Kobanê’de abluka sürüyor: Şam bazı köylerden çekilmedi, 601 kişi hâlâ tutsak

QSD-Şam anlaşması ikinci ayını geride bırakırken, Kobanê üzerindeki abluka tam anlamıyla kaldırılmadı; 601 kişi halen esir, Şam bazı Kürt köylerinden çekilmiyor ve YPJ’nin statüsünü de kabul etmiyor

Demokratik Suriye Güçleri (QSD) ile Şam Geçici Hükümeti arasında 29 Ocak’ta yapılan “ateşkes ve entegrasyon” anlaşmasının uygulanmaya başlanmasının üzerinden iki ay geçti. Askeri, idari, siyasi, eğitim ve sağlık alanlarını kapsayan anlaşma, pratikte ağır adımlarla hayata geçirilirken; YPJ’nin statüsü, Kürtçe eğitim, kadınların siyasi-kamusal alanda temsili ile Kobanê’nin üzerindeki ambargonun kaldırılması gibi başlıklarda sorunlar devam ediyor.

Dört aşamalı olarak uygulanması planlanan anlaşmanın çerçevesi şöyle belirlenmişti:

Birinci aşama: Güvenlik ve askeri düzenlemeler

1. Son dönemde yaşanan olaylara bağlı olarak tüm cephelerde kalıcı ve kapsamlı ateşkes ilan edilmesi, tüm gözaltı ve baskınların durdurulması, DAİŞ hapishanelerinin korunmasının QSD tarafından sürdürülmesi ve devam eden tahliye sürecine tam lojistik destek sağlanması.
2. QSD güçlerinin Hesekê ve Qamişlo şehirlerinden mutabık kalınan asker kışlalara çekilmesi; buna karşılık olarak da Suriye ordusunun derhal Hesekê’nin güneyindeki Şeddadi kasabasına çekilmesi.
3. Suriye Savunma Bakanlığı tarafından Hesekê ili için bir askeri tümen kurulması ve QSD güçlerinin üç tugay halinde bu yapıya entegre edilmesi.
4. Kobane’deki askeri gücün, Halep ilindeki askeri tümen bünyesine bağlı bir tugay olarak entegre edilmesi.

İkinci aşama: Güvenlik ve idari düzenlemeler

1. Güvenlik ve istikrarı güçlendirmek amacıyla Hesekê ile Qamişlo şehirlerinin her birine sembolik olarak güvenlik araçlarının girişinin sağlanması ve QSD’ye bağlı güvenlik güçlerinin İçişleri Bakanlığı bünyesinde entegrasyon sürecinin başlatılması.
2. Yerel yöneticilerin atanması:

• Hesekê Valisi, QSD’nin önerisiyle atanır.
• İl Güvenlik Müdürü, Suriye hükümetinin önerisiyle atanır.
• Savunma Bakan Yardımcısı, QSD’nin önerisiyle atanır.

Üçüncü aşama: Hayati tesislerin devralınması ve lojistik işlemler

Hayati tesislerin devralınması:

• Rimêlan ve Süveyda petrol sahalarının Enerji Bakanlığı tarafından devralınması ve sivil çalışanların entegrasyonu.
• Qamişlo Havalimanı’nın Sivil Havacılık Kurumu tarafından devralınması.

Dördüncü aşama: Sivil kurumların devralınması

1. Kara Sınır Kapıları Genel Müdürlüğü’nden bir ekibin Sêmalka ve Nusaybin sınır kapılarına gönderilmesi; sivil personelin resmi olarak görevlendirilmesi, sınır kapılarının silah ve yabancıların ülkeye girişinde kullanılmasının engellenmesi ve kapıların derhal faaliyete geçirilmesi.
2. Suriye hükümetinin Hesekê ilindeki tüm sivil kurumları devralması; Özerk Yönetim kurumlarının devlet kurumlarıyla birleştirilmesi ve bu kurumlarda çalışan sivil personelin kadroya alınarak görevlerinin güvence altına alınması.

Tüm taraflar için bağlayıcı hükümler

1. Tüm taraflarca, özellikle Kürt bölgeleri başta olmak üzere, askeri güçlerin şehir ve kasabalara girişinin yasaklanması.
2. Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi tarafından verilen tüm ilk, orta, lise ve üniversite diplomaları ile meslek yüksekokulu belgelerinin denklik ve resmi onayının sağlanması.
3. Tüm yerel, kültürel ve sivil toplum kuruluşları ile medya kurumlarının ilgili bakanlıkların mevzuatına uygun şekilde ruhsatlandırılması.
4. Eğitim Bakanlığı ile birlikte Kürt toplumunun eğitim sürecinin ele alınması ve eğitsel özgünlüklerin gözetilmesi.
5. Tüm yerinden edilmiş kişilerin (Efrîn, Şêxmeqsûd ve Serêkaniyê’de), şehir ve köylerine dönüşünün sağlanması ile bu bölgelerdeki sivil yönetimler için de yerel yöneticilerin atanması.

