Maden, enerji ve petrol istilası Kürt coğrafyasının tamamında yaşanmakta. Bu istilaya kaya petrolü-kaya gazı sondajlarının Bismil’de atılmasının ardından yeni adımlar Sêrt ve Riha’da atıldı
K.Bülent Ongun
Kürt coğrafyasının tamamında baraj-HES, maden, GES, JES, petrol alanları vd. yıkımlar her geçen gün genişlerken, bu alanlara milyarlarca m2 kaya petrolü-kayagazı üretimlerinin eklenmesi bölgenin kötü gidişatını ortaya koyuyor. Kadım tarım toprkları olan Mezopotamya coğrafyasında yapılan devasa barajlardan çiftçiye su vermeyenler ‘acele’ el koymalarla tarım alanlarına çökerek bölgeyi yok oluşa bağlarken, halkı kırsaldan uzaklaştırmaya çalışıyor. Şirnex, Êlih ve Amed coğrafyasında tarım alanları, meralar ve su varlıkları petrol ve kaya petrolüne feda edilme süreci hızlanırken yeni adımlar Rîha (Urfa) ve Sêrt’te (Siirt) atılmaya başlandı.
‘İvme 2026’da sürdüreceğiz’
Bismil’de daha önce açıklanan 600 bin dekar alanda Bakan Bayraktar’ın açıklamasına göre kaya petrolü sondaj sahasının 7 milyon 200 bin dekara ulaşabileceğinin belirtilmesi dikkat çekerken bölgenin tamımında konvensiyonel üretim sürecinin ankonvansiyonel (Hidrolik kırma-çatlatma) yöntemiyle genişletilmeye çalışıldığı anlaşılıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar TRT Haber’e yaptığı açıklamasında, “ExxonMobil ile Türkiye Petrolleri (TPAO) arasında gerçekleşen ortak arama anlaşmasıdır. Bu ivmeyi önümüzdeki aylarda ve 2026 yılı genelinde sürdüreceğiz” sözleri dikkat çekiciydi.
Curnê Reş ve Havêl
Rîha’nın Curnê Reş (Hilvan) ilçesi sınırları içerisinde 4 adet ayrı lokasyonda hidrolik kırma-çatlatma işlemi yapılacak. Sondaj kuyularının derinlikleri ise ortalama 2500 metre olacak. Bir diğer sondaj ise Sêrt’in Havêl (Baykan) ilçesi Kela Même (Dilektepe) ve Geliyê Sêwê (Çaykaya) Köyleri mekiinde yaklaşık 2.300 metre derinlikte patlatma yapılacak. Kürt coğrafyasının tamamında kaya petrolü ve kaya gazı üretimi amacıyla başlatılan sondajlar sürerken uzun yıllardır Silvan’da Shell şirketi kaya gazı üretimi yaparken bölge de yer altı sularını zehirlemeyi sürdürüyor. Bölgede son 5 yılda petrol arama, çıkarma faaliyetleri nedeniyle tarımsal alan kaybı 350 bin dekara ulaşırken, Amed’de Transatlantik Şirketine 7 milyon 200 bin dekar arazinin kaya petrolüne bağlanmasıyla bölgede büyük bir ekolojik kırım ve buna bağlı yıkımlar yaşanacak.
Milyarlarca m2 alan petrole!
