Merkezi
- Wan/Qelqelî (Özalp): Rindexan Kadın Dinlenme ve Dayanışma Merkezi
- Wan/Westan (Geveş): Tamara Kadın Dinleme Tesisi
- Wan/Bêgirî (Muradiye): Sinemxan Kadın Yaşam ve Dayanışma Merkezi *
- Wan/Ebex (Çaldıran): Zerif Xatun Dinlenme Evi
- Wan/Elbax (Başkale): Kadın Dinlenme Tesisleri ve Sosin Kadın Dayanışma Merkezi
- Wan/Payîzava (Gürpınar): Destar Kadın Dinlenme Evi
- Wan/Serav (Saray): Kadın Yaşam Merkezi
- Wan/Şax (Çatak): Meryemxan Kadın Dinlenme Evi
- Wan/Erdîş: Zîlan Kadın Dinlenme Merkezi ve Delal Kadın Dayanışma ve Yaşam Merkezi
- Mûş: Kadın Dinlenme Merkezi
- Mûş/Gimgim (Varto): Kadın Dinlenme Evi
- Mûş/Kop (Bulanık): Evrim Kadın Dinlenme Evi
- Agirî: Zin Kadın Dayanışma Merkezi
- Agirî/Bazîd (Doğubayazıt): Kadın Dayanışma Merkezi
- Agirî(Giyadîn): Zin Kadın Dayanışma Merkezi
- Riha/Wêranşar (Viranşehir): Kadın Dinlenme Evi
- Riha/Pirsûs (Suruç): Kadın Dinlenme Merkezi
- Riha/Serêkaniyê (Ceylanpınar): Kadın Dayanışma Merkezi
- Riha/Curnê Reş (Hilvan): Kadın Dinlenme ve Dayanışma Evi
- Îdir: Emek Kadın Yaşam Merkezi
Söz konusu merkezlerde halı, kilim, kuaför, dikiş ve nakış gibi birçok atölye çalışması yürütülüyor. Kadınlar hem üretiyor hem de ekonomik kazanç elde ediyor. Yine yüzlerce kadın bu merkezlerde istihdam ediliyor.
15 kentte bostan
Kadın Bostanı projesi bir diğer önemli çalışma oldu. Kadınların ekonomik hayata katılımının sağlanması ve kolektif üretimle dayanışmanın geliştirilmesin amaçlandığı kadın bostanları şu kentlerde kuruldu:
Artuklu, Sur, Dêrîk, Kerboran (Dargeçit), Şemrex (Mazıdağı), Karaz (Kocaköy), Yenişehir, Ebex (Çaldıran), Nisêbîn (Nusaybin), Xawesor (Gürpınar), Bêgirî (Muradiye), Erdîş (Erciş), Tuşba, Rêya Armûşê (İpekyolu), Artemêt (Edremit).
‘Alo şiddet hattı’
Kadına yönelik şiddete karşı yapılan çalışmalar birçok kentte farkındalık çalışmalarının ötesine geçmedi. Belediyelerin çoğu, kadına karşı şiddetle mücadele kapsamında ev ev farkındalık çalışması yaptığını aktardı.
Belediyelerin bu konuda yaptığı en önemli çalışmalardan birisi “Sözümüz Bitmedi, Şiddeti Birlikte Durduracağız!” kampanyası oldu.
Kadınların yaşam hakkını korumak için 8 belediye tarafından “Şiddete Karşı Tutum Belgesi” imzalandı. 4 kentte de Alo Şiddet Hattı yeniden devreye girdi:
- Erdîş (Erciş): Şiddetle Mücadele Birimi
- Peyas (Kayapınar): Şiddetle Mücadele Birimi
- Amed Büyükşehir Belediyesi: Alo Şiddet Hattı
- Artemêt (Edremit): Alo Şiddeti Hattı
- Yenişehir: Alo Şiddeti Hattı
- Cizîr: Alo Şiddeti Hattı
Barolarla işbirliği protokolleri
Kadın alanında atılan en önemli adımlardan birisi de barolarla yapılan işbirliği protokolleri oldu. Birçok kentte baroların Kadın Hakları Merkezi ile işbirliği protokolü imzalandı. Protokol kapsamında boşanma, nafaka ve velayet davalarında kadınlara ücretsiz avukat atanması esas alınıyor.
