Küre’den Şemrex’e kadar bakır madenlerinden çıkan bakır piriti özel vagonlar ve özel tren yollarıyla taşınırken, bu taşıma sürecine Xarpet’te eklendi. Bu amaçla Gezin’de tren istasyonu Cengiz’e veriliyor
K. Bülent Ongun
Xarpet’in (Elazığ) Maden ilçesinde uzun yıllardır Yıldızlar SSS Holding’e bağlı Eti Gümüş A.Ş. yıkımlar eşliğinde faaliyet yürütürken, bölgeye Cengiz Holding’in de gelmesiyle yaşamsal tehdit katlanarak büyüdü. Mehmet Cengiz’e ait olan Cengiz Holding’e bağlı 28 şirketten biri olan Eti Bakır AŞ, 2022 yılında Maden’in Kısabekir Köyü’nde bakır, kobalt, kurşun, çinko ve demir madenlerinin çıkarılması ve işletilmesi ihalesi yapılmış ve ihaleyi 2 milyar 205 milyon TL’ye Cengiz Holding’e bağlı Port Madencilik A.Ş. firması kazanmıştı. Kamunun ve halkın arazileri ile ormanların üzerine çöküldüğü 409 futbol sahası büyüklüğündeki maden alanında hazır beton tesisleri, gölet ve patlayıcı madde deposu inşa edildi.
Piritler Şemrex’e taşınacak
Alandan çıkarılan cevher, proje kapsamında kurulması planlanan flotasyon- izabe tesisinde zenginleştirildikten sonra elde kalan piritler Eti Bakır’a ait Şemrex’teki işletmelerine gönderilecek. Projenin ömrü boyunca çıkarılacak cevher miktarı 32 milyon 855 bin ton olarak belirlendi. Maden ilçesindeki izabe tesisinden çıkan maden yaklaşık 25 kilometre uzaklıktaki Hazar Gölü Havzası’ndaki Gezin beldesindeki Gezin Tren İstasyonu’na taşınarak oradan Cengiz Holding’in Samsun ve Şemrex’e (Mazıdağı) bulunan tesislerine yine trenle aktarılması planlanıyor. Gezin beldesinde yaşayan yurttaşlar, Cengiz Holding’in işlettiği madenlerden çıkarılan cevherin sevkiyatında Gezin Tren İstasyonu’nun lojistik merkez olarak kullanılmasına tepki gösterdi.
Halk tepkili
Hazar Gölü Koruma Derneği Başkanı Fethi Aydın, Maden ilçesindeki tarihi bakır işletmesinin yıllardır üretim ve taşıma faaliyetlerini kendi bölgesinde sürdürdüğünü hatırlatarak, üretim ve taşımacılık faaliyetlerinin yürütüleceği alan seçilirken doğanın, tarımın, turizmin ve insan sağlığının göz ardı edildiğini savundu. Koruma altındaki bir havzada ağır sanayi ve maden taşımacılığı faaliyetlerinin yürütülmesinin hukuka ve bölgenin koruma statüsüne aykırı olduğunu belirten Aydın, Hazar Gölü Sulak Alanı’nın ulusal ve uluslararası öneme sahip bir ekosistem olduğunu ifade etti. Aydın, maden taşımacılığı sırasında ortaya çıkabilecek ağır metal içerikli tozların rüzgârla ormanlık alanlara ve tarım arazilerine taşınabileceğini belirterek, bunun hem toprağın verimliliğini hem de bölge halkının geçim kaynaklarını tehdit edeceğini söyledi.
Eti Bakır’ın şirketleri
Cengiz Holding’e bağlı birçok şirketlerin onlarca alt şirketiyle dev bir organizasyon haline AKP iktidarı döneminde ulaşan Holding’in Eti Bakır AŞ’ye ait olan tesisler ise, Samsun İzabe ve Elektroliz Tesisi, Küre Bakır işletmesi, Murgul Bakır İşletmesi, Mazıdağı Fosfat Tesisi ve bakır perliti ayrıştırma tesisi, Halıköy Antimuan Tesisi ve İnebolu Limanı ve en son Xarpet’in Maden ilçesindeki maden ve işletmede eklenmiş durumda. Aldığı milyarlarca dolarlık ihaleler ve siyasetle olan bağlantıları ile gündemden düşmeyen Mehmet Cengiz’e ait Holding’in şirketlerinden biri olan Eti Bakır AŞ. hem bakır madenleri hem de bakır işletmelerinde bakır metal üretilirken bu tesislerde aynı zamanda lityum dahil birçok nadir toprak elementi ve mineral elde edilirken, bulundukları bölgelerde büyük ekolojik yıkımlara neden olmaktadır.
Kirli üretimler bölgeye!
Eti Bakır Kastamonu Küre madeninden sağlanan bakır piriti önce İnebolu Limanı’na taşınıyor. Buradan denizyolu ile önce Samsun’a, ardından demiryolu ile özel vagonlarda Amed’e (Diyarbakır) gelirken, bu yolculuğa Xarpet’te eklendi. Amed’e gelen pritler ise Cengiz Holding’in o dönem ihaleye giren diğer şirketlerin verdiği tekliften 109 milyon daha yüksek fiyatla aldığı ‘özel’ tren yolu hattı ile bakır piriti Mazıdağı’na taşınıyor. Bakır piriti bu uzun yolculuktan sonra Şemrex’te sülfürük asid ve siyanür havuzlarında farklı madenlere ayrıştırılıyor. Tesislerin diğer ihtiyacı olan büyük miktarlardaki su ise DSİ’nin Eti Bakır’a özel olarak inşa ettiği ‘Diyarbakır Dilaver Barajı’ndan sağlanıyor. Tesiste doğa yıkımını ve suların hem tüketilmesi hem de zehirlenmesi sağlanırken, Cengiz Holding Xarpêt’e izabe tesisi kurma hazırlıkları sürerken, tüm kirli üretim süreçlerini Kürdistan coğrafyasına taşıyor. Eti Bakır Mazıdağı Metal Geri Kazanım ve Entegre Gübre Tesisi’nde üretilmekte olan kobalt ve çinkonun saflaştırılarak nikel, kobalt, magnezyum, lityum ve nadir toprak elementleri elde ediliyor
Siyanür havuzları
Şemrex’e taşınan pirit sülfürük asidli ve siyanürlü liç havuzlarında ayrıştırılıyor. Liç çözeltilerinin kolay süzülebilmesini sağlamak için, pirit ve NaCI karıştırılan küllerin peletlenerek kavrulması gerekiyor. Bu süreçte pişirilen cevher küllerinde yoğun olarak arsenik ortaya çıkıyor. MTA’dan 4 akademisyenin hazırladığı bir akademik bildiride, Klorlayıcı Kavurma ve Liç önerisi yapılarak, bakır piritleri seyreltik asitte liç edilerek demirdışı metallerin çözündürüldüğü yer almaktadır. Bu yöntemin sakıncaları olarak ise, sülfatlayıcı ve klorlayıcı kavurma süreçlerinde soy metallerin eldesi için siyanürleme işlemine gereksinim olması vurgulanıyor olması sürecin nasıl işletildiğini ortaya koyuyor.
