Savaşların yarattığı ekolojik tahribatın barış süreçlerinde de devam ettiği dünya deneyimlerine yansımış olduğunu belirten ekolojist Agit Özdemir, ‘Toplumsal adalet ile ekolojik adaleti yan yana getiremezsek süreç kırılgan olabilir’ dedi
Dünyanın birçok yerinde yaşanan savaşlar büyük ekolojik tahribatlar yarattı. Birleşmiş Milletler’e (BM) göre ekolojik tahribatın yüzde 35’i savaşlardan ve silahlanmadan kaynaklanıyor. Ekolojik tahribatlar savaş öncesi dönemlerde, savaş sürecinde ve savaş sonrası yaşanan ateşkes dönemlerinde farklı boyutlarda olduğu görülüyor.
Yine benzer şekilde Suriye, Filistin, Ukrayna, Afrika gibi birçok yerde çatışmalar sırasında doğa hedef alındı. Ayrıca dünyanın en büyük ordularının karbon ayak izi, birçok orta ölçekli ülkenin toplam emisyonlarını aşacak düzeyde ve ABD ordusu da bu orduların başında geliyor.
Gabar’da 2 bin 730 hektar orman yok edildi
Kürdistan’da yıllardır süren savaşta birçok gölgede kurulan güvenlik barajları, karakol ve yol yapımları, çatışmalar büyük doğa tahribatlarına yol açtı. Büyük bir ormansızlaştırma politikasının yürütüldüğü Gabar Dağı’nda 2018-2022 yılları arasında 2 bin 730 hektarlık ormanlık alan yok edildi.
Kolombiya’da ormansızlaştırma politikası
Ekolojik tahribatın en fazla meydana geldiği dönemlerden biri de savaş sonrası çatışmasızlık ve barış müzakereleri döneminde yaşanıyor. Kolombiya’da hükümet ve FARC arasında yıllar boyunca yaşanan savaşın ardından 2016’da barış anlaşması imzalandı. Ancak anlaşma sonrası ekolojik tahribat büyüyerek devam etti. Savaş sürecinde büyük bir ormansızlaştırma politikasının yaşandığı Kolombiya’da imzalanan barış anlaşmasında çatışma bölgelerindeki mayınların temizlenmesi ve ekosistemin restorasyonu çalışmaları taahhütleri yer aldı. Ancak 2017 yılında bir önceki yıla oranla ormansızlaştırma yüzde 23 oranında arttı. Anlaşma sonrası 291 bin hektar ormanlık alan yok edildi. Anlaşma sonrası büyükbaş hayvancılık için orman yakma, yasa dışı ağaç kesme, altın madenciliği ve koka ekimi hız kazandı. Ayrıca ekolojistler için Kolombiya tehlikeli bir yer olmaya başladı. Sadece 2020 yılında dünyada öldürülen ekoloji ve yaşam savunucularının üçte birine yakını yani yaklaşık 65 kişi Kolombiya’da hayatını kaybetti.
Kürdistan’da tahribat hız kazandı
2013-2015’te yaşanan diyalog sürecinde Kürdistan’da maden arama faaliyetlerinde ciddi artış yaşandığı görüldü. Amed Barosu’nun 2024 yılında hazırladığı rapora göre, son yıllarda kentte 200’ün üzerinde petrol kuyusu açıldı ve bu faaliyetler sonucunda yaklaşık 35 bin hektarlık tarım ve mera arazisi zarar gördü. Yine biyo çeşitlilik, kültürel miras ve su varlıkları açısından zengin olan Cudi Dağı da maden faaliyetlerinin kıskacı altında. Toplam 8 baraj ve 23 sulama tesisinden oluşan Silvan Baraj Projesi tamamlandığında 175 kilometre karelik bir alanın su altında kalacağı, yaklaşık 15 köyün tümüyle ve 30’dan fazlasının kısmen sulara gömüleceği hesaplanıyor.
Barış süreçlerinde tahribat artıyor
Mezopotamya Ekoloji Hareketi üyesi ekolojist Agit Özdemir, dünyada başlayan barış müzakereleri süreçlerinde doğanın hep tali bir konu olarak değerlendirildiğine dikkat çekerek, ekolojinin bu süreçlerde görünmediğini söyledi.
Agit Özdemir, “Kolombiya’daki süreçte bu konuda kısmen maddeler bulunsa da bu maddelerin devlet tarafından uygulanmaması ve bunu sahiplenmemesinden kaynaklı bugün orada çok büyük bir tahribat yaşanıyor. Kolombiya’da da Kürdistan’daki savaşta olduğu gibi çok büyük bir ormansızlaştırma ve madencilik faaliyeti var. Yani dünyadaki silahların susmasından sonra başlayan süreçlerden sonra doğadaki tahribatın arttığını görüyoruz. Savaş süreçlerinde bombalarla, patlamalarla, orman yangıları ile yaşanan tahribat bu sefer maden ve baraj projeleriyle, paramiliter güçler eliyle katbekat artıyor” dedi.
‘Toplumsal ve ekolojik adalet yan yana gelmeli’
Agit Özdemir, “Ekolojik tahribatlara karşı ekolojik mücadele çözümsüz değil. Kürdistan’daki ekoloji mücadelesi yeni başlamadı. Bunun kökleri çok geçmişe gidiyor. Devletin baskılarına rağmen ekoloji mücadelemiz hiçbir zaman bitmedi. Hasankeyf’te, Dersim’de ve diğer yerlerde madenlere karşı ettiğimiz mücadelede elde ettiğimiz deneyimler daha büyük bir ekolojik mücadele ortaya çıkarmamız gerektiğini ortaya çıkardı. Sermayeye ve devletin güvenlikçi politikalarına karşı mücadelemiz daha da artacak. Aynı şekilde mücadelemiz sadece karşı koyuşla kalmayacak aynı zamanda ekolojik yaşamın nasıl olacağına dair de pratikler gerçekleştireceğiz. Dünya deneyimlerinden de gördüğümüz üzere eğer toplumsal adalet ile ekolojik adaleti bu süreçte yan yana getiremezsek bu sürecin kırılgan olacağını söyleyebiliriz” diye konuştu.
Haber: Uğurcan Boztaş \ MA
