Bir süredir 19. Munzur Kültür ve Doğa Festivali nedeniyle Çarsancak’taydım.* Festivali bilgi şölenine dönüştürmek için düzenleyiciler, söyleşilere de yer vermişlerdi. Mazgirt, Hozat ve Akpazar (Peri) panellerinde bilgi paylaşımında bulunduk. Geyiksuyu’ndaki panel güvenlik gerekçesiyle iptal edildiğinden konuşulamadı. Festival öncesinde ve sonrasında Mazgirt Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Mustafa Arslan, yönetim kurulu üyeleri Hasan Çakmak ve Baki Kaplan ile bazı köyleri ziyaret ettik. Bu sayede üreticilerin sorunlarına doğrudan vakıf olabildik.
Geçmiş
Gemişe bakarak bugünü anlarız. Vehbi Timuroğlu 2017’deki bir yazısında Çarsancak’ı şöyle aktarıyor:“Çarsancak’ın en popüler ürünü tütündü. Danaburan ve Hoşi köylerinin tütünü meşhurdu. Tütün üretimi devletin tekelinde ve iznine bağlıydı. Çarsancak’ın popüler ürünlerinden biri de Peri’nin (Akpazar) Ermenilerden kalma üzüm bağlarıydı. Bu üzüm bağları bugün ölümüne terk edilmiş. Sanki sahipsiz bırakılmış, öksüz durumdalar. Çarsancak ‘tahıl ambarıydı’. Eskiden karasabanla üretilen buğdaylar yük hayvanları ile Palu’ya taşınır, orada Kovancılar’da kurulan Toprak Mahsulleri Ofisi’ne satılırdı. Buğday ve arpanın yanı sıra mercimek, nohut, burçak, küspe gibi ürünler de bolca üretilirdi. Mazgirt ilçe merkez köyleri ve Muhundu (Darıkent) nahiyesi köyleri, orman bolluğu ile hayvan yetiştiriciliğine elverişliydi. Hayvan ve hayvansal ürünlerden ayrı ceviz, armut, alıç, yaban armudu (ahlat) vd yetiştirir, Mazgirt ve Elazığ’a götürüp satılırdı. Mazgirt köyleri kendine yetebilen köylerdi. Dışarıdan sadece çay, şeker ve giyim eşyası satın alınırdı.”
Bugün
Timuroğlu’nun bu anlattıklarının yerinde şimdi yeller esiyor? Artık üretim yok denilecek düzeye gerilemiş durumda.
Üret(e)mediklerinden dolayı, çocuklarından ve torunlardan ödünç aldıkları toprakları şirket tehdidi altında. Bundan da çokça söz edildi. Vatandaş bu konuda oldukça kaygılı. Üretim tekrar canlandırılamaz mı? Elbette canlandırılır. Hata eskisinden katbekat daha fazla ürün elde edilebilir. Nasıl? Kooperatifçilikle! İşte bu nedenle biz de panellerde kooperatifçiliği anlatmaya çabaladık.
Gelecek karartılıyor
Bir de Tarım ve Orman Bakanlığı’nı işlevsizleştirecek-özelleştirecek. ‘Yalın Sistem’ ve milli şal giydirilmiş, “Tarımda Milli Birlik Projesi”ni Ziraat Mühendisleri Odası’ndan Murat Kapıkıran ile birlikte aktarmaya çalıştık. Açıklanan gerçekler karşısında dinleyenler şaşırdı. Tarımda Milli Birlik Projesi’ne (Yalın Sisteme) karşı, ‘kendi göbeğini kendisi kesen kültür’ olan kooperatifcilik, konuşmacılar tarafından panzehir olarak önerildi.
*Çarsancak-(Peri-Akpazar): Mazgirt, Pertek, Çemişgezek ve Sağman kazaları
