İran’da hayat pahalılığı ve ulusal para birimi riyalin sert değer kaybına karşı başlayan protestolar dördüncü gününde sürerken, ülkenin batısında bir güvenlik görevlisinin hayatını kaybettiği açıklandı. En az 15 kişi gözaltına alındı, ‘Enerji tasarrufu’ denilerek üniversite ve kamu kurumları kapatıldı
İran’da 2025’in son haftasında yüksek enflasyon, alım gücünün azalması, artan yaşam maliyetleri nedeniyle “esnaf” protestosu olsa da yıllardır tekrar eden hak ihlalleri, özgürlüklerin kısıtlanması ve idam cezasına yönelik biriken tepki de yeniden sokağa çıktı.
Jîna Amini’den sonraki ikinci büyük dalga | İran’da esnaf protestosu yayılıyor
1 can kaybı, en az 15 gözaltı
Londra merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü, Salı gününden bu yana 22 şehirde süren protestolarda en az 15 kişinin gözaltına alındığını duyurdu.
İran devlet televizyonu ise bugün ülkenin batısındaki Lorestan eyaletine bağlı Kouhdasth’ta bir güvenlik personelinin hayatını kaybettiğini bildirdi.
Lorestan Eyaleti Vali Yardımcısı Said Pourali’ye dayandırılan açıklamada, bu ölümün pazar günü başlayan protestolar sırasında resmî olarak kayda geçen ilk can kaybı olduğu belirtildi.
Esnafla başladı, öğrencilerle sürüyor
Gösteriler ilk olarak, hayat pahalılığına ve İran para birimi riyalin hızla değer kaybetmesine tepki gösteren esnafın eylemleriyle başladı.
Başkent Tahran’daki büyük cep telefonu pazarında başlayan eylemler, kısa sürede kentin merkezine, ardından Karac, Kirmanşah, Şiraz, İsfahan, Meşhed, Kirman ve Keşm’e yayıldı. Son günlerde birçok üniversitede de protesto gösterileri düzenleniyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise “enerji tasarrufu” gerekçesiyle kamu kurumları ile üniversitelerin kapatıldığını duyurdu.
Bir yılda yüzde 52 enflasyon, eriyen riyal sabrı taşırdı
İran’da öfkenin temelinde derinleşen ekonomik kriz yer alıyor. Resmî verilere göre ülkede fiyatlar son bir yılda yüzde 52 oranında arttı. Pazar günü riyal, dolar karşısında tarihinin en düşük seviyesini gördü: Kara borsada 1 dolar 1,4 milyon riyale kadar yükseldi. Bu rakam, bir yıl önce yaklaşık 820 bin riyaldi.
Diktatöre ölüm!
Bu slogan Jîna Mahsa Amini eylemlerinde de sıklıkla kullanılmıştı. Esnafın isyanı kısa sürede hak ve özgürlüklerin kısıtlanması, artan keyfi tutuklama ve idam cezalarını protestoya dönüştü.
Gösteriler ilerledikçe ekonomik taleplerin yanına siyasi sloganlar da eklendi. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, “Diktatöre ölüm”, “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz”, “Ne Gazze ne Lübnan, canım İran’a feda” sloganları öne çıktı.
Bazı protestolarda, 1979’da devrilen eski Şah Rıza Pehlevi’ye atıflar yapıldığı ve ABD’de sürgünde yaşayan oğlunun geri dönmesi çağrılarının dile getirildiği görüldü.
‘Dinleyeceğiz’ deyip sopa gösterdiler
Artan tepkiler üzerine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da milletvekillerine ve yetkililere, halkın alım gücünü artıracak önlemler alınması çağrısı yaptı.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise hafta başında, “Protestoları resmen tanıyoruz… Seslerini duyuyoruz ve bunun insanların geçim koşulları üzerindeki baskıdan kaynaklanan doğal bir tepki olduğunu biliyoruz,” demişti.
Mezopotamya Haber Ajansı (MA) bugün geçtiği bir haberde ise yönetimin o kadar da anlayışlı olmadığını gösterdi:
Habere göre, İran istihbarat merkezi, eylemlere katılan veya eylemlerin yapıldığı yerlere yakın baz istasyonlarında telefonları sinyal veren yurttaşlara, mesajlar atarak eylemlere katılmamalarını “tavsiye” etti.
Yurttaşlara atılan mesaj ise şöyle:
“10/08/1404 (29/12/2025) tarihindeki yasadışı toplantılara katılımınız istihbarat tarafından izlenmiştir; bu nedenle, sizin ve akrabalarınızın düşmanın arzuladığı bu tür yasadışı toplantılara katılmaktan kesinlikle kaçınmanız tavsiye edilir. İDARK İstihbarat Teşkilatı”
İranlı savcılar ve Devrim Muhafızları ise protestoların “güvenlik kırmızıçizgilerini” aşması halinde bastırılacağı konusunda uyarıda bulundu.
DIŞ HABERLER
