Sokağa çıkma yasakları döneminde Nisêbîn’de aradan geçen 10 yıla rağmen 16 kişinin cenazesinde eşleşme sonucu çıkmadı
Kürt sorununun çözümüne yönelik 2013-2015 yılları arasında yürütülen ve “Çözüm Süreci” olarak adlandırılan süreç, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “Çözüm süreci buzdolabında” açıklamasının ardından yeniden çatışma zeminine evrildi.
Kürdistan’da 16 Ağustos 2015 ile 18 Mart 2016 tarihleri arasında “Çöktürme Eylem Planı” ile yeniden devreye konulan savaş politikası beraberinde yoğun çatışmaları getirdi. Bu dönemde, Kürtlerin “özeyönetim” talepleri, 7 il ve 35 ilçede hayata geçirilen “sokağa çıkma yasakları” ve gerçekleştirilen askeri saldırılar ile bastırılmaya çalışıldı. En az 310 sivil insanın hayatını kaybettiği, yaklaşık bir milyon 642 bin insanın olumsuz etkilendiği, binlerce askeri kaybın yaşandığı süreç, binlerce insan hakları ihlalini de beraberinde getirdi.
Mêrdîn’in Kerboran (Dargeçit), Dêrik (Derik), Nisêbîn (Nusaybin), Şirnex ile Cizîr (Cizre), Silopîya (Silopi), Hezex (İdil) ilçeleri, Amed’in Farqîn (Silvan) ve Sur, Colemerg’in Gever (Yüksekova), Mûş’un Gimgim (Varto) ilçelerinde “özyönetim” talepleri, sokağa çıkma yasaklarının ardından saldırılarda bastırılmaya çalışıldı. Sokağa çıkma yasaklarının en yıkıcı şekilde yaşandığı merkezlerden biri olan Nisêbîn ilçesinde 2015’in Ağustos ayında başlayan uygulamalar, 8 defa tekrarlandı. 14 Mart 2016 tarihinde Nisêbîn’de 8’inci defa uygulanmaya başlayan yasak, çatışmaların 26 Mayıs 2016’da sona ermesine rağmen 25 Temmuz 2016’da kısmen, 21 Nisan 2018’de ise tamamen kaldırıldı.
Kent enkaza döndü
Tarihin en uzun süreli sokağa çıkma yasaklarından biri olan Nisêbîn’deki yasaklarda binlerce ev yıkılırken, kent enkaza çevrildi. Kentte sokağa çıkma yasakları sırasında en az 25 sivil hayatını kaybederken, çatışmalarda savcılık kayıtlarına göre; 69 polis, asker ve korucu, 51 YPS ve YPS/Jin üyesi yaşamını yitirdi. Medeniyetler Beşiğinde Yaşamını Yitirenlerin Aileleri ile Yardımlaşma, Dayanışma, Birlik ve Kültür Derneği (MEBYADER) verilerine göre ise, yasaklar döneminde ilçeden 83 kişiye ait cenaze çıkarıldı. Kentten sağ çıkan en az 70 kişi ağır hapis cezaları ile cezaevinde tutulurken, katledilen sivillere dönük başlatılan soruşturmalar ise “faili meçhul” olarak bırakıldı.
16 cenazede eşleşmesi sonuçlanmadı
İlçeden çıkarılan cenazeler Mêrdîn, Riha (Urfa) ve Meletî’de bulunan Kimsesizler Mezarlığı’na defnedilirken, yıllar içinde birçok cenaze ailelerine teslim edildi. Ancak 10’uncu yılını geride bırakan sokağa çıkma yasakları sırasında Nisêbîn’de hayatını kaybeden 16 kişinin Mêrdîn’in Artuklu ilçesinde bulunan Kamor Şehir Mezarlığı’nda bulunan cenazeleri halen DNA eşleşmesi sonuçlanmadığı gerekesiyle ailelerine teslim edilmedi.
