2025 yılı içinde yaklaşık 186 bin çocuk adli kayıtlara ‘suça sürüklenen’ olarak geçti. Konuya dair konuşan Av. Medeni Gür, soruna dair en çok bakanlıklara sorumluluk düştüğünü söyledi
Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı’nın açıkladığı 2025 Suça Sürüklenen Çocuklar (SSÇ) raporu, çocukların içine itildiği tabloyu bütün çıplaklığıyla ortaya koydu. Resmi verilere göre, 2025 yılı içinde yaklaşık 186 bin çocuk adli kayıtlara “suça sürüklenen” olarak geçti; bu çocukların yüzde 71’ini 15-17 yaş grubu oluşturdu. Kasten öldürme olayının 266’sında çocukların yer aldığı, olaylara karışan toplam çocuk sayısının ise 478 olduğu belirtildi.
Çocukların karıştığı organize suçlarda ise yıl boyunca büyük bir artış yaşandı. İktidarın yıllardır “güvenlik” ve “koruma” söylemiyle yürüttüğü politikaların gölgesinde açıklanan bu rakamlar, çocukların yoksulluk, şiddet ve örgütlü suç ağları arasında sıkıştığını; sosyal devlet mekanizmalarının ise bu tablo karşısında etkisiz kaldığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) Çocuk Hakları Komisyonu Üyesi Medeni Gür, Adalet ve İçişleri bakanlıklarının raporunu ve çocuklara dönük yaşanan hak ihlallerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Medeni Gür, devletin çocukları koruyamadığını ifade eden Gür, ekonomik krizin çocuklar üzerince ciddi etkiler yarattığını söyledi.
‘Medyanın haber işleme biçimi de sebepler arasında’
Medeni Gür, “Devlet, çocukları tam anlamıyla koruyamıyor. Çocukların suça sürüklenmesinin birçok sebebi var; bunlardan biri ekonomik sebeplerdir. Ülkedeki insanların yarısından fazlası açlık sınırının altında bir gelirle yaşamını sürdürüyor. Hâliyle bu durumdan çocuklar da etkileniyor. Bunun dışında medyanın haber işleme biçimi de bu sebepler arasındadır. Son zamanlarda Ahmet Minguzi ve Atlas Çağlayan dosyalarında medyanın kullandığı dil, gösterdiği reaksiyon ve toplumda infial uyandıran hâl, dikkatleri bu suçlara çekti. Çocuk suçlarının artmasının sebeplerinden biri de medyanın kullandığı yanlış dildir. Bu tür haberlerin ardından benzer olayların yaşanması da bununla bağlantılıdır” dedi.
‘Çocuklara yönelik yoğun bir ceza yaklaşımının benimsenmesi bir sorun’
Devletin suçlara ve cezalara yaklaşımının çocuk suçlarını arttırdığını kaydeden Medeni Gür, “Devlet, hemen hemen her yerde suç olarak nitelendirilebilecek her şeye sert bir reaksiyon gösteriyor; en ufak bir husus dahi atlanmıyor. Devlet suçlarla ilgili tedbirlerini alacak, gerçekten suç varsa cezasını verecek. Buna ilişkin bir itirazımız yok. Ancak çocuklara yönelik bu kadar yoğun bir ceza yaklaşımının benimsenmesi bir soruna işaret etmektedir. Hâliyle devletin bu kadar yoğun reaksiyon göstermesi yargının yükünü de artırmakta, bu durum çocukların adil yargılanma hakkının kısıtlanmasına yol açabilmektedir. Ceza almayacak dosyalarda bile ceza verildiği göz önüne alındığında, suç oranlarındaki artışın bir kısmı buraya da bağlanabilir. Yargısal süreçlerde suç olarak nitelendirilmeyecek eylemlere dahi ceza verildiğini görüyoruz” diye belirtti.
‘Suç sebeplerinden biri de mafyavari diziler’
Son yıllarda yayına giren dizilerin çocuklar üzerinde büyük tehditler oluşturduğunu söyleyen Medeni Gür, dizi ve filmlerin çocukları suça sürüklediğini belirtti. Medeni Gür, “Yine son süreçte suç sebeplerinden biri de TV’lerde yayınlanan mafyavari dizilerdir. Dizilerde sürekli silahlı karakterlerin yer alması ve silahlara kolaylıkla ulaşılabildiği algısının oluşması, medyanın gösterdiği reaksiyonla birleştiğinde; dizilerdeki diyalog ve karakterlerin çocukları teşvik edebildiğini ve suçu meşrulaştırabildiğini açıkça görebiliyoruz. Bu açıdan devletin buradaki denetim ve koruma mekanizmalarını artırması, suç oranlarını azaltabilecektir” diye konuştu.
