Uzaklaştırma kararlarına, şikâyetlere ve yasalara rağmen kadınlar korunmuyor; erkek şiddeti cezasızlıkla besleniyor
Duygu Kıt
Sadece Muğla’da dün Özlem Arslan adlı kadın bir erkek tarafından katledilirken, Çanakkale’de de bir kadın evli olduğu erkek tarafından öldürülmeye çalışıldı. Geçtiğimiz hafta ise Türkiye’nin farklı kentlerinde art arda işlenen kadın cinayetleri, erkek şiddetinin sistematik ve önlenmeyen bir gerçeklik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Kadın cinayetlerinin büyük bölümünde tablo uzun yıllardır değişmiyor: Kadınlar daha önce şiddeti bildirmiş, uzaklaştırma kararı aldırmış, defalarca yardım istemiş oluyor. Buna rağmen kadınları korumakla yükümlü mekanizmalar işletilmiyor. Kadınlar etkin koruma, caydırıcı cezalar ve İstanbul Sözleşmesi’ne dönüş talep ederken, kadın cinayetlerinin bir güvenlik sorunu değil, devletin kadınların yaşam hakkına yönelik politikalarının sonucu olduğunu vurguluyor. Kadınların yaşam hakkı üzerindeki sistematik şiddeti Kadın Cinayetlerine Karşı Feministler’den Betül Topkaya ve avukat Gülyeter Aktepe ile konuştuk.
‘Cinsiyetçi yargı cesaretlendiriyor’
Avukat Gülyeter Aktepe erkeklerin bir kadını öldürüp çöpe atacak cesareti bulabilmesinin nedeninin patriyarkanın kurumsallaşması olduğuna işaret etti. Gülyeter Aktepe, “Erkekler şiddet uygulamayı ve öldürmeyi kendilerine hak görüyor çünkü aile, toplum, yargı ve devlet erkekleri koruyor” ifadelerini kullanarak şunları söyledi:
“Feminist mücadelede yıllardır kadın cinayetlerinin politikliğini ve erkek şiddetinin kaynağının patriyarkal sistem olduğunu vurguluyoruz. Devletin kadına yönelik şiddetle mücadelede bilinçli olarak geri çekilen aileci politikalarıyla bu cinayetler doğrudan bağlantılı. Cinsiyetçi yargı uygulamaları ise erkekleri cesaretlendirirken, kadınların başvuru mekanizmalarına güvenini sarsıyor. Ceza Kanunu’nda belirlenen ceza sınırlarının artırılmasını değil, uygulanmamasını konuşmak gerekiyor. Suçun kadına karşı işlenmesine yönelik nitelikli haller mevcut ama uygulanmıyor. Şiddet faili erkekler tutuksuz yargılanıyor; iyi hâl, haksız tahrik ve pişmanlık gerekçeleriyle ‘erkeklik indirimi’ alıyor. İnfaz düzenlemeleriyle tahliye olup kadınların kapısına dayanıyor. Mahkemelerde kadınların beyanları her koşulda şüpheyle sorgulanıp hayatları tartışmaya açılırken erkek şiddeti olağanlaştırılıyor. Kadınlar için güvenli bir başvuru merci olması gereken adliyelerde erkek savcı kadın hakimi ateşli silahla yaralamaya cüret edebiliyor.”
‘Kadınların güvencesi mücadele’
İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararıyla birlikte kadınların yaşam hakkını koruyan bütüncül mekanizmaların zayıflatıldığını vurgulayan Gülyeter Aktepe, “Şiddetle mücadelenin devletin öncelikleri arasından çıkarıldığını biliyoruz” diyerek şöyle devam etti:
“Kadınları korumayan, şiddeti önlemeyen, aksine erkekleri kollayan, cezasızlıkla ödüllendirileceklerini düşündüren politikaların sonuçlarını konuşmak gerekiyor. 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararları ya talebe uygun biçimde verilmiyor ya da etkili biçimde uygulanmıyor. Birçok tedbir türü olmasına rağmen kararlar matbu biçimde tek tedbire odaklı hazırlanıyor. Yıllardır kadınlar uzaklaştırma kararları ceplerindeyken öldürülüyor, adliyelerde, kollukta ve yargı süreçlerinde şiddete karşı yalnız bırakılıyor. Sığınakların yetersizliğinin bariz olduğu koşullarda kira ödeyecek, kendilerini ve çocuklarını geçindirecek bütçeleri olmadığı için şiddete maruz kaldıkları eve geri dönüyor Başvuru mekanizmalarına güvenmiyor ve çıkışsız kalıyor. Kadın cinayetlerini önleyecek politikaların geliştirilmesi, koruyucu önleyici tedbirlerin uygulanması ve bu cinayetin tüm sorumlularının yargılanmasını mümkün kılan etkin bir soruşturma yürütülmesi için mücadelemize devam edeceğiz.”
