Kürt çalışmalarında hafızanın önemine işaret eden ‘bîr inisiyatifi’ Kasım Demiralp Arşivi çalışmasıyla kuruluşunu ilan etti. Demiralp, arşivi Şeyh Sait isyanına dair gerçekleri de kapsıyor
Resmi anlatıların dışında bir hafıza inşa etmeyi, hakikatle yüzleşmeyi toplumsal diyalogu esas alan bîr inisiyatifi kuruluşunu ilan etti. bîr inisiyatifi, kuruluşunu Bingöl’ün önemli isimlerinden Kasım Demiralp’in arşiv çalışmalarıyla birlikte duyurdu. Postane İstanbul’da düzenlenen bîr inisiyatifi’nin kuruluş etkinliğine çok sayıda kişi katıldı. bîr inisiyatifi’nden Sidar Bayram, Meryem Taşdemir ve Can Memiş, inisiyatifin kuruluş amacını anlattı; inisiyatifin danışma kurulu üyesi Dr. Noemi Levy-Aksu ise bir sunumda bulundu. Profesör Mesut Yeğen de ayrıca Kürt çalışmalarında yerel hafızanın rolü üzerine sunum yaptı.
Kürt isyanlarına tanıklık
Kasım Demiralp, arşivi üzerinde incelemlerde bulunan Dr. James Downs, arşiv hakkında şunları yazıyor: “Demiralp’in arşivinde yer alan birçok belgeyi ve kişisel evrakı hem onun kişisel ve entelektüel yaşamı hem de bölgedeki Kürt topluluğunun tarihi hakkında fikir sahibi olmak mümkün. Kasım Demiralp’in arşivinde, kendisine ait ses kayıtları, bölgede 1960-70’lerde 1925 Kürt İsyanının tanıklarıyla yapılmış kayıtlar, dengbêj kayıtları, günlükler, mektuplar, hayvan derisine alınmış notlar, aile şeceresi notları, çeşitli Farsça ve Osmanlıca belgeler, yerel belediye kayıtları ile şiir ve dini metinlerin el yazması kopyaları da bulunuyordu. Bazı dokümanlar kötü durumda olsa da, bu fiziksel hasarlar bile hikâyenin bir parçası. Zira Kasım Demiralp, 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi sırasında kitap ve belgelerine devlet tarafından el konulmasını önlemek için bunların büyük bölümünü gömmek zorunda kalmış. Bu durum, dönemin koşullarını ve yaşanan zorlukları anlamanın en somut kanıtlardan biri; nitekim asıl büyük arşivinin önemli bir kısmını o günlerde toprak altında kaybediyor.”
Gerçekler kuyuda çıkıyor
bîr insiyatifi Kasım Demirel Arşivi ile ilgili çalışmalarını amacını şöyle açıklıyor: “Hafıza ve kuyu kelimelerinin Kürtçe karşılığı olan bîr, fonetik çağrışımları itibarıyla başlangıçlara işaret ettiği kadar birlikte düşünmeye ve üretmeye dair bir motivasyonu da ifade eder. bîr, biraz da kuyudaki suyu çıkarma çabasıdır. Kasım Demiralp’ten kalan 1924-1998 yılları arasında hayatını Bingöl’de geçirmiş Kasım Demiralp’ten günlükler, mektuplar, ses kayıtları, fotoğraflar, mahkeme kayıtları, el yazmaları, dengbêj kayıtları, medya araçları ve çeşitli nesnelerden oluşan yazılı, görsel ve işitsel arşiv materyallerine farklı disiplinlerin yöntemleriyle yaklaşıyor. Resmi söylemin bastırdıklarını ve göz ardı ettiklerini eşeleyerek; toplumsal ve tarihsel hakikatin kaydetme, tanıklık ve arşivleme pratiklerinin sosyolojik, politik ve kültürel açıdan araştırılmasına katkı sunmayı hedefliyor. Arşivi kat eden mikro tarihleri ve dip akıntılarını takip ederken, büyük tarihsel anlatılarla bağlandığı dikiş yerlerini koyulaştırmayı; resmi söylemi yerinden eden kesitleri açığa çıkarmayı amaçlıyor.”
KÜLTÜR SERVİSİ