En fazla bir ay içerisinde tam anlamıyla uygulanması öngörülen anlaşma, üzerinden iki ay geçmesine rağmen ağır ve sınırlı adımlarla ilerliyor.

Askeri ve idari adımlar

2 Şubat’ta, Mervan El Eli komutasında Dera Valiliği’ne bağlı Genel Güvenlik Güçleri konvoyları Hesekê ve Qamişlo’ya ulaştı; İç Güvenlik Güçleri (Asayiş) ile koordinasyon halinde güvenlik noktalarına yerleştirildi.  Toplam 214 personel sevk edildi ve bunlardan 10’u Aşayiş’le çalışmaya başladı.

4 Şubat’ta, ‘Ebu Ömer Xanîka’ adıyla tanınan Nureddin İsa Ahmed, Hesekê Valiliği’ne atanan ilk Kürt vali olurken, Hesekê Vilayeti Genel Güvenlik Müdür Yardımcılığı görevine ise Siyabend Efrîn (Mehmud Xelil Eli) atandı. Şu anda anlaşmanın sahada uygulanması ve askeri ile idari denetimi büyük ölçüde Siyabend Efrîn tarafından yürütüyor.

11 Şubat’ta, Hesekê-Dêrik hattında QSD/YPG/YPJ bazı temas noktalarından çekildi ve alanlar Asayiş’e devredildi. Şam’a bağlı gruplar da Kobanê kırsalındaki bazı köylerden çekildi.

Şubat ayı içerisinde, Hesekê vilayetine giden yollarda ortak kontrol noktaları kuruldu. Hesekê’nin Reqa, Dêrazor ve Til Birak ile yolları açıldı ve ortak kontrol noktaları kuruldu. Kobanê’nin Şêxler nahiyesinde 8 nokta ve güvenlik merkezi, Çelebiye nahiyesinde (Xirûz, Nur Eli ve Xirab İşkê) 6 ortak nokta oluşturuldu.

Til Koçer, Til Hemis, Til Barak ve Kizwan Dağı’nda çekilme tam uygulanmadı. QSD, Hesekê ve Qamişlo şehir merkezlerinden kışlalara çekilirken, Şam da Şeddadi’ye geri çekildi.

Mart ayında askeri alanda kamuoyunun yakından takip ettiği iki önemli gelişme yaşandı. QSD Genel Komutanlık üyesi Sîpan Hemo, Suriye Savunma Bakan Yardımcısı olarak (Doğu Bölgesi’nden sorumlu) atandı. Bu atama, anlaşmanın askeri entegrasyon hükmü kapsamında üst düzey bir gelişme olarak kaydedildi ve Sîpan Hemo, bu göreve getirilen ilk Kürt komutan oldu. Aynı zamanda, QSD Genel Komutanlık üyesi Çiya Kobanê, 60. Tümen Komutan Yardımcısı olarak göreve başladı. 60’ıncı Tümen, Halep’in kuzey ve doğusunda faaliyet yürütüyor.

Yine, Til Temir’in batısındaki Tewîla köyünde güvenlik noktaları kurulmasıyla, Cizîrê ile Halep arasındaki stratejik M4 yolu yeniden ulaşıma açıldı. M4 yolu, Hesekê, Reqa, Kobanê, Minbic ve Halep gibi birçok büyük şehri birbirine bağlayan Kuzey Suriye’nin en stratejik yollarından biri olarak, sivil ve araç gereçlerin güvenli bir şekilde geçişini sağlıyor.

601 kişi halen esir

Savaş sırasında esir alınan savaşçı ve sivillerin serbest bırakılması öncelikli konulardan biri oldu. QSD Genel Komutanı Mazlum Ebdî, Şam’ın bin 70 kişiyi esir aldığını açıklamıştı. Mart ayının ilk haftasında, Şam yönetimi tarafından 33’ü sivil olmak üzere 59 kişi serbest bırakıldı. 10 Mart’ta karşılıklı 100’er kişi takas edilirken, 19 Mart’ta 300 kişi ve 26 Mart’ta ise Der Hafir’da esir alınan 10 savaşçı serbest bırakıldı. Böylece mart ayında Şam, 469 kişiyi serbest bırakmış oldu; 601 kişi ise halen esir durumda.

YPJ’nin durumu

Şam Geçici Hükümeti, Kadın Savunma Birlikleri’nin (YPJ) statüsünü Suriye’nin kontrolünü ele geçirdiğinden bu yana kabul etmedi. QSD ve Özerk Yönetim, YPJ’nin kırmızıçizgileri olduğunu, asla dağıtılmayacağını ve mevcut görevine devam edeceğini duyurdu. Asayiş ve Şam’ın kurduğu ortak kontrol noktalarında kadın savaşçıların bulunmasa da hem şehir içinde hem de belirlenen yerlerde kadın savaşçılar görevlerinin başında.

