Meclis’e sunulan torba teklifle Türkiye sekizinci kez ‘varlık barışı’na gidiyor. Kaynağı sorgulanmayan servetin düşük ya da sıfır vergiyle sisteme alınmasını öngören düzenleme, döviz ihtiyacı ve vergi adaleti tartışmalarını yeniden alevlendirdi
AKP’nin Meclis’e sunduğu torba yasa teklifi, ekonomide yeni bir yönelimi daha görünür hale getirdi. Teklifin en tartışmalı başlıklarından biri olan “varlık barışı” ile gerçek ve tüzel kişilerin yurtiçi ve yurtdışındaki kayıt dışı varlıklarını 31 Temmuz 2027’ye kadar beyan ederek sisteme dahil etmesinin önü açılıyor. Para, altın, döviz ve menkul kıymetleri kapsayan düzenleme, belirli koşullarda bu varlıklar için vergi incelemesi yapılmamasını güvence altına alıyor.
Yeni modelde vergi oranı sabit değil. Beyan edilen varlıkların devlet iç borçlanma senetleri ya da kira sertifikaları gibi araçlarda tutulma süresine bağlı olarak oran yüzde 0 ile yüzde 5 arasında değişiyor. Beş yıl elde tutma taahhüdü verenler için vergi sıfırlanırken, taahhüt süresi azaldıkça oran kademeli biçimde artıyor. Hiç taahhüt verilmemesi halinde ise yüzde 5 vergi uygulanıyor. 2027’ye doğru bu oranların artması da öngörülüyor.
Bu yönüyle düzenleme yalnızca kayıt dışı serveti sisteme çekmeyi değil, aynı zamanda bu kaynakları kamu borçlanma araçlarına yönlendirmeyi hedefliyor. Ancak ekonomistler ve vergi uzmanları, meselenin teknik ayrıntılardan çok bu uygulamanın neden sürekli tekrarlandığıyla ilgili olduğuna dikkat çekiyor.
Döviz ihtiyacına çözüm!
Hükümet düzenlemeyi “kayıt dışı varlıkların ekonomiye kazandırılması” olarak sunarken, teklifin gerekçesinde döviz girişinin artırılması açık hedef olarak ifade ediliyor. Ekonomi yönetimi, aynı paket içinde yer alan vergi indirimleri ve istisnalarla birlikte Türkiye’yi sermaye için daha cazip hale getirmeyi amaçlıyor.
İhracatçı şirketler için kurumlar vergisinin yüzde 9’a kadar düşürülmesi, diğer ihracatçılar için indirimler, İstanbul Finans Merkezi’ne geniş teşvikler ve yabancı yatırımcıya sağlanan ayrıcalıklar bu çerçevenin parçaları olarak öne çıkıyor. Türkiye’ye yeni yerleşen ve son üç yılda vergi mükellefiyeti bulunmayan kişilerin yurtdışı gelirlerine 20 yıl boyunca vergi istisnası getirilmesi de paketin dikkat çeken düzenlemeleri arasında.
Ekonomistler bu bütünlüklü yapıyı, artan dış finansman ihtiyacına karşı hızlı kaynak yaratma arayışı olarak değerlendiriyor. Zayıflayan doğrudan yatırım akışı ve sınırlı sıcak para girişi, ekonomi yönetimini alternatif kanallara yöneltiyor. Varlık barışları da bu çerçevede geçici döviz girişini hızlandıran araçlar olarak görülüyor.
Türkiye’de ilk kez 2008’de uygulanan varlık barışı, 2013, 2016, 2018, 2019, 2020 ve 2022’de yeniden devreye alındı. Yeni teklifin yasalaşmasıyla birlikte son 18 yılda sekizinci kez aynı yönteme başvurulmuş olacak.
Başlangıçta istisnai bir önlem olarak sunulan bu uygulamanın düzenli aralıklarla tekrarlanması, artık kalıcı bir politika aracına dönüştüğü yorumlarına yol açıyor.
Vergi adaleti
Varlık barışlarının bir diğer sonucu da vergi adaleti tartışmaları. Düzenli vergi ödeyen kesimler yüksek yük altında kalırken, kayıt dışı servetin düşük oranlarla sisteme alınması eşitsizlik eleştirilerini büyütüyor. Sık aralıklarla çıkarılan bu tür düzenlemelerin, “nasıl olsa yeniden af gelir” beklentisi yaratarak vergi uyumunu zayıflattığı ifade ediliyor.
Aynı pakette yer alan uzun süreli vergi istisnaları ve sermaye teşvikleri de bu eleştiriyi güçlendiriyor. Türkiye’nin, kayıt dışı varlıkları çekmenin ötesinde düşük vergili bir finans merkezi olma yönünde adımlar attığı değerlendirmesi öne çıkıyor.
Seçim ekonomisine giriş mi?
Ekonomik düzenlemelerin bütününe bakıldığında, paketin yalnızca teknik bir vergi değişikliği olmadığı görülüyor. Kimi uzmanların değerlendirmelerine göre varlık barışı, vergi indirimleri, borç yapılandırmaları ve uzun süreli istisnalar birlikte değerlendirildiğinde, seçim sürecine giderken ekonomiye kısa vadeli kaynak girişini hızlandırmayı hedefleyen bir çerçeve ortaya çıkıyor.Kamu alacaklarında taksit sürelerinin uzatılması, teminatsız erteleme sınırlarının yükseltilmesi ve yabancı sermaye için sağlanan geniş ayrıcalıklar, ekonomide geçici rahatlama yaratmaya dönük adımlar olarak okunuyor. Bu yönüyle paket, üretim ve yapısal dönüşüm yerine hızlı likiditeyi önceleyen bir seçim ekonomisi stratejisinin parçası olarak değerlendiriliyor.
HABER MERKEZİ
