Türkiye’nin Efrîn’e saldırıları öncesi amatör doğa fotoğrafçılığı yapan Orhan Qereman, göçle birlikte savaş fotoğrafçılığına döndü. Şimdi ise 8 yıl sonra döndüğü Efrîn’de işgalin izlerini ve yeniden kurulmaya çalışılan yaşamını fotoğraflıyor
Türkiye ve desteklediği paramiliter grupların 2018’de Efrîn’i işgal etmesiyle, kentte yaşayan yüzbinlerce insanın hayatı bir anda değişti. Saldırı sırasında yaşanan savaş ve katliamlar nedeniyle kent nüfusunun büyük çoğunluğu, olası katliamdan kaçmak için göç etmek zorunda kaldı.
Göç edenlerden biri de saldırı öncesi hayran olduğu Efrîn’in doğasını fotoğraflamaya çalışan Orhan Qereman’dı. Amatörce başladığı doğa fotoğrafçılığı göçle birlikte şekillenen ve savaş fotoğrafçılığına dönen Orhan Qereman, Efrînlilerin Til Rifat, Heleb, Hesekê/Qamişlo’ya varan 3 göçüne ve bölgedeki savaşlara fotoğraflarıyla tanıklık etti. Orhan Qereman, Heleb’e, Tebqa’ya, Raqqa’ya göçü, İran’ın Qamişlo’ya füze saldırısı, HTŞ’nin saldırıları ve DSG’nin direnişini fotoğraflarıyla dünyaya duyurdu.
‘Baxoz direnişi, bu işe olan ilgimi artırdı’
DSG-Şam anlaşmasıyla 8 yıl aradan sonra Efrîn’e dönen Orhan Qereman, şimdi işgalin izlerini fotoğraflamaya çalışıyor. Orhan Qereman, “Yaklaşık 7 yıldır fotoğrafçılık yapıyorum. Açıkçası fotoğrafçılığı çok seviyordum. Bunun en büyük nedeni de Efrîn’e dönük saldırıların başlamasıydı. Ben fotoğrafçılığa başladığımda Kürt güçleri olan QSD ve YPG, DAİŞ’e karşı mücadele ediyordu. Arkadaşlarımızın çektiği fotoğrafların dünyaya ulaştığını, herkesin Kürtlerin ve savaşçılarının direnişini ve cesaretini gördüğünü fark ettiğimde bu beni fotoğrafçılığa daha da yönlendirdi. Fotoğrafçılık yapmam ve burada yaşananları çekerek duyurmam gerektiğine inandım. Özellikle 2019’da gerçekleşen ve DAİŞ’in son saldırıları olan Baxoz direnişi, bu işe olan ilgimi artırdı. Yaşananları bir fotoğraf karesinde göstermem gerekirdi, bu benim için bir sorumluluktu. Burada işgal saldırıları yanı sıra verilen mücadeleyi de bir kare fotoğrafa sığdırmam gerektiğini düşündüm ve fotoğrafçılık yapmaya karar verdim. Bazen birilerinin bir şeyleri size okutmasına veya anlamanız için onun altına bir yorum yapmasına gerek yoktur, sizin anlamanız gerekir ve yorum bırakmanız gerekir. Fotoğrafta benim için böyledir. İşgal saldırıları ve mücadeleyi fotoğraflamak bende muazzam bir his bıraktı. Fotoğrafçı olmaya karar vermeden önce de dünyanın her yerinden fotoğrafçı ve gazetecilerin buraya geldiğini gördüm; Çin’den, Amerika’dan, Avrupa’dan ve Afrika’dan gazeteciler ve fotoğrafçılar geldi. Başka ülkelerden insanlar benim ülkeme gelip bu anları kaydediyordu, ben de yapabilirim, halkımın bu gerçeğini ben kendim fotoğraflamak istedim. Bu gerçek de beni bu mesleğe daha çok bağladı” diye konuştu.