Anlaşmanın 3. ve 4. maddelerine göre Cizir Bölgesi’nde 3 tugay, Hesekê ’ye bağlı 60. Tümen çatısı altında faaliyet yürütecek; Kobanê ise Halep’e bağlı askeri bir tugay olacak. YPJ’nin duruma ilişkin anlaşmada herhangi bir madde bulunmamakla birlikte, kadın savaşçıların söz konusu tugaylarda görevlerine devam edeceği belirtiliyor.

Kobanê’de ambargo sürüyor

Anlaşmada Kobanê’ye özel statü verilmişti. İç güvenliği Asayiş sağlayacak ve ambargo kaldırılacaktı. Ancak 16 Ocak’ta ağır bir kuşatmaya alınan kentte elektrik ile internet kesildi; su, ilaç, yakıt ve gıda geçişlerine izin verilmedi. Anlaşmadan sonra internet ve elektrik sorunları çözülmüş olsa da yollar halen tam olarak açılmadı ve insani yardım malzemelerinin geçişi sınırlı. Özellikle yakıt geçişine izin verilmiyor.

Köylerde yaşayan halka baskı uygulanıyor; şu ana kadar en az 80 köy yağmalandı. Anlaşmaya göre Şam’ın, Kürt köylerinden 10 km geri çekilmesi gerekiyor, ancak bazı köylerde bu uygulama yerine getirilmiyor. Öte yandan, Şam Kobanê’yi yönetmesi için bir isim atamaya çalışıyor, fakat halk kendi seçtiği kişinin yönetici olmasında ısrarcı ve dışarıdan birini istemiyor.

Havaalanı, petrol sahaları ve sınır kapıları

Şubat ayında Şam’dan bir heyet, Rimêlan Petrol Sahaları Yönetimi’ni ziyaret etti. Suriye Petrol Şirketi ve Sivil Havacılık temsilcilerinin de yer aldığı heyet, Özerk Yönetim ile toplantı yaptı. Teknik bir heyet ise 21 Şubat’ta Qamişlo Uluslararası Havalimanı’na geçerek inceleme yaptı ve uçuş denemelerini test etti. Havaalanı ülke içi uçuşlara kısmen açık olsa da henüz uluslararası uçuş yapılmıyor.

Dêrik’teki Sêmalka Sınır Kapısı, halihazırda Rojava’ya geçişler için açık olan tek sınır kapısı. Şam ve QSD heyeti, kapının resmen faaliyete geçirilmesi için izlenecek yöntemleri ve idari ile lojistik mekanizmaların etkinleştirilmesini görüştü. Ancak resmi olarak açılması ve çalışma sistemine ilişkin bir açıklama yapılmadı. Öte yandan, faaliyete geçmesi gereken Til Koçer, Nisêbin ve Miştenur gibi kapılar da hâlâ kapalı.

Kürtçe eğitim

Anlaşmanın 11. ve 13. maddeleri, diplomaların denkliğini ve Kürtçe eğitim özgünlüklerinin gözetilmesini bağlayıcı kılıyor. “Anadilde eğitimin resmi kabulü” yönünde uzlaşı sağlandı; ancak somut müfredat revizyonu veya okul entegrasyonu sınırlı kaldı ve süreç daha çok idari boyuta odaklandı.

Şubat ayında Şam heyetiyle Hesekê ’de yapılan görüşmede, eğitim süreci, sınav sistemi, Kürtçenin “seçmeli dil” değil “anadil” olarak resmi olarak kabul edilmesi, Özerk Yönetim’in verdiği diplomaların Suriye’nin genel eğitim sisteminde tanınması başlıkları tartışıldı.

Sağlık komitesi kuruldu

Sağlık kurumlarının entegrasyonu görüşmeleri iki ay boyunca sürdü. Bu kapsamda, Hesekê Valisi Nureddin Ahmed, Suriye Sağlık Bakanlığı ile Özerk Yönetim temsilcilerinden oluşan bir komite kurdu. Komite, 16 Şubat itibarıyla çalışmalarına başlayarak Cizîrê Bölgesi’ndeki hastanede idari ve personel yapısını yeniden düzenledi ve sağlık çalışanlarını devlet kadrosuna dahil etme sürecini başlattı. Ardından, Sağlık Bakanlığı, bölgede çalışan Özerk Yönetim Sağlık Dairesi çalışanlarının bir kısmını resmi kararname ile Sağlık Bakanlığı’na bağladı. Ancak maaşların ödenmesi, tıbbı eksiklikler ve hastaların Şam’a bağlı hastanelerde tedavi olması gibi başlıklarda somut adımlar halen tartışılmaya devam ediyor.

Haber: Gurbet Sarya / ANF