İran’da bir kontrol noktasında hayatını kaybeden 11 yaşındaki çocuk, çocukların çatışmalarda kullanılmasının açık hak ihlalini yansıtırken durumun sistematik bir hal aldığını gösteriyor
Günümüz çatışma ortamında “güvenlik” kavramı, insan hayatını koruma amacından uzaklaşarak giderek daha fazla tartışma konusu haline geliyor. Özellikle savaş ve kriz koşullarında, en kırılgan kesim olan çocukların bu güvenlik anlayışı içinde nasıl konumlandırıldığı, hem hukuki hem de insani açıdan ciddi soruları beraberinde getiriyor. İran’da bir kontrol noktasında 11 yaşındaki çocuğun bir yaşamını yitirmesi, bu tartışmayı yeniden gündeme taşıyan çarpıcı bir örnek olarak öne çıkıyor.
Güvenliğin bir iktidar aracı haline geldiği yapılarda çocuklar artık korunması gereken bireyler değil; siyasi ve ideolojik hedeflerin araçları haline gelmektedir.
Sistematik bir felaket
UNICEF son yıllarda çocukların askeri ve yarı askeri faaliyetlerde kullanılmasına ilişkin defalarca uyarıda bulunmuş ve bunu açık bir çocuk hakları ihlali olarak nitelendirmiştir. Kurum, çocukların her koşulda şiddet, çatışma ve güvenlik mekanizmalarından uzak tutulması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu uyarılar yalnızca resmi açıklamalar değil, çocukların güvenlik yerine yapısal tehlikelerle karşı karşıya kaldığı acı bir gerçeğin yansımasıdır.
Ayrıca İran’a yönelik uyarılarda, çocukların kontrol noktalarında ve paramiliter faaliyetlerde kullanılmasının ciddi bir hak ihlali olduğu belirtilmektedir. Bu durum, son yıllarda ve hatta onlarca yıl önce oyun, eğitim ve sağlıklı gelişim yerine savaş ve şiddet ortamlarına sürüklenen binlerce çocuğun yaşadığı acıların bir yansımasıdır. 11 yaşındaki bir çocuğun bir kontrol noktasında doğrudan tehdit altında hayatını kaybetmesi, artık “bir olay” olarak değerlendirilemez; bu, sistematik bir felakettir. Bu durum, yönetim anlayışında derin bir sapmaya işaret eder: “yaşamın” yerini “güvenlik işlevinin” aldığı, çocuğun ise ideolojik ve güvenlik hedefleri için araçsallaştırıldığı bir yapı.
Savaşlarda çocukların kullanılması
Bugünkü tablo, İran-Irak Savaşı döneminin en karanlık sayfalarından birine geri dönüşü andırmaktadır. Sekiz yıl süren bu yıkıcı savaşta, bağımsız kaynaklar ve insan hakları raporlarına göre İran devleti çok sayıda çocuk ve genci savaş alanına sürmüştür. İran’ın resmi verilerine göre yaklaşık 36 bin çocuk savaşta hayatını kaybetmiştir. Bu sayı, trajedinin yalnızca bir kısmını yansıtırken; sivil toplum anlatıları on binlerce çocuğun mayın temizleme, lojistik destek ve hatta ön cephede kullanıldığını göstermektedir.
Bu sarsıcı istatistiklerin her biri, yarım kalmış bir hayatı temsil eder. Okulda olması gereken çocuklar siperlerde ve mayın tarlalarında hayatlarını kaybetmiştir. Hüseyin Fehmide, resmi anlatılarda “kahraman çocuk” olarak sunulan bu trajedinin yalnızca bir örneğidir. Bu tür kahramanlaştırma, aslında çocuk ölümlerinin ideolojik olarak meşrulaştırılması ve şiddetin normalleştirilmesi anlamına gelir.
Bir propaganda aracı
Sonraki kuşaklar, bu ölümleri “ulusal gurur” olarak sunan anlatılarla büyütülmüş, böylece ideolojik fedakarlık ve şiddetin kabullenilmesi teşvik edilmiştir. Bu noktada toplumun hukuki ve ahlaki yapısı zedelenir; çocuklar korunması gereken bireyler olmaktan çıkıp propaganda araçlarına dönüşür. Bugün bir çocuğun kontrol noktasında ölümü geçmişteki bu söylemin devamıdır. Bu dil, şiddeti estetikleştiren ve sorumluluk tartışmasını gölgeleyen bir araçtır.
Öte yandan, çocuğun “kendi isteğiyle” bu tür ortamlarda bulunduğu iddiası da hukuki ve etik açıdan geçersizdir. Hiçbir hukuk sistemi, bir çocuğun ölüm riski karşısında tam irade sahibi olduğunu kabul etmez. Bu tür gerekçeler, devlet ve güvenlik kurumlarının sorumluluktan kaçtığını gösterir.
Şiddetin kurumsallaşması
Bu durum yalnızca bireysel vakalarla sınırlı değildir; toplumun güvenlik eksenli yeniden şekillendirilmesi ve şiddetin kurumsallaşması anlamına gelir. Bu ortamlarda yetişen çocuklar, şiddeti içselleştirir ve bu da toplumun geleceğini etkiler.
Uluslararası hukuk açısından bu durum açık bir ihlaldir. Çocuk Hakları Sözleşmesi ve ek protokollere göre, hiçbir siyasi ya da güvenlik gerekçesi çocukların hayatını riske atmayı meşru kılamaz. Uluslararası Af Örgütü de 15 yaş altı çocukların askeri faaliyetlerde kullanılmasını “savaş suçu” olarak tanımlamaktadır.
Ölümü meşrulaştırmaya çalışan sistem
Sonuç olarak mesele yalnızca bir çocuğun ölümü değil, bu ölümü mümkün kılan ve ardından meşrulaştırmaya çalışan sistemdir. Çocuklar korunması gereken bireyler olmaktan çıkarılıp ideolojik araçlara dönüştürülmektedir. Bu durum, güvenliği insan hayatının önüne koyan ve en temel insani değerleri ihlal eden derin bir yönetim krizine işaret etmektedir.
Haber: Şilan Saqzi / NûJINHA
