Trump’ın yalanları ve tutarsızlıkları giderek artıyor. Bunlar üzerinden bir yorum yapmanın anlamlı olmadığı açıktır. ABD İran’a saldırırken çok hızlı bir yıkım beklemiş olmalı; bu olmayınca kendisi büyük bir çıkmaz ile karşı karşıya geldi. Strateji yokluğu her gün kendisini ortaya koyuyor. Trump’ın savaş bakanını azarlaması bunun en son kanıtı oldu.
En son yaşanan ertelemeler ne savaşın gidişi ile ilgili ne de savaştan çıkış ile ilgili Beyaz Saray’da net bir görüş olmadığını gösteriyor. Beş gün erteleme on güne uzatıldı. Bu değişikliklerin iki yanı olduğu biliniyor. Petrol fiyatlarının hızlı yükselişi ile ortaya çıkan tabloyu yumuşatmak için Trump savaşı bir müddet erteleme yolunu seçmiş görünüyor. Fakat bu ertelemelerin çok somut bir yararı henüz olmadı. Diğer yanı ise bölgeye yollanmakta olan 15-20 bin civarında askerin ve cephane yedeklenmesinin henüz tamamlanmadığı anlaşılıyor. Benzer bir tuzak savaşın başında Cenevre görüşmeleri sürerken kurulmuştu. Ancak İran bu tuzağa düşmedi; güçlü bir asimetrik savaşla ABD ve İsrail’e cevap verdi.
Yığınak tamamlandığında savaş yeniden başlayabilir. Bunun işaretini Rubio Avrupa ziyaretinde verdi. Görüşmelerinde Avrupalı liderlere savaşın iki-dört hafta daha sürebileceğini açıklamıştır.
Böyle giderse petrol fiyatlarının 120 dolara kadar yükselebileceği söyleniyor. İran’ı yıkmaya çalışan ABD-İsrail ikilisi dünya ekonomisini uçurumun kenarına doğru sürüklüyor. Savaşın bugüne kadarki maliyetinin 7 trilyon dolara vardığı hesaplanıyor. 38 trilyon dolar borç yükü altında kıvranan ABD haydutça dünyayı yağmalamakla düze çıkabileceğini hesaplamışken daha derin bir bataklığa doğru ilerliyor.
Savaşın Türkiye’ye maliyetini atlamayalım. Savaş sürecinde Türkiye’den 30 milyar dolar çıkmıştır. Dolar fiyatını korumak için 60 ton altın satışı yapılmıştır. Bu maliyetin savaş sürdükçe artması kaçınılmazdır.
Savaşın dünya dengelerine ve özellikle bölgeye güçlü etkileri oluyor. Dünya ekonomisi şimdiden büyük bir petrol şoku yaşıyor. Rusya nisan başından itibaren doğal gaz satışını durduracaktır. Enerji ulaşımı tıkanırsa bu savaş Çin’i farklı davranışlara itebilir. Sonuç olarak savaş derinleşirse dünyaya enerji kıtlığı olarak yayılacak ve büyük etkiler yaratacak bir krize dönüşecektir.
Ayrıca savaşın yarattığı bir diğer sonuç, Körfez ülkelerinin parlak günlerinin sonuna yaklaşılıyor olmasıdır. Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerinin ABD ve İsrail ile ilişkilerinin eskisi gibi devam etme olasılığı gittikçe azalıyor. İran savaşı devam ettikçe gerilimin Irak’a da taşınacağı anlaşılıyor. Neçirvan Barzani’nin Duhok’ta evinin dronla bombalanması gerilimin tırmanacağının işaretidir.
Öte yandan, savaşın nasıl sonuçlanacağını bugünden kestirmek zordur. Fakat savaşın sonucuna göre hem ABD ve İsrail’in iç dengeleri; hem de İran’ın siyasal dengeleri değişim sancıları yaşayacaktır.
Sınırlı, basit bir bölgesel savaş yaşanmıyor. Özellikle ABD ve İsrail’in savaşa yaklaşımları bölgedeki güç durumlarını değişime zorlamakla kalmayacak; olanlar dünya güç dengelerinde de önemli değişimlerin tetikleyicisi olma potansiyeline sahiptir.
İran savaşı bugüne kadar dünyada ve bölgede biriken gerilimin patlaması sonucunu doğurabiir. Patlamanın derinliği büyük ölçüde Trump yönetiminin hatalarına bağlı olacaktır. Önüne geleni aşağılayan, stratejik bir akıldan yoksun Trump yönetimi sadece bölgeyi yakmakla kalmadı, Atlantik’in öbür yakası ile ilişkilerini son yetmiş yılın en kötü noktasına getirdi. NATO’ya ihtiyacımız yok diyor; eski “dostlarını” sık sık korkaklıkla suçluyor.
Olan bitenler Trump gibi “deliye” bağlanırsa büyük hata olur. Kapitalist dünyanın bugüne kadar gördüğü en güçlü ve en uzun süre egemenlik kurabilmiş “süper gücünün” koltuğundan yuvarlanırken çıkarttığı gürültüdür bunlar…
