Irak Başbakanı Ali Zeydi ve ekibi, bu kez Kürtlerin haklarına dair maddelerin olduğu Anayasayı değiştirmek için çalışmalar yürütüyor. Bir süredir Trump’ın Irak-Suriye Temsilcisi Thomas Barrack ile görüşmeler yapılırken, Irak Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Fayeq Zeydan’ın Anayasa değişikliği çağrısı dikkat çekiyor
Irak’ta ABD güçlerinin çekilme süreci ve bölgesel gerilimler sürerken, TSK hala yüzü aşkın üsten çekilmedi. Savunma Bakanı Yaşar Güler, Irak’ta kalmaya devam edeceklerini açıklamıştı. Bu çıkışlardan hemen sonra Irak’ta Kürtlerin de haklarının yazılı olduğu Anayasa’nın değiştirilmesi gündeme getirildi.
Bağdat yönetimi ve Şii grupların Anayasa değişikliği talepleri öne çıkarılıyor. Irak Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Fayeq Zeydan, 2005 yılında kabul edilen Anayasa’nın 21’inci yıl dönümünde Irak Parlamentosu’na Anayasal düzenlemeler yapma çağrısında bulundu. Değişiklik taslaklarının arkasında ABD’li diplomat Tom Barrack ile yürütülen görüşmelerin ve merkeziyetçi bir yönetim modelinin yer aldığı değerlendiriliyor.
Yönetim sistemi ve madde 76 değişikliği
Fayeq Zeydan’ın öncelikli hedefleri arasında hükümetin kurulması ve Başbakan adayının belirlenmesini düzenleyen 76’ncı maddenin değiştirilmesi yer alıyor. Şii ve Sünni siyasi grupların, seçimlerde parlamentodaki çoğunluğu ele geçirerek Başkanlık veya güçlü merkezi sistemi Anayasaya dahil etmek istediği ifade ediliyor. Fayeq Zeydan’ın son dönemde ABD Temsilcisi Tom Barrack ile gerçekleştirdiği temaslar, federal sistemin feshedilerek Bağdat’taki merkezi hükümetin yetkilerinin artırılması yönünde ortak bir plan yürütüldüğü şüphelerini artırıyor.
Kürdistan Bölgesi’nin anayasal maddeleri
Irak Anayasası’nda Kürt halkına tanınan hakların hedef alınabileceği belirtiliyor. Olası bir anayasa değişikliği sürecinde riske girmesinden endişe duyulan kritik maddeler şunlar:
Madde 1: Irak’ın federal yönetim yapısı.
Madde 4: Kürtçenin resmi dil olarak tanınması.
Madde 117: Kürdistan Bölgesi ve kurumlarının resmiyeti.
Madde 121: Bölgesel Yürütme, Yasama ve Yargı yetkileri ile Pêşmerge ve güvenlik güçlerinin örgütlenme hakkı.
Maddeler 111 ve 112: Petrol ve doğal gaz kaynaklarının ortak yönetimi.
Madde 140: Tartışmalı bölgelerin durumunun çözüme kavuşturulması.
Madde 126 (4. Fıkra): Kürdistan Bölgesi’nin rızası olmadan yetkilerini azaltacak hiçbir anayasal değişikliğin yapılamayacağını öngören koruma zırhı.
Kürt siyasetinde birlik ve veto hakkı
Kürdistan Bölgesi’ndeki siyasi aktörler, statü ve kazanımlara dokunulmaması şartıyla anayasal reformlara karşı olmadıklarını ifade ediyor. Ancak Kürt partileri arasındaki parçalanmışlık ve Bağdat’taki makam mücadeleleri en büyük risk faktörü olarak öne çıkıyor.
Hukuki açıdan bakıldığında ise, Irak Anayasası’nın 126 ve 142’nci maddeleri Kürt tarafına güçlü bir veto hakkı tanıyor. Bu maddelere göre, Kürdistan Bölgesi sınırlarında yer alan üç vilayetin referandumda halkoylamasıyla değişikliği reddetmesi durumunda, sunulan anayasa paketini tamamen geçersiz kılıyor.
Federe Kürdistan’da 2022’den beri hükümet kurulamıyor
KDP ve YNK hükümetinin süresi 2022’de doldu. İki parti anlaşıp hükümet kuramıyor. Merkezi hükümet ise adım adım Kürt kazanımlarını Bağdat’a devrediyor. Daha önce Kürtlerde olan Genelkurmay Başkanlığı ve Kürtlerin petrol ihracı üzerindeki denetim ve ihraç hakları da Bağdat’a devredildi. KDP ve YNK arasındaki birlik sorunları ve seçim kararı alamayınca Federe Kürdistan’ın seçim yapma yetkisi de alınarak merkezi hükümete devredildi. Uzmanlar, bu veto hakkının korunabilmesi ve hak kayıplarının önlenmesi için Kürt siyasi yapılarının tek bir tutum etrafında birleşmesi gerektiğini vurguluyor.
DIŞ HABERLER
