Kürtçe’nin yapay zeka sistemlerinde gelişmesi için dijital içerik üretiminin yapılması gerektiğine işaret eden Kurdolingo’nun kurucusu Cihad İlbaş, belediyelerin bu konuda eğitimler vermesi gerektiğini belirtti
Kürtçenin dijital dünyadaki görünürlüğü ve yapay zeka sistemlerindeki temsiliyet sorunu da giderek daha fazla tartışılıyor. Büyük teknoloji şirketleri tarafından geliştirilen yapay zeka uygulamalarının Kürtçeyi ne kadar tanıdığı, milyonlarca insanın konuştuğu bir dil olmasına rağmen Kürtçenin birçok yapay zeka platformunda sınırlı düzeyde desteklenmesi soru işaretlerini beraberinde getiriyor.
Yapay zeka alanında çalışmalar yürüten ve Kürtçe için yapay zeka destekli dil öğrenme platformu Kurdolingo’nun kurucusu Cihad İlbaş, yapay zekanın Kürtçeyi tanıma kapasitesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Cihad İlbaş, yapay zekanın dijital alandaki verilerin toplamından beslendiğini hatırlatarak, Kürtçe için ne kadar fazla dijital materyal üretilirse yapay zeka sistemlerinde Kürtçenin o ölçüde gelişeceğini belirtti.
‘Kürtçe içerik üretimi artmalı’
Kürtçe içeriklerin özellikle dijital alanda oldukça sınırlı olduğuna işaret eden Cihad İlbaş, belediyeler ile Kürtçe dil kurumlarının bu alana daha fazla yatırım yapması gerektiğini belirtti. Belediyelerin internet siteleri ve sanal medya hesaplarında Kürtçe içerik üretimini artırmasının yapay zeka sistemlerinin Kürtçeyi öğrenmesinde önemli rol oynayacağını ifade etti. Yapay zekanın Kürtçe hizmet verebilmesinin yolunun dijital kaynakların çoğaltılmasından geçtiğini kaydeden Cihad İlbaş, basılı Kürtçe kaynakların da dijital ortama aktarılması gerektiğini söyledi.
Belediyelerin rolü
Kürtçenin dijital dünyada gelişebilmesi için online eğitim platformlarının önemine dikkat çeken Cihad İlbaş, belediyelerin yalnızca kendi kentlerindeki değil, dünyanın dört bir yanındaki Kürtlere ulaşabilecek dijital kurslar oluşturması gerektiğini söyledi.
Belediyelerin yapay zeka eğitimleri düzenlemesi gerektiğini belirten Cihad İlbaş, gençlerin bu alanda üretime teşvik edilmesinin önemine işaret etti. Cihad İlbaş “Belediyelerimiz hem Kürtçe eğitimini artırmalı hem dijital ortama taşımalı hem de yapay zeka eğitimleri vermeli. Gençler yapay zekayla üretmeye teşvik edilmeli. Belediyeler kullanılmayan binaları gençlere ofis olarak sunabilir bu çok etkili olur. Anthropic’in Claude modeli için 2 milyon kitabın tarandığı söyleniyor. Biz Kürtçe için bunu yapabilir miyiz? Maalesef o kadar basılı kaynağımız yok. Ama çok daha az kaynakla Claude kadar etkili çalışabilecek teknolojiler üzerinde çalışmalar var. Bask bölgesi bunu kendi dili için yapıyor. Orada çalışan Gali, İrlandalı ve Katalan dil bilimciler de var. Onlarla iletişime geçip Kürtçeyi de bu çalışmalara dahil etmek gerekiyor ki kendi modellerimizi oluşturabilelim” şeklinde konuştu.
‘Zazakî için ekstra çaba gerekiyor’
Kürtçenin lehçelerinde değinen Cihad İlbaş, “Google Gemini modeli Zazakî konusunda Kurmancî’ye göre bile çok daha kötü durumda. Sorani için onlarca gazete ve yüzlerce televizyon olduğu için veri daha iyi durumda. Ama Zazakî için ekstra bir çaba gerekiyor. Yapay zekanın tanımadığı, yeterli veriye sahip olmadığı diller 1 veya 2 yıl içinde çok büyük tehlike altında olacak. Eskiden Google bizi listelesin diye sitelerimizi optimize ediyorduk. Şimdi ise yapay zeka modelleri verilerimizi öğrensin ve bunlardan bir şey üretsin diye uğraşıyoruz. Ama Zazakî hem basılı hem dijital yayın açısından çok yetersiz. Var olan yayınların dijitalleşmesi çok acil bir ihtiyaç” diye konuştu.
‘Sözlü kültürden veri toplamalıyız’
Cihad İlbaş son olarak şunları söyledi: “Kürtçe uzun süre yasaklı bir dil olduğu için sözlü kültürü çok gelişmiş bir dil. Güney Kürdistan’da Sorani resmi statü kazandıktan sonra köy köy dolaşılıp hikayeler ve sözcükler derlenmiş. Bizdeki Kurmancî sözlüklerde bile bazı yerlerde Sorani’den yararlanılmış. Dolayısıyla bizim de köy köy dolaşıp veri toplamamız gerekiyor. Sözlü kültür derlemeleri yapmalı, bunları veri tabanına dönüştürmeli ve geliştiricilerin erişebileceği dijital kütüphaneler kurmalıyız.”
Haber: Melik Varol / MA