TPAO’nun ve diğer yerli-yabancı petrol şirketlerinin sürekli olarak ruhsat sahalarını genişletip petrol sondajlarına başlatma adımlarıyla bölgede on milyarlarca m2 tarım arazisi, orman ve mera alanları tamamen yok edilecek. Gabar’da onbinlerce ağaç katledilirken, ağaç katliamları genişleyerek devam edecek. MAPEG petrol hakkı kararlarına göre, Êlih (Batman) ve Mêrdîn’i (Mardin) kapsayan 615 milyon 090 bin metrekare (m2) arazi ile yine Mêrdîn ve Şirnex (Şırnak) sınırları içinde 598 milyon 660 bin m2 arazide daha önce sahiplendiği ancak bir işlem yapmadığı ruhsatların süresi 12 Ocak 2026’dan 12 Ocak 2018’e uzatılırken, üretim faaliyetleri başlamasıyla 20 yıl süreli işletme ruhsatı verilecek. Ayrıca, TPAO’nun talebiyle Sêrt’in (Siirt) Garzan (Kurtalan) ilçesi ile Êlih’in Hezo (Kozluk) ilçelerini kapsayan 910 bin 370 m2 büyüklüğündeki arazi için 11 yıl süreli petrol işletme ruhsatı verilirken Kürt coğrafyasının tamamında TPAO ve orakları ile diğer şirketler hergün yeni sondaj adımları atılıyor.
7bin 200 km2!
Bakan Bayraktar açıklamasının devamın, “Diyarbakır şu anda bizim bu bahsettiğim projeyi uyguladığımız ve 24 kuyuluk bir programdan, 3-4 yıllık bir programdan bahsediyorum yani 2026, 27, 28… 24 yatay sondaj yapacağımız, çatlatma yapacağımız bu kuyularla beraber 4 sahayı, 4 bloğu, 600 kilometrekarelik bir alanı test ediyoruz aslında biz. Fakat baktığınız zaman o bölgedeki potansiyel bunun yaklaşık 10-12 katı. Yani 7.200 kilometrekarelik bir alanda, Bismil’in kuzeyinden bahsediyorum Diyarbakır’da, burada bu testini yapacağımız, çalışmasını yapacağımız alanın 10-12 kat büyüklüğünde bir saha olacak aslında. Yani orada biz başarabilirsek bunu diğer taraflara da taşıyacağız ve burada yani Gabar’ı üçe katlayabilecek bir potansiyel görüyoruz inşallah eğer tüm şeyler istediğimiz gibi giderse” diye belirtti.
Kaya petrolü yıkım demek
Kaya petrolü ve kaya gazı çıkarılma sürecinde bir adet sondaj kuyusuna bir seferde 600’e yakın zehirli kimyasallar kumla birlikte yaklaşık 18.000M3 su ve kum basılmaktadır. Bir kuyuya su basma işlemi 15-20 kez tekrarlanmakta ve toplamda bir kuyuda kullanılan su miktarı ortalama 300.000M3’e ulaşmaktadır. Kullanılan kimyasallar, çıkarılan petrol ve gazla birlikte yer altından yüzeye çıkan ağır metallerle dolu akışkanlar nedeniyle sular hiçbir biçimde geri kazanılamıyor. Sondaj kuyuları arttıkça yer üstü ve yer altı sularının tükenip kirleneceği, yeraltında sularını depolayan akiferlerin yok edileceği, çevrede bulunan barajların ve derelerin kuruyacağı ve tarımın yapılamayacağı ve nihayetinde tüm insan ve hayvanların bölgede yaşayamaz hale gelerek göç etmek zorunda kalacağı bir gelecek öncelikle bölge halkına reva görülmüş durumda.
168 milyar galon su zehirlendi
31 Ekim 2023 günü Texas Tribune gazetesinde Climate News’in hazırladığı bir rapor yer aldı. Raporda, petrol ve gaz şirketleri, sadece ABD’nin Permiyen havzasında yürüttükleri kaya gazı ve kaya petrolü çıkarma işlemi nedeniyle yılda 168 milyar galon suyu kirlettiği belirlendi. Bölgede ki kirlilik, atık suların doğrudan akarsulara, nehirlere veya göllere dökülmesiyle ortaya çıktığı belirtildi. 636 milyar litre, yani 636 milyon m3 su enerji üretmek adına geri kazanılamaz durumda kirletilirken yer altı suları yani akiferler tüketildi, diğer yandan yer altındaki temiz su, yerini kirli suyla karışık zehirli akışkana bıraktı.
