Abdullah Öcalan’ın, serbest olarak tüm politikacılar, gazeteciler ve yabancılarla görüşebilmesi gerektiğini belirten hukukçu Ercan Kanar, ‘AİHM’in Öcalan’la ilgili verdiği karar gayet açıktır, bu yüzden özgürlüğüne kavuşması için AİHM kararına uyulması yeterlidir’ dedi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) “bir kişinin tahliye imkanı olmaksızın ömür boyu cezaevinde tutulmasının” Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) “işkence ve kötü muamele yasağına” aykırı bularak Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan hakkında 2014’te “umut hakkı” ihlali kararı verdi. Aradan geçen 14 yılda, Türkiye, AİHM’in ihlalin sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde “umut hakkına” dair istediği yasal düzenlemeyi gerçekleştirmedi. Başlatılan Barış ve Demokratik Toplum Süreci’yle “umut hakkı” Meclis’in gündemine girdi. Ancak Kürt sorununun çözümünün siyasi ve hukuki zeminini oluşturmak için kurulan Meclis Komisyonu’nun hazırlayacağı rapora “umut hakkına” dair yasa önerisi beklenirken farklı partilerin komisyon üyelerinin birbirinden farklı açıklamaları, bu hakka dair düzenleme önerisinin yer alıp almayacağı belirsizliğini koruyor.
Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, “Biz de ‘umut hakkı’na yön veren bir yasal düzenleme yok” sözleri, yakın zamanda “umut hakkı”na dair düzenleme ihtimalini zayıflatırken hukukçu Ercan Kanar, Abdullah Öcalan için özel bir yasal düzenlemeye gerek olmadığını AİHM’in verdiği karara uyulmasının yeterli olacağını söyledi. Mezopotamya Ajansı’na (MA) konuşan Ercan Kanar, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin sözlerinin havada kalmadan AİHM’in kararının dikkate alınarak Abdullah Öcalan’ın derhal fiziki özgürlüğünün sağlanmasını istedi. “Umut hakkı”nın bir kişinin günün birinde tekrar özgürlüğüne kavuşabilme olasılığını bilme hakkı olduğunu söyleyen Ercan Kanar, bunun için de ömür boyu hapis cezasının kaldırılması gerektiğini ifade ederek, bu kapsamda Norveç, İspanya, Portekiz, Bosna-Hersek ve Sırbistan’da ömür boyu hapis cezasının kaldırıldığını dile getirdi. Ercan Kanar, “Oralarda herkesin ve her mahkumun özgürlüğü umut etme hakkı yasal olarak teminat altına alınmıştır. Yine Federal Almanya ve İtalyan Anayasal Mahkemeleri’nde, özgürlüğe umut etme hakkı vurgulanmıştır. Bunun yanı sıra AİHM’in birçok kararında da özgürlüğü umut etme hakkı vurgulanır. Örneğin, başta 2014 yılındaki Abdullah Öcalan’la ilgili verdiği kararda umut hakkına vurgu yaparak ‘şartlı salıverilme’ ihtimalinin olmamasını ‘onur kırıcı’ ve ‘aşağılayıcı’ bir işkence olarak değerlendirmiştir. Sadece Abdullah Öcalan’ın AİHM kararında değil, diğer AİHM kararlarında da umut hakkının önemi vurgulanmıştır” diye konuştu.
Mandela kuralları
Bu konudaki örneklere ve kararlara atıfta bulunan Ercan Kanar, “Peki, ‘şartlı salıverilme’ olasılık olarak olmadıkça bu ne anlama gelir? İşkence, aşağılayıcı ve onur kırıcı muamele anlamına gelir. Böylece infazın da amacına aykırılık teşkil eder. Birleşmiş Milletler’de (BM), infaza ve tutsaklara ilişkin muamelelerde, asgari standart kuralları vardır. Bunlar, 2015’te Mandela Kuralları adını almıştır. Mandela’nın cezaevindeyken, cezaevi koşullarına karşı verdiği yoğun mücadeleler nedeniyle Birleşmiş Milletler, mahkumlar için uyulması gereken muamele kurallarına ‘Mandela Kuralları’ demiştir. Bu kurallar şunlar: 1’inci madde infaz, insan onuru ve değerine saygılı bir şekilde uygulanmalıdır. 2’nci madde ölene kadar hapis cezası, ayrımcı bir yasa ve infazdır, bundan dolayı infazda ayrımcılık olmaması gerekir. Cezalar ne olursa ve suçlular kim olursa olsun farklı infaz uygulanmaması gerekir. 5’inci madde özgür yaşamla, mahpus yaşamı arasındaki ayrım en aza düşmelidir. 43’ncü madde süresiz ve 15 günü geçen hücre hapsini yasaklar. 44’üncü madde, 22 saatten fazla hücre cezası olamayacağını belirtir. 59’uncu madde mahpusların, evlerine yakın cezaevlerinde kalması gerekir. Birçok diğer madde ise; hiçbir disiplin cezası, aile ve avukat görüşünü engelleyemez” ifadelerini kullandı.
