“Annemler televizyonda haber izlerken ben de izliyorum. Çocukları ilgilendiren, içinde çocukların geçtiği çok haber çıkmıyor. Gördüğüm haberlerde de illa bir olay yaşanmış oluyor. Televizyonda bir de çocukların katıldığı yarışmalar var. Çocukların katıldığı o yarışmalar da büyükleri eğlendirmek içinmişgibi geliyor bana. Ödevlerle ilgili bir haber yapılsın çok isterim mesela. Görüşümü de söylemek isterim. Çok fazla ödev veriliyor. Çocukların çok fazla dikkate alınmadığını da söylemek isterim görüşolarak.”
Beşinci sınıf öğrencisi Ece’nin bu sözleri IPS İletişim Vakfı/ Bianet tarafından geçtiğimiz günlerde yayımlanan “Haberde Çocuk” adlı el kitabında yer alıyor. Onun gibi pek çok çocuğun çocuk hakları ve medyaya ilişkin görüşleri de bulunuyor el kitabında.
Çocuklar; çocuklarla ilgili konularda her zaman en “gerçek” bilgiye sahiplerdir. Onların seslerine, görüşlerine kulak verdiğinizde, o konuyla ilgili çocuklar açısından ne olup bittiğini kolaylıkla anlayabilirsiniz. Ece’nin sözleri de yaygın medyanın çocuklar açısından durumunu özetliyor: Medya çocukları ilgilendirmediği gibi onların seslerine yer vermiyor; hatta çocukları, yetişkinleri eğlendirecek bir araç olarak görüyor.
“Haberde Çocuk” el kitabı da benzer bir tespitten yola çıkarak hazırlandı. Bu el kitabı IPS İletişim Vakfı’nın neredeyse 15 yıl önce başlayan çocuk odaklı habercilik yolunun 2019 durağı. Vakıf Aralık 2005 ile Haziran 2006 tarihlerinde Erzurum, Diyarbakır, Ankara, Adana, Samsun, Muğla, Kocaeli ve Uşak’ta yerel medyadan katılımcılara bir dizi atölye gerçekleştirmişti. Bu atölyelerde çocuk odaklı habercilik; iyi ve kötü örneklerle, olması gerekenlerle, hukuki boyutlarıyla ve bir başka medya mümkün şiarıyla tartışılmıştı. Bu tartışmalar atölye çalışmalarında ve o kentlerle sınırlı kalmayarak bu konuda pek çok başka çalışmaya ilham verdi.
IPS Vakfı’ndan Nadire Mater bu tartışmaların “kimi hükümet dışı örgütlerle, iletişim fakültelerinde konu ile ilgili yeni inisiyatiflerin doğmasını, derslerin açılmasını beraberinde getirdiğini” belirtiyor ve bu atölyelerin sonunda Çocuk Odaklı Habercilik kitabının yayımlandığını ekliyor.
Bu konudaki ilk yayınlardan biri olan kitap, söz konusu atölye çalışmalarına katkı yapan Yasemin Onat-Seda Akço, Serdar M. Değirmencioğlu, Gülgün Erdoğan Tosun, ̇Incilay Cang̈oz, Erhan Üsẗundăg-Kemal Özmen, Ahmet Şık, Ragıp Duran ve benim sunumlarımızdan ve tartışmaların derlenmesinden oluşuyor.
Neredeyse 15 yıl sonra yayımlanan “Haberde Çocuk” el kitabı da çocuk odaklı habercilik tartışmalarını tamamlayıcı nitelikte. Bu el kitabında çocuk haklarına saygılı gazetecilik yapmak isteyen herkes için pratik öneriler yer alıyor. Editörlüğüne benim de katkı verdiğim kitabı gazeteci Umay Aktaş Salman hazırladı. Salman el kitabını hazırlama sebebini şöyle anlatıyor: “Medyadaki temel sorunlardan biri, çocuğu “eksik yurttaş” olarak gören toplumsal algıyı normalleştirmesi. Çocuklar medyada yok sayılıyor. Haber olduklarında da çoğunlukla belirli kalıp yargılara göre haber oluyor: ‘Mağdur’, ‘zavallı’, ‘suçlu’… Çocuğun başarısı ya da mücadelesi niye daha az haber oluyor? Neden haberlerde çocukların görüşü yer almıyor? Çocuk haklarıyla ilgili haberler neden belirli günlerde hatırlanıyor? Bunlar, gazetecilerin, okuyucuların yani hepimizin üzerine düşünmemiz gereken, ısrarla sormamız gereken sorular. Bir gazeteci ve araştırmacı olarak, çok temel ve önemli gördüğüm bu sorun hakkında yazmak benim için çok önemliydi. Yıllardır hak odaklı habercilikle ilgili gazetecilerin ve gazeteci adaylarının yolunu aydınlatan atölyeler yapan, yayınlar hazırlayan bianet’in değişmeyen bu sorunu tekrar tekrar gündeme getirmesi, tartışması, rehber olması da bu kitabın hayata geçmesini sağladı.”
Türkçe hazırlanan el kitabı Kürtçe’ye de çevrilmiş durumda. Çeviriyi Murat Bayram ve Ferid Demirel yaptı. El kitabının Kürtçe’ye çevrilmesinin oldukça önemli olduğunu belirten çevirmenler, Kürt medyasında da çocuk haklarıyla ilgili perspektifin tam olarak oturmadığını söylüyor. Bayram ve Demirel, “Hiçbir zaman toplum veya toplumda oluşan olaylar çocuk odaklı haberciliğe uygun olaylar olmayacak, hiçbir zaman çocukların hakkını koruyan bir toplum olmayacak” diyerek, bu el kitabının tam da bu yüzden çok önemli olduğunu vurguluyor.
Her ne kadar kitabın çevirmenleri, “Hiçbir zaman çocuklarını haklarını koruyan bir toplum olmayacak” demişlerse de, “çocuklar için bir başka dünya mümkün” umudumuzu yitirmeden, “başka bir medya mümkün” yaklaşımıyla hazırlanan bu el kitabına mutlaka göz atın… Sadece gazeteciler değil okuyucular olarak hepimizi ilgilendiren bu el kitabına online olarak da ulaşabilirsiniz:
http://haberdecocuk.org/rehberler/bianethaberde- cocuk-elkitabi-online-olarak-yayinda/