‘Katiller teşvik ediliyor’
Betül Topkaya ise patriyarkanın ve iktidarın, kadın düşmanı politikalarında aklayıcı bir yan olduğunu belirtti. “Patriyarka erkeklerin kadınlar üzerinde şiddet uygulamayı, tahakküm kurmayı, öldürmeyi, dövmeyi, tecavüz etmeyi, her şeyi kendine hak gördüğü, kadınların emeğini bedenine, kimliğine el koyduğu bir sistemin adı” diyen Topkaya şu değerlendirmede bulundu:
“Kadın cinayeti davalarında katillerin aldığı cezanın ya da almadığı cezanın şiddet uygulayan ya da şiddet uygulamayı isteyen erkekler üzerinde bir etkisi oluyor. Bunu kadın cinayeti davalarında açık biçimde görüyoruz. Erkeğin internetteki aramasında hafifletici sebepler vesaire bulunabiliyor. Bizim erkeklik indirimleri dediğimiz iyi hal indirimi, tahrik indirimleri, haksız tahrik indirimleri erkeklere güç veriyor. 11. Yargı Paketi’yle birçok şiddet faili erkek salındı. Peş peşe birçok saldırı ve cinayet haberi gördük. ‘Yapıyorum ve iktidar da bu sistem de benden yana’ diyen failler, kadınlar öldürülmeden önce de bir önlem alınmadığı için çok daha rahat ve daha gamsızca kadınları öldürebiliyorlar ya da şiddet uyguluyorlar. Kadına şiddet uyguladığı için hapse girmiş biri izne çıkabiliyorsa, hızlıca tahliye oluyorsa ya da kadına şiddeti önleyici politikalar uygulanmıyorsa bu erkeklere güç veren bir gerçeklik oluyor.”
‘Koruyucu ve önleyici yasalar şart’
Kadına yönelik şiddetin önlenebilmesi için sözleşmelerin ve yasaların etkin uygulanmasının oldukça önemli olduğunun vurgusunu yapan Betül Topkaya, “Kimi haklarımıza yasada var olduğu halde ulaşamıyoruz” dedi. Topkaya geçtiğimiz hafta katledilen Durdona Khokimova şahsında göçmen kadınların daha katmerli bir şiddetle karşı karşıya bırakıldıklarını belirterek şunları söyledi:
“Geçtiğimiz hafta Özbekistanlı göçmen bir kadının başı ve vücudu parçalara ayrılmış halde çöplerde bulundu. Göçmen kadınlar şiddete uğradığında karakollara gitmeleri çok daha zor oluyor. Çünkü yaşadıkları şiddeti anlatmak için gittiklerinde geri gönderme merkezlerine gönderiliyorlar. Göçmen kadınlar da sınır dışı edilmemek için çoğunlukla başvurmamış oluyorlar bu mekanizmalara. O yüzden göçmenler için de bu başvuru mekanizmaları geliştirilmeli, önleyici politikalar etkin uygulanmalı. Kadın sığınaklarının artırılması, kadına yönelik şiddet için acil hatların oluşturulması gibi yöntemlerle şiddet önlenebilir, önüne geçilebilir, azaltılabilir. Kadınların rahatça polise, emniyete, bir yere yaşadığını anlatabildiği, orada bir şey yapılacağını bildiği bir düzen olması gerekir.”