‘Şartlı salıverilme yasağı kaldırılmalıdır’
Gündemdeki yerini koruyan “umut ilkesinin” önünün açılması için yapılması gerekenlere değinen Ercan Kanar, “Peki, Abdullah Öcalan için özgürlüğü umut etme hakkı uygulanabilir mi? Eğer AHİM kararı uygulanırsa tabi ki gündeme gelebilir. Fakat AİHM kararı olmayan ama ölene kadar ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar için ne yapılması gerekiyor? Bunun için de yasal düzenlenme olması gerekiyor. Mevcut mevzuatta şu suçlarda ölene kadar ağırlaştırılmış müebbet var; devletin şahsiyetine karşı, milli güvenliğe karşı ve anayasal nizama karşı işlenen suçlarda özgürlüğü umut etme hakkı yoktur. Yani ‘şartlı salıverme’ yolu kapalı. O yüzden bu suçlardaki yasağı ortadan kaldırmak gerekir. Bu yüzden ‘şartlı salıverme’ yasağı ortadan kalkmalıdır” ifadelerini kullandı.
‘Umut İlkesi doğrudan tahliye anlamına gelmiyor’
AİHM kararlarında, “25 yılda bir verilen cezanın gözden geçirilmesi” kuralının olduğunu hatırlatan Ercan Kanar, “Ama bu açıdan Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin, R 76 üyeleri tavsiye kararında daha olumlu bir yaklaşım var. Bu tavsiye kararında, 8-14 yıl arası verilen cezaların yeniden gözden geçirilmesi belirtilir. Çünkü umut hakkı, doğrudan tahliye hakkı anlamına gelmediği gibi belirli koşulları da var. ‘İnfazda yeni bir suç işlememek’ ve ‘İnfaz koşullarına uymak’ gibi koşullar gerekir. Bunlar olduğunda belirli sürede cezanın gözden geçirilmesi gündeme gelir” diye belirtti.
‘AİHM kararına uyulması yeterlidir’
“Umut hakkına” dair adımların atılmamasının, Türkiye’de gerçek bir demokrasinin olmadığını, mevcut hukuk ve yargı anlayışının da demokratik olmadığını gösterdiğini dile getiren Ercan Kanar, “Adalet Bakanı, ‘Biz de umut hakkına yön veren bir yasal düzenleme yok’ dedi. Halbuki Abdullah Öcalan için özel bir yasal düzenlemeye gerek yok. 2014 yılında AİHM’in Öcalan’la ilgili verdiği karar gayet açıktır, bu yüzden Abdullah Öcalan’ın özgürlüğüne kavuşması için AİHM kararına uyulması yeterlidir. Bunun yanında, umut hakkı sadece bir kişi için değil, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan tüm tutsaklar için olacak. Adalet Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’de, 4 bin civarında ölene kadar ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olan kişi var. Koşullar sağlandığı takdirde, bu 4 bin tutsak ve aileleri de rahatlamış olacaktır. Toplumda, bir rahatlama ve esneme yaşanacaktır” dedi.
‘Muhalefet, umut ilkesini gündemleştirip savunmalıdır’
“Umut ilkesine” dair iktidar bloğunun adım atmadığını, hatırlatan Kanar, şöyle devam etti:
“AKP iktidarı, bu konuda isteksiz ve çekimser davranıyor. Bu konuda muhalefet de hatalıdır. Çünkü muhalefet sesini yükseltmiyor. Başta ana muhalefet CHP olmak üzere muhalefetin, sadece Abdullah Öcalan için değil, bütün ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar için umut hakkının gündeme getirilmesini savunmaları gerekir. Ve bu hakkın Hukuk sistemine girmesi ve ‘şartlı salıverilme’ hakkının tüm tutsaklar için geçerli olması gerekir. Umut hakkı, Kürt sorununa da bir yerde faydası olabilir, ama tek başına bu hakkın tanınmasıyla Kürt sorunu çözülecek anlamına gelmez. Kürt sorununun çözülmesi için başta müebbet almış Kürtlerin serbest bırakılması, anadilde eğitim hakkının tanınması ve Kürtler üzerindeki yasakların ortadan kaldırılması gerekir. Ayrıca bölgesel özerkliğin yaşama geçmesi ve Kürdistan bölgesindeki vali, kaymakam, mülki amirlerin de halk tarafından seçilmesi şarttır.”
‘Devlet Bahçeli’nin sözleri havada kalmamalıdır’
Siyaset ve medyanın “Abdullah Öcalan’ın İmralı’dan çıkmak istemediği” yönünün de oluşturmak istediği algıya işaret eden Kanar, şunları dile getirdi:
“Mevcut İmralı statüsünün devam etmesini istiyorlar. Oysa Abdullah Öcalan, İmralı’dan çıkmak istediğini son zamanlarda yaptığı bir açıklamasında vurguladı. Abdullah Öcalan’a da Mandela gibi hakların tanınması gerekir. Mandela, Güney Afrika’da uzun yıllar cezaevinde kalmıştı. Daha sonra cezaevinden çıkartıldı ve Mandela’ya bir ev tutuldu. O evde gazetecilerle, yabancılarla görüşme hakkı tanındı. Abdullah Öcalan’ın da cezaevinden çıkarılıp, böyle bir uygulamanın olması ve ailesine yakın bir yerde ev tutulması gerekir. Ve Abdullah Öcalan, serbest olarak tüm politikacılar, gazeteciler ve yabancılarla görüşebilmelidir. Bundan dolayı vakit geçmeden ve Devlet Bahçeli’nin sözleri havada kalmadan Abdullah Öcalan derhal AHİM kararları dikkate alınarak serbest bırakılmalıdır.”
Kaynak: MA