‘TOKİ’lerin altında cenazelerin olduğunu düşünüyoruz’
Konuya dair konuşan MEBYADER Eşbaşkanı Salih Kuday, 2013’te Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın çağrısıyla başlatılan süreçte çok sayıda provokasyonun yaşandığını belirterek, sonrasında yaşanan süreçlerde sert çatışmaların Nisêbîn’de de yaşandığını hatırlattı. Nisêbîn’de ağır bedellerin ödendiğini ve büyük yıkımların ortaya çıktığını kaydeden Salih Kuday, yaşanan katliamlara dikkat çekti. Nisêbîn’de yaşanan çatışmalarda hayatını kaybedenler ve yaralananlara ilişkin ellerindeki verileri paylaşan Salih Kuday, “Çatışmalardan sonra TOKİ’ler inşa edildi. Bize göre halen TOKİ’lerin altında cenazeler bulunuyor. Çok sayıda aile henüz cenazelerine bu nedenle ulaşamadı. Yine kimsesizler mezarlığında halen kimliği tespit edilmemiş ya da ailelerinin halen bir arayış içinde olduğu 16 cenaze bulunuyor. Bizler de bu konuda ailelere yardımcı olmaya çalışıyoruz. Genel olarak DNA’ların belirlenmesi sürecinde, hukuki olarak elimizden gelen desteği vermeye çalışıyoruz. Ama buna rağmen halen çok sayıda ailemiz cenazelerine ulaşamadı. Bunun nedenlerinden birinin de yıkılan mahallelerin yerine inşa edilen TOKİ binalarının altında kalan cenazeler olduğu düşüncesindeyiz. Mesela cenaze olduğu söylenen bazı yerlere gittiğimizde burada apartmanların inşa edildiğini görüyoruz. Bu da açıkçası bize göre bir utanç meselesidir” diye konuştu.
‘Sonuçlar geç çıkıyor, ailelerin mağdur edilme isteği var’
Hayatını kaybeden herkesin defnedilme hakkı ve her ailenin yas hakkı olduğuna dikkat çeken Salih Kuday, “Diyebiliriz ki: Kürtlere bunu da çok gördüler. Bunu kınıyoruz. Bugün aileler halen cenazelerine ulaşmak için arayış içindeler. Henüz bize ulaşmayan ailelerimize de çağrıda bulunuyoruz. Ailelerimize her konuda destek vermek için hazırız. O dönem hatırlıyoruz, kan örnekleri vermemizin ardından 2 yılı aşkın bir süre DNA sonuçları çıkmadı. Ben kendim de oğlum için eşimle birlikte kan örneği verdim, sonuçları bir buçuk yılın ardından çıktı. Yani kan örneklerinin sonuçları hem çok geç çıkıyor, hem de ailenin mağdur edilme isteği var. Ailelerin cenazelerini istemeyecekleri bir hale gelmesi isteniyor. Ama ne kadar zaman geçse de aileler çocuklarından kalan bir parçayı bulmanın mücadelesini veriyor. Çocuklarının bir mezarı olması için mücadelesini sürdürüyor. Aileler onların mücadelesine, anılarına sahip çıkma isteklerini ortaya koyuyor. Bu nedenle devletin de bu konuda adım atması gerekiyor. Ailelerin cenazelerini defnetmelerinde, dini gerekliliklerini yerine getirmelerinde, taziyelerinde sürekli sıkıntılar çıkarılıyordu. Ama aileler buna karşı duruşunu sergiledi ve cenazelerine sahip çıktılar. Buna karşı devletin sıkıntı çıkarmaktan vazgeçmesi gerekiyor. Çünkü aile cenazenin nerede defnedildiğini bilmesine rağmen o cenazenin teslim edilmesi yıllar sürüyor. Dünyada böyle bir durum yok. En azından yeniden başlayan bu süreçte bir sıcaklığın, bir samimiyetin ortaya çıkması için devlet cenazelerin teslim edilmesi yönünde bir adım atmalıdır” ifadelerini kullandı.
Haber: Ahmet Kanbal – Heval Önkol \ MA
