KDP’nin, cumhurbaşkanı seçilen Nizar Amêdî’yi tanımama kararının Kürdistan iç siyaseti ile alakalı olduğunu belirten gazeteci Halit Ermiş, siyasi çekişmelerin en büyük mağdurunun halk olduğunu, siyasi krizlerin ekonomik krize dönüştüğünü söyledi
Irak Parlamentosu’nda 11 Nisan tarihinde gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı seçimi oylamasının ikinci turunda 227 oy alan Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) adayı Nizar Amêdî, Irak’ın yeni Cumhurbaşkanı seçildi. Irak’ta 11 Kasım 2025 tarihinde yapılan genel seçimler sonrasında cumhurbaşkanının seçilememesi ve yeni hükümetin kurulamaması nedeniyle yaşanan siyasi belirsizlik sonrası Nizar Amêdî, 12 Nisan tarihinde yemin ederek göreve başladı. Irak Anayasası’na göre, Nizar Amêdî’nin 15 gün içinde parlamentodaki en büyük blokun (Şii) adayını hükümeti kurmakla görevlendirmesi bekleniyor. Birçok kesimden Nizar Amêdî’ye dönük tebrik mesajları gelirken Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) seçim sürecinin Irak Parlamentosu’nun iç tüzüğüne uygun şekilde gerçekleşmediği iddiası ile Nizar Amêdî’yi tanımadığını açıkladı.
Bölgedeki gelişmeleri takip eden gazeteci Halit Ermiş, konuya dair değerlendirmelerde bulundu.
Irak’ta cumhurbaşkanının seçilmesi ve yetkileri ile ilgili bilgi veren Ermiş, “Irak’da parlamentoda 329 milletvekili sandalyesi bulunuyor. Parlamento seçimlerinden sonra Cumhurbaşkanı 2003 sonrası kurulan siyasi denkleme göre Kürtlerden seçiliyor. Seçimlerin üzerinden 5 ay geçtikten sonra Cumhurbaşkanı seçimi yapıldı. Yasaya göre 3’te 2 çoğunluğu alan Cumhurbaşkanı olarak seçilebiliyor. Ancak parlamento seçimleri yapılırken tüm milletvekilleri hazır değildi. Hiçbir aday mevut katılanlardan da yasa gereği olması gereken çoğunluğa ulaşamadı. Dolayısıyla seçimler ikinci tura kaldı. İkinci turda en fazla oy alanın seçilmesi gerekiyordu ve YNK adayı Nizar Amêdî seçildi. Irak’ta cumhurbaşkanının bir başbakan kadar yetkisi yok. Ülke temsili açısından önemlidir. Dışarıda yapılan görüşmelerde temsil yetkisi var olduğu gibi kimi kararnameler çıkarabiliyor. Uluslararası anlaşmalarda Cumhurbaşkanı imzası olması gerekiyor. Çok belirleyici olmasa da belli bir temsil etme gücü var. Terör suçları gibi benzer suçlarda af olacaksa bunun Cumhurbaşkanı kararı ile olması gerekiyor. Buna benzer idari açıdan cumhurbaşkanına verilen bazı kararlar var. Ülke siyasetini belirleme, diplomasi yürütüme noktasında bir gücü var” dedi.
Kürdistan’da hükümet kurulamamasının etkisi
Cumhurbaşkanının neden Kürtler arasından seçildiğine değinen Ermiş, “Çünkü yasalar gereği belki Irak’ta ‘cumhurbaşkanlığı Kürtlerin’dir diye bir yasa yok ama tahammüller gereği bu böyle seçiliyor. 2005’ten bu yana Kürtler Mam Celal ile birlikte cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmaya başladılar ve bu bugüne kadar geldi. Kürtler arasında da özellikle YNK bu pozisyonda yer aldı. Bu Kürtler arasında uzlaşı sonucu gelişen bir durum aynı şekilde bununda yasal ya da anayasal bir karşılığı yok. YNK ve KDP arasında yapılan anlaşmalar sonucu bu yapılıyor. Partilerin kendi arasında uzlaşısı sonucu bu oluyor. Ancak KDP son iki seçimde tartışmalar yürütüyor. Daha önceki seçimde de bu tartışmalar oldu ancak bu yıl bu tartışmalar arttı. KDP ile YNK birkaç kez isim üzerinden uzlaşmak için bir araya geldiler. Bir ortak aday göndermek üzerine bir araya geldiler ancak görüşmeler sonuç vermedi. Federe Kürdistan’da iki yılı aşkın bir süredir hükümetin kurulamaması durumu var. Bu Irak’ta partiler arasındaki siyasi dengeyi de etkiliyor. Bir uzlaşı olmayınca YNK kendi adayı ile katılma kararı aldı. Diğer partilerden de birçok aday vardı. Birçok kesim YNK adayına destek verdi. Nizar Amêdî yasalara göre resmi cumhurbaşkanı seçildi” ifadelerini kullandı.
‘Tanımam kararı iç siyaset ile ilgili’
Yapılan seçimlerden sonra KDP’nin Nizar Amêdî’yi tanımama kararı almasına değinen Ermiş, “KDP Irak Parlamentosunda bulunan bütün üyelerini Güney Kürdistan’a geri çekti. Bundan sonra nasıl bir yol haritası izleneceği yönünde istişare içindeler. Yarın bir gün Nizar Amêdî Cumhurbaşkanı sıfatı ile resmi bir ziyaret gerçekleştirdiğinde Güney Kürdistan Parlamentosuna gittiğinde, resmi görüşmeler yapmak istediğinde KDP’nin onun tanımaması ciddi sorunlara neden olacak. Anayasal olarak KDP’nin Nizar Amêdî’yi tanımama gibi ciddi bir sorun teşkil etmese de defakto olarak Hewler ve Bağdat arasında ciddi sorun teşkil edecek bir durum. Bu Kürtler arasında siyasi olarak bir ayrışma ve çatışmaya neden olacak bir durum. KDP’nin bundan sonra kendi iç tartışmalarından sonra yapacağı açıklama, izleyeceği yol haritası kuşkusuz önemlidir. KDP şimdiden tanımayacağım diye bir karar almış durumda. KDP’nin Nizar Amêdî’yi tanımaması tamamen Kürdistan iç siyaseti ile alakalıdır” dedi.
