90’lı yıllarda ‘güvenlik’ iddiasıyla boşaltılan Cudi Dağı’ndaki Şax ve Hebler köylerini de kapsayan alanın 49 yıllığına Savunma Bakanlığı’na kiralandığı öğrenildi
Özellikle 1990’lı yıllardan bu yana “güvenlik” gerekçesiyle yasaklı bulunan köyler hâlâ yerleşime açılmış değil. Şırnak’ta 30 yıl önce aynı gerekçelerle yakılan, yıkılan köylerine yerleşemeyen yurttaşların bütün başvuruları sonuçsuz kalıyor. Karakol ya da valilikten izin belgesi alarak köylerine saatlik ya da günlük ziyaretlerde bulunan köylüler, ne bahçe ne de tarlalarında herhangi bir üretim yapamıyor.
Yaklaşık 32 yıldır yasaklı olan Şax (Çağlayan) ve Hebler (Hisar) köyleri, bu köylerden bazıları. Özel güvenlik bölgesi kararının kaldırılmasına rağmen yerleşime açılmayan bu köylerin 49 yıllığına atış ve talim alanı olarak Savunma Bakanlığı’na (MSB) kiralandığı öğrenildi. Şax köyü aynı zamanda Turizm Bakanlığı tarafından birinci derece sit alanı ilan edilen bir köy.
Özel güvenlik bahanesiyle talan
Kentte özellikle Cudi, Gabar ve Besta’da bulunan onlarca köy aynı gerekçelerle yasaklı bulunuyor. Yasaklı olmayan köyler ise her ay valilik tarafından ilan edilen “özel güvenlik bölgesi” kararı gerekçesiyle ziyarete açılmıyor. Güvenlik gerekçesinin bahane edildiği coğrafyada son yıllarda özellikle yasaklı bulunan köyler ekolojik anlamda talan edilmeye başlandı. Ağaç kesimi, baraj yapımı, petrol araması ya da maden araması gerekçe gösterilerek halkın girişine izin verilmeyen köylerde talanın boyutu ise her geçen yıl daha da artıyor. Besta’da ağaç kesimi, Gabar’da petrol araması ve Cudi’de maden araması veya baraj yapımı ile Botan coğrafyası yok edilmek isteniyor. Önceden yasaklı olan ardından ise Savunma Bakanlığı’na kiralandığı açığa çıkan Şax ve Hebler köyü de bunların içinde yer alıyor.
İki köy barajla su altında kalacak!
Cudi Dağı’nın önemli su kaynaklarından biri olan ve halkın su ihtiyacını karşılayan Nerdüş Deresi, bölgedeki kömür ocaklarından dolayı yıllardır zehirli akıyor. Zehirlenen dere yatağında Devlet Su İşleri (DSİ) 10’uncu Bölge Müdürlüğü tarafından baraj yapılmak isteniyor. Bu proje kapsamında Cizre’ye 15 kilometre uzaklıkta bulunan ve 32 yıldır “güvenlik” gerekçesiyle yasaklı olan Şax ile Hebler köyleri de büyük oranda sular altında bırakılacak. Sadece baraj yapımı ile sınırlı kalmayacak olan projede; Hidroelektrik Santrali (HES), sulama, malzeme ocakları, kırma-yıkama-eleme tesisi ve beton santralleri de bulunuyor. Yapılacak olan baraj ile Turizm Bakanlığı tarafından birinci derece sit alanı ilan edilen ve 7 kalenin bulunduğu Şax köyü de sular altında bırakılacak. Yapılmak istenen baraj projesine dair dava açılırken, projeye dair bilim kurulunun net görüşü beklenmeden ÇED olumlu raporu verildiği ve konuya dair avukatların itirazda bulunduğu öğrenildi.
‘Köyler 49 yıllığına bakanlığa kiralanmış’
Ekolojik talanla yok edilmek istenen iki köyün Savunma Bakanlığı’na kiralanması sürecini anlatan dava avukatları, olayın bir köylünün CİMER’e başvurması sonrası açığa çıktığını ifade etti. Yasak kararının kaldırılmasına rağmen, kiralama durumu nedeniyle insanların köylerine dönmesinin ve ev inşasının engellendiğini belirten avukatlar konuya dair şu aktarımlarda bulundu:
“Sözünü ettiğimiz iki köy, Hisar (Şax) ve Çağlayan (Hebler), 1992’den beri boşaltılmış durumda ve o tarihten bu yana yerleşime kapalı. Yani kimsenin oraya yerleşmesine izin verilmiyor. Öte yandan, özel güvenlik bölgesi kararı 2025 yılının Mayıs ayında kaldırıldı. Bu süre zarfında insanlar, ilgili komutanlıklara önceden bilgi vererek köylerine gidip arazilerini görebiliyor ve geri dönebiliyordu; ancak köyler kesinlikle yerleşime açık değildi. Kimse orada kalamıyor ya da herhangi bir yapı kuramıyordu.
Daha sonra, özel güvenlik bölgesi kaldırılması ile yerleşime de açılması gerekiyordu. Hatta bu kararı gerektirecek bir durum da uzun zamandır yoktu; buna rağmen yasak 1992’den beri devam ediyordu.
Bu süreçte bir köylü, köye yeniden yerleşmek istediğini ve köyün neden hâlâ kapalı olduğunu soran bir metin hazırlayıp CİMER’e başvurdu. Bu başvuruya verilen yanıtta, söz konusu alanın büyük bir kısmının atış ve tatbikat alanı olarak kullanıldığı ve 49 yıllığına Milli Savunma Bakanlığı’na kiralandığı belirtildi. Köylüler bu durumdan daha önce haberdar değildi; bu bilgiye ancak bu cevap sayesinde ulaştılar. Sonrasında bu durum bize iletildi. Biz de Milli Savunma Bakanlığı’na bir bilgi edinme başvurusu yaptık. Bu başvuruya oldukça geç cevap verildi.
Özel mülkiyetler de kiralanan alan içinde
Verilen yanıtta, söz konusu alanın 2009 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 49 yıllığına Milli Savunma Bakanlığı’na kiralandığı ifade edildi. Alanın büyüklüğünü tam olarak hatırlamıyoruz, ancak oldukça geniş bir bölgeden bahsediliyor. Bu alanın atış ve tatbikat sahası olarak kullanıldığı belirtiliyor. Bu alanla ilgili olarak, içinde özel mülkiyet olup olmadığını, yoksa tamamen orman ya da hazine arazisi mi olduğunu da sorduk. Gelen yanıtta, alan içinde özel mülkiyetin de bulunduğu ifade edildi; ancak bu konuda detaylı bilgi verilmedi ve başka bir kuruma yönlendirildik.
Kiralanan alanların sınırları belli değil
Öte yandan, kiralanan alanın sınırları net değil. Yani bu alanın tam olarak nereden başlayıp nereye kadar uzandığı, hangi parselleri kapsadığı gibi bilgilere açık ve kesin bir şekilde ulaşamıyoruz. Buna rağmen yalnızca bu alanla sınırlı kalınmıyor; iki köyün tamamı giriş-çıkışa ve yerleşime kapalı tutuluyor. Köylüler köye gitmek, yerleşmek ya da serbestçe giriş-çıkış yapmak istediklerinde, kendilerine sürekli olarak bu alanın 49 yıllığına kiralandığı söyleniyor. Bu nedenle de, özel güvenlik bölgesi kararı kaldırılmış olsa bile, giriş-çıkışın serbest olmayacağı ifade ediliyor. Bu durum, oradaki komutanlık ve karakol görevlileri tarafından dile getiriliyor.”
Kaynak: ANF