‘Çocuğun üstün yararı gereği korunması gerektiğini düşünüyoruz’
Çocukların ceza adalet sistemi içindeki durumuna dikkat çeken Medeni Gür, “Ceza ve adalet sistemine uyarlanmış şekliyle 12 yaşına kadar çocukların herhangi bir cezai ehliyeti yoktur. 12-14 yaş aralığında suça karışmış çocuklar için indirimli hükümler söz konusudur. 15-17 yaş aralığında ise daha sınırlı indirim uygulanmaktadır. Buradaki temel yaklaşım, çocukların ceza adalet sisteminde dezavantajlı bir grup olmaları sebebiyle korunmalarıdır. Çocuk koruma kanunları ve uluslararası koruma mevzuatı da bütünüyle buna odaklanmıştır. Ceza adalet sistemi içerisinde çocuğa verilecek hapis cezası en son çare olarak görülür. Aslında ceza verilmiş olması, devletin koruma yükümlülüğünü tam anlamıyla yerine getirmediğini göstermektedir. Son tahlilde devletin burada koruma yönünde bir refleks göstermesi gerekir. Çocuğa ceza verip cezaevine gönderdiğinizde, orada başka suçları öğrenmesine de zemin hazırlanabilir. Son süreçte çocukların yetişkin gibi cezalandırılmasının önünü açan tartışmaların gündeme gelmesi, çocukluğun bir nebze olsun ortadan kaldırılmasının amaçlandığını düşündürmektedir. Bu açıdan yayımlanan verilerin hem Adalet Bakanlığı hem de İçişleri Bakanlığı tarafından daha çok kriminal düzeyde ele alındığını; oysa kanunlarda tanımlanan şekilde, çocuk suç işleme iradesi altında olsa bile çocuğun üstün yararı gereği korunması gerektiğini düşünüyoruz” diye kaydetti.
Medeni Gür, çocuk adalet sisteminde son dönemde yaşanan tartışmalara dikkat çekerek, “Sadece son süreçte yaşanan birkaç cinayet dosyası üzerinden değerlendirme yapıldığı için politikalarla gösterilen refleks arasında fark olduğunu düşünüyoruz. Bu durum, devletin çocukları koruyamadığını bir kez daha gösteriyor. Ceza adalet sisteminde çocukların yetişkin gibi yargılanması fikrinin tartışmaya açılması son derece tehlikeli” dedi.
‘Bakanlığa sorumluluk düşüyor’
Medeni Gür, toplumda bu yönde yükselen bir talep olabileceğini ancak esas meseleye bakılması gerektiğini belirterek, “Herkes ‘Bu benim çocuğumun başına da gelir mi?’ sorusunu tartışıyor; oysa herkes kendisine ‘Acaba benim çocuğum böyle bir eylemi gerçekleştirebilir mi?’ sorusunu sormalı. Aslında her şey bu noktada başlıyor. Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı’nın ilgilenmesi gereken konuları biz tartışıyoruz. Ancak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na, çocukları korumaya yönelik politikalar konusunda çok ciddi bir sorumluluk düşüyor” diye belirtti.
Medeni Gür, oluşturulan komisyonda yapılacak çalışmalar ve raporların önemine işaret ederek, “Bunun tartışmaya açılması dahi çocuklara yönelik koruyucu tutumun bir nebze olsun göz ardı edildiğini gösteriyor. Komisyon bir çalışma yapacak ve rapor hazırlayacak; ancak gözetilmesi gereken temel ilke çocuğun üstün yararıdır. Konuyu yalnızca siyasi bağlamda bir yargı reformu olarak değerlendiremeyiz. Devlet son süreçte özellikle kişilerin birbirlerine karşı işledikleri suçlara ilişkin infaz düzenlemeleri yaptı fakat toplumdaki beklentiyi yine de sönümlendiremedi. Görüyoruz ki; devlet bir yargı reformu veya infaz düzenlemesi çıkardığında toplumda yeni bir beklenti oluşuyor. COVID-19 düzenlemesinin 2025’e uyarlanmasının üzerinden çok az bir süre geçmiş ve sonuçları tam olarak anlaşılmamışken yeni bir infaz düzenlemesi tartışılıyor” ifadelerini kullandı.
‘Çocuk adalet sisteminde ise ceza ancak son çare olarak uygulanmalıdır’
Devletin suçlara yaklaşımı konusunda da uyarıda bulunan Medeni Gür, “Burada başat olan şudur; Devlet, bireylerin birbirlerine karşı işledikleri suçlarda bu kadar kolay affedici olmamalıdır. Devlet ancak bireylerin devlete karşı işlediği suçlarda affedici olabilir. Esas olan, toplumsal dinamikler gözetilerek reform yapılmasıdır. Çocuklar, bu toplumun dezavantajlı bir grubudur ve korunmaları gerekir. Önleyici ve koruyucu tedbirlerin devreye konması şarttır. Devletin yaklaşımı daha çok rehabilitasyon, daha az cezaevi ve topluma kazandırma odaklı olmalıdır. Ceza adalet sisteminde ceza verilirken kişinin topluma yeniden kazandırılması amaçlanır; çocuk adalet sisteminde ise ceza ancak son çare olarak uygulanmalıdır. Çocukların yargılanıyor olması, devletin çocukları yeterince koruyamadığını gösteriyor. Çocukluğu ortadan kaldıracak düzenlemelerin ne topluma ne de çocuklara faydası vardır. Konu kriminal bir mesele olarak değil, çocuk bakış açısıyla ele alınmalı ve tamamen çocuklara yönelik tedbirler geliştirilmelidir” şeklinde konuştu.
Haber: Zeynep Durgut \ MA