‘Irak siyasetinde Kürtlerin elini zayıflatıyor’
Federe Kürdistan Bölgesi’nde 20 Ekim 2024’te parlamento seçimleri üzerinden 1 yıl 4 ay geçmesine rağmen hala hükümetin kurulamadığını hatırlatan Ermiş, devamında şunları söyledi: “Yasalar gereği hükümetin yeniden kurulması, başkanın yeniden seçilmesi gerekiyordu. Hükümet için görevlendirmelerin el değiştirmesi gerekiyordu. Fakat bunların hiç biri olmadı. KDP ve YNK arasında bunun içinde birçok görüşme oldu. Bakanlıkların kimlere verileceği yönünde görüşmeler oldu ancak uzlaşma sağlanmadı. Uzlaşma olmayınca hükümet olmadı. Hükümetin kurulamaması eski hükümetin defakto bir şekilde görevde kalmasına neden oldu. Bu yasalara aykırı bir şeydir. Bunun yansıması olarak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oldu. Federe Kürdistan seçimlerinden sonra uzlaşmanın olmamasına ek olarak KDP’nin Nizar Amêdî’yi tanımama kararı Kürdistan’da siyasi çatışmaları arttıracağını gösteriyor. Bunun iç siyasete yansımaları muhakkak olacak. Bu Irak’ta Kürtlerin ortak hareket etmesini engelleyecek bir mevzu. Irak’ta Parlamento’da bazı kararlar alınacak, Kürtlerin ortak tutum göstermesi gerekirken, sürecin mevcut şekilde ilerlemesi durumunda bu uzlaşma gerçekleşmeyecek. Bu Irak siyasetinden Kürlerin elinin zayıflaması demektir. Kendi içinde siyasi olarak parçalı olan, hükümetini kurmamış, kendi parti angajmanları ile hareket etmiş bir durum; Kürtlerin bir blok olarak ciddi anlamda olumsuz etkilenmeleri anlamına gelecektir. Önümüzdeki süreç bunu gösterecek. Sorunları ortadan kalkması yönünden bazı uzlaşı arayışları olabilir. Kimi girişimler olabilir. Bunu takip edeceğiz ancak mevcut durum bize bunu göstermiyor. Bu krizin kolay aşılacağı yönünde emareler yok henüz. En temel çıkmaz Güney Kürdistan’da hükümet kurulup-kurulmayacağı yönünde. Kurulacaksa nasıl kurulacak? Görev paylaşımları nasıl olacak? KDP ve YNK arasında denge nasıl oturtulacak?”
‘Siyasi kriz ekonomik krize dönüyor’
Federe Kürdistan Bölgesi’nde yaşanan siyasi krizin topluma yansımasının her yönüyle olumsuz olacağına dikkati çeken Ermiş, “Bunun bir yansıması ekonomik kriz şeklinde olur. Kürtlerin Irak bütçesinde yıllık 12.5’lik payı var. Bunun zaman zaman gecikme durumu var. Kendi iç yatırım sorunları var. Hükümet icraat durumunda değil. Dolayısıyla siyasi kriz kendisi ile birlikte bir ekonomik krizde getiriyor. Bunun en büyük mağduru halk. Bu ciddi bir sorun. Siyaset sadece birkaç kişinin parlamentoya girip-girmemesi değil. Şuan Güney Kürdistan parlamentosu yasa dışı olduğu için icraat yok. Bundan kaynaklı Irak siyasetinde kendi ağırlığını koyamıyor. Eğer bu aşılmazsa mevcut kriz derinleşecek. Sorunların iki parti arasında kalması mümkün değil. Bu hayatın her alanına sirayet edecek.
Beklentiler çelişkilerin son bulması noktasında
Irak’ta cumhurbaşkanının kim seçildiği çok önemli değil belki ancak Ortadoğu’da sınırlar yeniden belirlenirken kendi ulusal birliklerini oluşturma, muhataplık düzeyine uluşma konusunda bu tür krizler geriye çeken bir etkiye sahip. Güney Kürdistan Irak’ın bir parçası ama bölgede Kürdistan’ın diğer parçaları var ve bir savaş durumu da var. Şuan bu savaştan en fazla etkilenen halk konumundadır. Güney Kürdistan siyaseti bu açıdan önem teşkil ediyor. Uluslararası anlamda meşruluğu olan bir konumdayken kendi arasında iç çekişmelere boğulduğunda diğer parçalarda yaşananlardan kopmasına neden oluyor. Ulusal birlik açısından bir araya gelmelerde bu engel teşkil ediyor. Hem bölgesel anlamda hem de uluslararası alanda Kürtlerin muhataplıklarının olumsuz etkilemesine neden oluyor. Çelişkilerin biran önce giderilip Güney Kürdistan’ın bölgede daha etkili olması için çaba gösterilmeli. Buna dair halkın talep, tepki ve beklentisi de bu. Bu iç çelişkiler bir halkın geleceğini, kaderini etkileyen tarihi bir aşama olarak değerlendiriliyor. Beklentiler biran önce bu çelişkilerin son bulması” şeklinde konuştu.
Haber: Emrullah Acar / MA
