İran’daki saldırılarla ortaya çıkan sürecin belirsizliğini koruduğunu belirten Rojhilatlı gazeteci Behnam Zariî, Rojhilat’ta halk ve partilerin siyasi ve askeri garantörlük olmadan hareket etmeyeceğini söyledi
İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik düzenlediği saldırılar 4’üncü haftasına girdi. 25’inci gününe giren savaşta, İran’ın son birkaç gündür bölge ülkelerine ve İsrail’e yönelik yoğunlaşan etkili saldırıları dikkati çekerken, bu saldırıların ardından ABD Başkanı Donald Trump’un İran’lı yetkililerle görüştüğüne dair açıklaması dikkat çekiyor. Siyasi ve askeri gerilim her geçen gün daha da arttığı bölgede, İsrail-ABD saldırıları, ekonomik bölgelerine yoğunlaşıyor. İran rejimi ise iç muhalefeti ve farklı etnik kimliklere yönelik baskılarını sürdürüyor. Halk ise savaşı da rejimi de istemiyor, demokratik yollarla gelişecek çözümünden yana bir eğilim gösteriyor.
Savaş ve rejimin baskılarını Mezopotamya Ajansı’na (MA) değerlendiren Rojhilatlı gazeteci Behnam Zariî, 1’inci ve 2’nci Dünya Savaşı’nın aksine yaşanan savaşta yöntem farkı olduğunu belirterek, ABD ve İsrail’in rejimlerin üst düzey isimlerini hedef aldığını, bunun bir ilk olduğunun altını çizdi. İran’ın askeri ve siyasi isim ve üslerin yanı sıra ekonomik bölgelerin de saldırılara dahil edildiğini belirten Zariî, “Artık gaz ve petrol sahaları gibi ekonomik üsler hedef alınıyor. İsrail birkaç gün önce bu saldırılara başladı. Bu saldırılar ile rejime ekonomik anlamda bir darbe daha vurmak istiyor. Yani savaş sadece siyasi ve askeri değil ekonomi ile başka boyutlarda da devam ediyor. Her geçen gün de savaş derinleşmeye devam ediyor” diye konuştu.
‘Halk demokratik bir yol bulunsun istiyor’
İran’da günlerdir süren internet kesintileri sebebiyle ülkeden ve özellikle Rojhilat’tan haber alamadıklarını ifade eden Behnam Zariî, insanların savaş sebebiyle korku dolu günler yaşadıklarını belirtti. İnternet kesintilerinin yurttaşların yaşadıkları hak ihlallerinden biri olduğunu kaydeden Zariî, halktan hiçbir şekilde haber alınamadığını, içerideki halkın da dışarıda neler yaşandığını bilmediğini söyledi. Zariî, “İsrail ve ABD sivil yerleşim alanlarını da hedef alıyor. Bunu yaparken, ‘Sivil alanları vuruyoruz’ demiyorlar elbette. Ancak yaşananlar ortada. Bu yüzden halkın durumu gerçekten iyi değil. Özellikle ekonomik kriz savaş sonrasıyla birlikte daha da kötü bir hal aldı. Zaten iyi değildi, saldırılarla birlikte giderek derinleşti. Halk savaş istemiyor bu açıktır. Ancak rejim de bu savaşı istemiyor. Halk rejimi de istemiyor ancak bu şekilde savaşla gitmelerini değil diyalogla rejimin ortadan kalkmasını istiyor. Halk siyasi bir diyalogla demokratik bir yol bulunsun istiyor. Rejimin bu diyalogu reddettiğini biliyoruz” ifadelerini kullandı.
‘Rejimin güçleri Rojhilat kentlerinde halka baskı kuruyor’
Rejim için önemli meselelerden birinin Rojhilat olduğunu ifade eden Behnam Zariî, rejimin Rojhilat’ı askeri bir üs olarak kullandığını belirtti. “Rejimin en önemli askeri ve nizami birlikleri, üsleri Rojhilat Kürdistanı’nda toplanmıştı” diyen Zariî, “Rojhilat, İran Devrim Muhafızları Ordusu (İRGC), Besic, istihbarat birliklerinin üsleri ile dolu. Savaşın başlamasıyla da bu sayı arttırıldı. Halk içerisine girdiklerini ve halkın gündelik yaşamını daha da zorlaştırdıklarını öğrendik. Yani halk savaşın ortasında bir de rejimin baskısını yaşıyor” diye belirtti.
‘Rojhilat halkı ne rejimi ne de savaşı istemiyor’
Rojhilat halkının hem savaşı hem de rejimi kesin olarak istemediğini dile getiren Behnam Zariî, “Özellikle ‘Jin, jiyan, azadî’ devrimi ardından bu istem giderek yaygınlaştı. Geçen yıllar rejime dönük tahammülsüzlüğü daha da arttırdı” dedi.
Halkın süren hava saldırıları sebebiyle hedef alınan sivil alanlarda ve özellikle evlerinde güvende olmadığını belirten Zariî, rejimin baskıları sebebiyle sokağa da çıkamayan yurttaşların hayati tehlikelerinin daha da arttığını söyledi. Zariî, “Şu an Rojhilat kentlerinin sokakları rejim askerleriyle dolu. Rejim ‘siyasi suçlu’ olarak andığı ve geçmişte siyaseten sicili bulunanları gözaltına almaya başladı. Şu an son durumları belli değil. Bu bir yana, bir de sokak başlarında karakol gibi seyyar yerler kurmuş, insanları sorguluyorlar. İnsanların telefonlarını ellerinde alarak insanların mesajlarını, çektikleri fotoğraf, videoları ve kimlerle konuştukların kontrol ediyorlar. İnsanlar bundan dolayı gözaltına alınıyor. Son olarak rejim insanları idam etmeye başladı. Özellikle siyasi tutsaklar idam edilmeye başlandı. Siyasi tutsağın kendi avukatıyla bile konuşmasına müsaade edilmiyor. Yargılamaların bu şekilde yapıldığını düşünün” şeklinde konuştu.
