Ona göre bölgesel istikrar; merkezi hükümetler, ekonomik entegrasyon ve güçlü devlet yapıları üzerinden sağlanabilir. Trump yönetimi de bu nedenle Barrack’ı yalnızca bir diplomat olarak değil, Washington’un bölgesel dönüşüm projesinin uygulayıcısı olarak görüyor
Doğan Cihan
ABD Başkanı Donald Trump’ın Tom Barrack’ı yalnızca Suriye değil aynı zamanda Irak’tan da sorumlu Özel Başkanlık Temsilcisi olarak görevlendirmesi, Washington’un Ortadoğu politikasında yeni bir dönemin işareti olarak konuşuluyor. Ancak bu atama, bölgedeki birçok çevrede memnuniyetten çok kaygı yarattı. Çünkü Barrack’ın Suriye’deki yaklaşık bir yıllık performansı, özellikle Kürtler, Dürziler, Aleviler, Hristiyanlar ile diğer halk ve inanç toplulukları açısından tartışmalı bir miras bıraktı.
Suriye’de görev yaptığı süre boyunca Barrack, Ahmed el-Şara liderliğindeki yeni yönetimin uluslararası meşruiyet kazanması, yaptırımların hafifletilmesi ve Şam’ın yeniden uluslararası sisteme entegre edilmesi için yoğun çaba harcadı. Ancak aynı dönemde Lazkiye, Tartus, Hama ve Humus başta olmak üzere sahil bölgelerinde Alevilere yönelik katliamlar, infazlar ve zorla yerinden etme vakaları yaşandı. Süveyda’da Dürzilere yönelik saldırılar devam etti. Kuzey ve Doğu Suriye’de ise Demokratik Suriye Güçleri (DSG) ve Kürt bölgeleri artan baskılarla karşı karşıya kaldı. Barrack ise bu gelişmeler karşısında çoğu zaman sessiz kalmayı tercih etti veya Şam yönetimine yakın bir çizgide hareket etti.
Bu nedenle özellikle Suriye toplumunda Barrack için “persona non grata” yani “istenmeyen adam” tanımlaması kullanılmaya başlandı. Birçok Kürt, Dürzi, Alevi ve muhalif siyasetçi ve gözlemciye göre Barrack, tarafsız bir arabulucu olmaktan çok Geçici Hükümet’in uluslararası destekçisi gibi davrandı. Şam ile yapılan anlaşmaların önemli bölümü uygulanmazken, Barrack’ın ihlallere karşı sert bir tutum almaması bu değerlendirmeleri daha da güçlendirdi.
Trump, Tom Barrack’ı neden ikinci kez Suriye ve Irak temsilcisi olarak atadı?
Bu sorunun cevabı Barrack’ın sahadaki sonuçlarından çok Trump yönetiminin bölgeye bakışında yatıyor. Trump ve Barrack arasındaki kırk yılı aşan kişisel dostluk ve siyasi güven ilişkisi, bu tercihin temel nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Ancak daha önemlisi, Barrack’ın savunduğu yaklaşımın Trump’ın yeni Ortadoğu vizyonuyla büyük ölçüde örtüşmesi gerçeği oluyor. Barrack, Irak, Suriye ve Türkiye’yi birbirinden ayrı dosyalar olarak değil, tek bir stratejik eksen olarak değerlendiriyor. Ona göre bölgesel istikrar; merkezi hükümetler, ekonomik entegrasyon ve güçlü devlet yapıları üzerinden sağlanabilir. Trump yönetimi de bu nedenle Barrack’ı yalnızca bir diplomat olarak değil, Washington’un bölgesel dönüşüm projesinin uygulayıcısı olarak görüyor. Barrack’ın görevinin genişletilmesi, ABD’nin bölgedeki nüfuzunu doğrudan askeri güç yerine siyasi, ekonomik ve diplomatik araçlarla sürdürme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Barrack’ın son açıklamaları da bu yaklaşımı açık biçimde ortaya koyuyor. Irak, Suriye ve Türkiye’yi “Ortadoğu istikrarının stratejik ekseni” olarak tanımlayan Barrack, bölgedeki farklı etnik, mezhepsel ve siyasi yapıların tek bir Amerikan koordinasyon mekanizması altında dengelenmesini savunuyor. Ancak bu yaklaşımın, yerel aktörlerin taleplerini ne ölçüde dikkate aldığı ise ciddi bir tartışma konusu olmaya devam ediyor. Ancak Suriye’de yaşananlar, ortaya çıkabilecek tablonun nasıl şekillenebileceğine dair güçlü ipuçları veriyor ve birçok kesimde benzer bir değerlendirmeyi beraberinde getiriyor.
Irak’ta ne yapabilir ve Kürtleri ne bekliyor?
Barrack’ın Irak dosyasını devralması özellikle Kürdistan Bölgesi ve Iraklı Kürt siyasi hareketleri açısından yakından izlenecek bir gelişme olacak. Suriye’de olduğu gibi Irak’ta da merkezi hükümetlerin güçlendirilmesini önceleyen bir yaklaşım benimsemesi bekleniyor. Bu durum, Erbil ile Bağdat arasındaki enerji, bütçe ve yetki paylaşımı konularında Washington’un geçmiş yıllara kıyasla daha az müdahil olabileceği anlamına gelebilir. Barrack’ın önceliğinin Kürtlerin siyasi taleplerinden çok bölgesel entegrasyon, enerji koridorları ve devletler arası iş birliği olması bekleniyor. Bu nedenle birçok Kürt çevresi, Suriye’de yaşanan deneyimin Irak’ta da tekrarlanabileceğinden endişe duyuyor. Eğer Barrack, Suriye’de izlediği çizgiyi Irak’ta da sürdürürse, Kürtlerin güvenlik ve siyasi kazanımlarından ziyade Bağdat merkezli istikrar politikalarının ön plana çıkması muhtemel görünüyor. Bu nedenle Barrack’ın Irak’taki performansı, yalnızca Washington-Bağdat ilişkilerini değil, Kürtlerin gelecekteki siyasi konumunu da doğrudan etkileyecek kritik bir sınav niteliği taşıyor.
Tom Barrack kimdir?
Tom Barrack, Lübnan kökenli bir ailenin çocuğu olarak 1947 yılında Los Angeles’ta doğdu. Hukuk eğitiminin ardından iş dünyasına yönelen Barrack, kurduğu yatırım şirketiyle dünyanın en etkili emlak yatırımcılarından biri haline geldi. New York’taki Plaza Oteli, Miramax ve Paris Saint-Germain gibi önemli yatırımlarla adını duyurdu. Ancak Barrack’ı Washington’da etkili kılan yalnızca iş dünyasındaki başarısı değil, Donald Trump ile kırk yılı aşkın süredir devam eden kişisel dostluğu ve siyasi yakınlığı oldu. Trump’ın en güvendiği isimlerden biri olarak 2016 başkanlık seçim kampanyasında önemli rol oynayan Barrack, Trump yönetiminin Ortadoğu politikalarının şekillendirilmesinde de etkili isimlerden biri haline geldi. Hakkında 2021 yılında “yabancı bir ülke lehine lobi faaliyetleri yürüttüğü” iddiasıyla dava açılmış olsa da, 2022 yılında tüm suçlamalardan beraat etti. Bugün Türkiye Büyükelçiliği görevini sürdürürken, Trump tarafından Suriye ve Irak dosyalarını birlikte yürütmekle görevlendirilen en etkili Amerikan temsilcilerinden biri olarak öne çıkıyor.
