TPAO daha önce Bismil’de 600 bin dönüm alanı kaya petrolü çıkarı için ABD’li şirketle anlaşmıştı. Alınan son kararla Çinar ve Şemrex coğrafyasında 451 bin dönüm arazi kaya petrolüne açılacak olması bölge için yıkım demek
K. Bülent Ongun
Amed’de TransAtlantic Petroleum şirketine Bismil’de 600 bin dönüm arazinin kaya petolü için tahsisi sonrası kaya petrolü için Çinar ve Şemrex’te eklenerek 1 milyon 51 bin dönüme ulaştı. Resmi Gazete’de yer alan karara göre, Diyarbakır’daki mevcut 10 bin hektarlık sahaya 44 bin 851 hektarlık yeni paftalar eklendi. Ayrıca Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Adıyaman’daki Boyalı-3 kuyusu için kamulaştırma sürecini başlatırken, kritik bölgelerdeki ruhsat sürelerinin uzatılması için de başvuruda bulundu.
451 bin dönüm arazi
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün (MAPEG) petrol hakkına müteallik kararına göre, TPAO’nun Amed’de işaretlediği 102 bin 430 dekarlık AR/TPO/K/L46-d4 pafta numaralı petrol arama ruhsat sahasına 448 bin 510 dönüm L46-d1, d2 ve d3 paftaları ilave edildi. L46- paftası, Amed’in güney/güneybatı bölgelerini (Çınar-Mazıdağı civarı) kapsayan bölgede, kaya petrolü rezervi olduğu duyurulmuştu. 102 bin 430 dönümlük alana, d1, d2 ve d3 paftalar olarak işaretlenmiş olan 448 bin 510 dönüm alanla birlikte 450 bin 920 dönüm mera ve tarım arazileriyle doğal alanlar kaya petrolü ile yerle bir olacağı süreç başlatılacak.
Bismil’de 7,2 milyon dönüm!
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, “İşin içinde kayaların içerisine sıkışmış petrol ve doğalgazı alabilmek var. 4 sahada Bismil’in kuzeyindeki sahada yaklaşık 600 kilometre karelik (600 bin dönüm) bir alanda 24 tane dikey ve yatay sondaj yapacağız. Bu sene içerisinde dikey sondaj ve çatlatma işlemini yapacağız, planlamamız önümüzdeki 3 yıl içinde 24 kuyu ile sahayı keşfetmek ve buradan üretime geçebilmek” diye belirtmişti. Diğer taraftan Resmi Gazete’de yayımlanan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün (MAPEG) Petrol Hakkıyla ilgili kararları dikkat çekerken, Bakan Bayraktar’ın kaya petrolü sondaj sahasının 7 milyon 200 bin dönüme ulaşabileceğinin belirtilmesi, bölgeye dair hedeflerinin ne olduğunu ortaya koymaya yetiyor.
Bölge petrol sahası oluyor
MAPEG petrol hakkı kararlarına göre, Êlih (Batman) ve Mêrdîn’i (Mardin) kapsayan 615 milyon 090 bin metrekare (m2) arazi ile yine Mêrdîn ve Şirnex (Şırnak) sınırları içinde 598 milyon 660 bin m2 arazide daha önce sahiplendiği ancak bir işlem yapmadığı ruhsatların süresi 12 Ocak 2026’dan 12 Ocak 2018’e uzatılırken, üretim faaliyetleri başlamasıyla 20 yıl süreli işletme ruhsatı verildi. Ayrıca, TPAO’nun talebiyle Sêrt’in (Siirt) Garzan (Kurtalan) ilçesi ile Êlih’in Hezo (Kozluk) ilçelerini kapsayan 910 bin 370 m2 büyüklüğündeki arazi için 11 yıl süreli petrol işletme ruhsatı verildi.
Orman kalmayacak
Toplamda 1 milyar 756 milyon m2 yeni arazi TPAO ve birlikte çalıştığı şirketlerin hizmetine sunulurken, Bismil’de 600 milyon m2, Çinar ve Şemrex’te ise 451 milyon m2 alanda kaya petrolü sondajı başlatılıyor. Bölgede son 5 yılda petrol arama, çıkarma faaliyetleri nedeniyle tarımsal alan kaybı 350 bin dönüme ulaşırken, Amed’te TransAtlantic Şirketine 600 milyon m2 arazinin verilmesi, TPAO’nun ve diğer yerli-yabancı petrol şirketlerinin sürekli olarak ruhsat sahalarını genişletip petrol sondajlarına başlatma adımlarıyla bölgede milyarlarca m2 tarım arazisi, orman ve mera alanları tamamen yok edilecek. Gabar’da ise onbinlerce ağaç katledilirken, ağaç katliamları genişleyerek devam edecek.
Kaya petrolü nedir?
ABD’de hazırlanan bir raporda, ExxonMobil ve Chevron dahil olmak üzere petrol ve gaz şirketlerinin, 2012 ile 2020 yılları arasında altı ABD eyaletindeki 1.200’den fazla kuyuda petrol ve gaz için hidrolik kırılma (“fracking”) yönteminde perfloroalkil ve polifloroalkil maddeler (PFAS) ve/veya PFAS’a dönüşebilen maddeler kullandığına dair kanıtlar ortaya serildi. Raporda, PFAS’lar, çok küçük miktarlarda bile toksik olan ve çevrede parçalanmayan sentetik maddeler olduğu yer alırken, zamanla vücutta birikerek çeşitli (kanser vd.) ciddi sağlık sorunlarına neden olurlar. Şimdiye kadar PFAS’ın hidrolik kırılmada kullanıldığı bilinmiyordu ve bu, sondaj ve hidrolik kırılmada kullanılan uzun toksik kimyasallar listesine oldukça güçlü bir madde daha eklenmiş olduğu raporda yer aldı.
Sular tükenecek
Kaya gazı ve kaya petrolü çıkarılma sürecinde bir adet sondaj kuyusuna bir seferde 600’e yakın zehirli kimyasallar kumla birlikte yaklaşık 18.000 m3 nitelikli su basılmaktadır. Bir kuyuya bu su basma işlemi 15-20 kez tekrarlanmakta ve toplamda bir kuyuda ortalama 300.000 m3’e ulaşmaktadır. Kullanılan kimyasallar, çıkarılan petrol ve gazla birlikte yer altından yüzeye çıkan ağır metallerle dolu akışkanlar nedeniyle sular hiçbir biçimde geri kazanılamamaktadır. Sondaj kuyuları arttıkça yer üstü ve yer altı sularının tükenip kirleneceği, yeraltında sularını depolayan akiferlerin yok edileceği, çevrede bulunan barajların ve derelerin kuruyacağı ve tarımın yapılamayacağı ve nihayetinde tüm insan ve hayvanların bölgede yaşayamaz hale gelerek göç etmek zorunda kalacağı bir gelecek bölge halkına dayatılacak.
31 Ekim 2023 günü Texas Tribune gazetesinde Climate News’in hazırladığı bir rapor yer aldı. Raporda, petrol ve gaz şirketleri, sadece ABD’nin Permiyen havzasında yürüttükleri kaya gazı ve kaya petrolü çıkarma işlemiyle yılda 168 milyar galon suyu kirlettiği belirlendi. Bölgede ki kirlilik, atık suların akarsulara, nehirlere veya göllere dökülmesiyle ortaya çıktı. 636 milyar litre, yani 636 milyon m3 su enerji üretmek adına geri kazanılamaz durumda kirletilirken yer altı suları yani akiferler tüketildi, diğer yandan yer altındaki temiz su, yerini kirli suyla karışık zehirli akışkana bıraktı.