‘Bu topraklarda yaşayan Kürt halkının bilinmesini istiyoruz’
Efrîn’e geri dönüşünün onda farklı duygular yarattığını belirten Orhan Qereman,”Gazetecilikte iki şey çok önemlidir: Birincisi gerçeği ortaya çıkarmak, ikincisi ise kendi halkının ve ülkesinin çıkarlarını yansıtmaktır. Biz bu ikisini birlikte yapmaya çalışıyoruz. Bu ikisi arasında bir denge kurarak çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Rojava’da çalışan gazeteci ve fotoğrafçılar olarak amacımız, bölgemizin dünyaya ulaşması, dünyanın burayı tanıması ve Kürt halkını görmesidir. Bu topraklarda yaşayan Kürt halkının bilinmesini istiyoruz. Bu temelde fotoğraflar çekiyor ve yaptığımız gazeteciliği dünyaya ulaştırmaya çalışıyoruz. Ben 8 yıl boyunca Efrîn’i görmemiştim. 8 yıl sonra Efrîn Newroz’unu görmek ve fotoğraflamak istedim ve geri döndüm. Bu çok tuhaf bir duyguydu. Bir daha Efrîn’e döneceğime hiç inanmıyordum. Bildiğiniz gibi Türkiye’ye bağlı güçler oradaydı, çok fazla engel çıkarıyorlardı, baskı vardı ve durum çok kötüydü. Ancak 2024’ün sonlarında Suriye rejiminin Efrîn’e girmesiyle durum değişti. Bir miktar özgürlük oluştu. Tam anlamıyla değil; ama öncesine göre daha iyi oldu. Bu yüzden Efrîn’e gittim aksi halde gitmezdim” ifadelerini kullandı.
‘Evimiz zindan yapılmıştı’
İşgalden 8 yıl aradan sonra evine döndüğünde ise karargah olarak kullanılan bir harabe ile karşılaştığını anlatan Orhan Qereman, “Efrîn’e gittiğimde köyümü ve zeytin ağaçlarımızı gördüm, evimi ve tanıdıklarımı gördüm. Gördüğüm anda ağladım. Evimi, halkımı çok özlemiştim. Gerçekten çok duygulandım. Ancak evimiz çok büyük zarar görmüştü. 7 yıl boyunca evimiz Türkiye’ye bağlı güçler tarafından bir karargâh olarak kullanılmıştı. Orada askerler eğitiliyor ve Azerbaycan, Ermenistan ve Libya’ya gönderiliyordu. Bunu köylülerimiz ve komşularımız da anlattı, biz de bizzat gördük. Evimizin içinde adeta bir hücre/zindan yapılmıştı. Evimiz tahrip edilmişti, zeytin ağaçlarımız kesilmişti. Ama bu asıl mesele değil. Önemli olan insanın kendi toprağına dönmesi, orada özgürce yaşaması ve ülkesini yeniden inşa etmesidir” şeklinde konuştu.
‘Güvenliğin de yerel halk tarafından sağlanmasını istiyorlar’
Kentte dönüşte karşılaştığı manzarayı anlatan Orhan Qereman, “Efrîn’e gittiğimde karşılaştığım manzara beni kötü etkiledi. Kent tahrip edilmişti, köylerde bulunan zeytin ağaçları kesilmişti. Ciddi bir ekolojik kıyımla karşılaştım. Bu manzara karşısında yapmam gerekeni yaptım ve kayda aldım. 2018’den 2024’ün sonuna kadar Efrîn büyük bir tahribata uğradı. Ağaçlar kesildi, halkın durumu çok kötüleşti. Hizmetler açısından durum hala kötü. Bizim köyde de aynıydı, hatta daha da kötü hiçbir şey yapılmamıştı. Ama durum giderek iyileşiyor. Güvenlik açısından çok fazla asker görmedik. Bu da yönetimin bilinçli bir tercihi. Bölgede fazla askeri varlık olmaması ve sivil yaşamın sürmesi amaçlanıyor. Bu da olumlu bir durum. Efrîn’in şu anki durumu geçmişe göre daha iyi. Bu 8 yıl Efrînliler için çok kötü geçti; ama şimdi daha iyi bir noktada. Yine de orada yaşayan her Kürt, bölgede çalışacak kurumların Efrîn halkından olmasını istiyor. Güvenliğin de yerel halk tarafından sağlanmasını istiyorlar. Eğer böyle olmazsa sorunlar devam eder. Biz daha da iyi olacağını umut ediyoruz. Çünkü halk orada direnmeye devam ediyor” diye belirtti.
Haber: Zeynep Durgut \ MA