İdamlar hızlandırıldı
İran rejiminin savaşta idamları hızlandırdığına işaret eden Behnam Zariî, özellikle son idamlarda İran’ın siyasi tutsakları, ‘İsrail ile ilişkileri var’ diyerek idam ettiğini hatırlattı. Zariî, şöyle devam etti:
“İran rejimi, Haziran 2025 yılındaki İsrail saldırıları sonrası bu metodu kullanmaya başladı. Bu iddia gerçekliği de yansıtmıyor. Adalet de beklenmiyor bu yapılandan. Zaten yargılanan siyasi bir tutsaksa avukatıyla bile görüştürülmüyor. Direkt olarak idam ediliyorlar. Rejim sürekli olarak bu metodu kullanıyor. Örneğin bir protesto başlıyor, insanlar ayaklanıyor. Bir bakıyorsunuz İran rejimi insanları terörize etmiş. Toplumu korkutmaya, politik duruşlarını kırmaya çalışmış. Rejim bugün bize, ‘Evet, ben bir savaş içerisindeyim. Evet, gücüm eskisi gibi değil, ama bu halimle bile siyasi tutsakları öldürebilirim’ mesajı veriyor.”
ABD ve İsrail’in fikir ayrılıkları
Savaşın seyrinin ne olacağını kestirmenin mümkün olmadığını ifade eden Behnam Zariî, İsrail ve ABD’nin fikir ayrılığı yaşadığını söyledi. İsrail’in İran’ı bu haliyle tamamen yıkmayı amaçladığını ifade eden Behnam Zariî şunları söyledi:
“ABD bu anlamda daha farklı bir görüşe sahip. ABD siyasi ve diyalog yoluyla bir anlamda çok zayıf bir rejim istiyor. Yani bu rejim tümden ABD’ye teslim olsun istiyor. Rejim ise şimdi içeride ‘Biz bu savaşı önde götürüyoruz’ propagandasıyla bir algı yürütüyor. Hürmüz Boğazı’nı kapattı ve hala geçişler yapılamıyor. Boğazın petrol ihracatı için önemini tüm dünya ülkeleri biliyor. Trump İran’ın güneyini hedef aldı. Bununla da Hürmüz Boğazı’nı bir şekilde kontrol altına almayı hedefliyor. AB, NATO ve Körfez ülkelerine de boğazın geçişinin engellenmemesi için ABD’yi destekleme çağrısında bulundu. Ama diğer ülkeler, ‘Bu bizim savaşımız değil’ diyerek desteği reddetti. ABD şimdi İsrail ile tek başına boğazın kapatılmaması için uğraş veriyor. İran şimdiye kadar gerçekten bu petrolün geçişini engelleyemedi. Bu petrol tüm dünya kentlerine dağılıyor. İlerleyen süreçte ABD eğer ki boğazın denetimini sağlarsa zaten bunu kendisi için büyük bir başarı sayar. Eğer bu şekilde petrol geçişleri engellenirse fiyatlar giderek yükselmeye devam edecek. İsrail’in bu anlamda petrol sıkıntısı yok. Çünkü İran petrolüne bağlı bir ekonomisi yok. Trump’ın bugün Zengezor Koridoru Projesi var. Bu koridor ile deniz bağlantısıyla Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü ele geçirmek istiyorlar. Bu anlamda İran rejiminin ele geçirilmesi çok önemlidir. İsrail de zaten İran rejimi kalsın istemiyor. İran rejimi ayakta kalmak istese de bütün siyasi kadroları öldürüldü. Kalanlar da reformistlerdir. Onlar da ABD’ye teslim olabilirler yani böyle bir siyaset ile karşılaşabiliriz.”
‘Rojhilat siyaseti garantör istiyor’
Bütün gözlerin çevrili olduğu Rojhilat ve oradaki siyasi ittifak partilerinin durumuna işaret eden Behnam Zariî, Rojhilat halkının kendinden örgütlü bir halk olduğunu ve örgütlü kurum ve partilere de sahip olmasının ayrı bir avantaj olduğunu belirtti. Rojhilatlı siyasi partilerin bir araya gelerek ittifak oluşturmasının önemine işaret eden Zariî şunları kaydetti:
“Kürt birliği için daha önceden de Rojhilatlı partilere pek çok kez çağrı yapıldı. Bu anlamda bu bir aradalık Rojhilatlı partiler için de halk için de çok büyük bir motivasyon oldu. Şimdiye kadar da gerçekten çok mantıklı adımlar attılar. Rojhilatlı partiler, Rojava’da, Bakur’da ve Başûr’da yaşananlara yakından tanıktır. O yüzden çok yakından süreci de takip ediyorlar. ABD’ye bu anlamda müthiş bir güvensizlik var. Örneğin Suriye’de olduğu gibi Tahran’da kurulan bir rejimle anlaşılıp Rojhilat halkını da siyasi partileri de ortada bırakmaları korkusu yaşanıyor. Bu da gelecek günler için Rojhilat’ta katliam yaşanması anlamına geliyor. Bu anlamda Kürt halkı bir siyasi garantörlük istiyor. O yüzden askeri bir kuvvet var ve bazı siyasi partilerin askeri kanatları gayet güçlüdür. Siyaseti de çok iyi yürütüyor ve örneğin Beluc, Arap halklarıyla da yakından ilişkililer. Ama bu kesin ki Rojhilatlı partiler, askeri olarak da siyasi olarak da garantörlük istiyor.”
Haber: Ceylan Şahinli / MA