Barolarla protokolü bulunan belediyeler şöyle:
Amed Büyükşehir Belediyesi, Pîran, Hanî, Peyas, Rezan, Bismil, Xana Axpar, Erxenî, Karaz, Pasûr, Licê, Yenişehir, Misirc, Cizîr, Mûş, Rêya Armûşê, Tuşba, Artemêt, Halfelî, Şax, Erdîş, Agirî, Bazîd, Giyadîn, Îdir, Milazgir, Hewag, Serêkaniyê, Pirsûs.
Birçok belediye de taciz, istismar, boşanma, velayet ya da uzaklaştırma davası açmak isteyen kadınlara adli destek verildiğini kaydetti.
Sadece Dargeçit Belediyesi herhangi bir destek verilmediği yanıtını verdi.
5 Belediyede 8 Mart izni yok!
8 Mart Dünya Kadınlar Günü ve 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Mücadele Günü kapsamında tüm belediyelerde kadınlar izinli sayılıyor. Bu konuda tek olumsuz yanıt veren belediyeler Kerboran, Rêya Armûşê, Serav, Curnê Reş (Hilvan) ve Ebex oldu.
Özgür kadın köylerinde adım atılmadı
DEM Parti seçim bildirgesinde yer alan “özgür kadın köyleri”ne dair henüz tek bir belediye adım atmadı. Bildirgede, söz konusu projeyle kadınların toplumsal, ekonomik ve kültürel gelişiminin destekleneceği belirtilmişti.
JINKART desteği
Kadınlara ücretsiz ulaşım hakkı sağlayan JINKART uygulaması devreye konuldu. Amed Büyükşehir Belediyesi bu projenin öncülüğünü yapıyor. Belediye ilk etapta 7 bin, ikinci etapta 8 bin kadına JINKART dağıttı. JINKART uygulamasını hayata geçiren bir diğer belediye Cizîr Belediyesi.
Wan Büyükşehir Belediyesi de kayyım atanmadan önce kadınlara JINKART dağıtmış, ancak kayyım sonrası kartlar iptal edilmişti.
Söz konusu kartlar sosyal tesislerde yüzde 10 indirim de sağlıyor.
Toplu taşımanın bulunduğu diğer kentlerde de ihtiyaç sahibi kadınlar için ulaşım ücretsiz.
5 kadın kenti
Kentlerin “kadın aklıyla, duygusuyla, vicdanıyla, birikimiyle daha yaşanılır hale gelmesi” hedefiyle 5 kent “kadın kenti” ilan edildi: Amed, Artemêt. Cizîr, Nisêybin ve Gever.
Kadın kentleri hedefleri arasında yer alan bazı maddeler şöyle:
- Kent dizaynlarını kadınların kullanım hakkı üzerinden yeniden düzenlemek.
- Kadınların sokaklarda özgürce yürüme hakkının önündeki yapısal sorunların iyileştirilmesi.
- Kapsamlı eğitim modülleri ile Toplumsal Cinsiyet Eşitliği, hukuk, ekonomi, ekoloji, kadın sağlığı üzerine eğitimler düzenlemek.
- Sağlık hizmetine ulaşamayan kadınlar için sağlık merkezleri açmak.
- Çocuk ve gençlerin güvenliği için park ve okul çevrelerinde acil buton sistemi kurmak.
- Kadınlar için güvensiz hissettiren karanlık sokakların aydınlatılması.
Kadınlara dair farklı çalışmalar
Bazı belediyeler “Kadın Ormanı” ile Bebek Bakım ve Emzirme Odası projelerini hayata geçirdi. Belediyelerin kadın alanında yaptığı bazı dikkat çeken çalışmalar ise şöyle:
Tetwan: Kadın Tandır Evleri
Peyas: Kadın Emeği Çarşısı
Amed Büyükşehir Belediyesi ve Agirî: Kadın otobüs şoförleri
Bulam: Kadınlar için ehliyet kampanyası
Haber: Azad Altay / MA
