Süreç kapsamında kayyımların kaldırılması beklenirken, adım atmayan devlet kanadı aksine kayyımlarda ısrarlı:
- AKP iktidarı, DEM ve CHP’li belediyelere atanan kayyımlarla yaklaşık 10 milyonu aşkın yurttaşın iradesi gasp edildi. Kayyımlar sadece irade gaspı olmadı, yağma, yolsuzluk, belediye mallarına çökme ve devasa borç batağı bıraktı
Reyhan Hacıoğlu
Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat 2025’te “Barış ve Demokratik Toplum” çağrısına karşın devlet ve iktidar kanadında henüz bir adım atılmadığı gibi süreci sabote edici uygulamalar da sürüyor.
Sürecin en temel başlıklarından biri olan kayyım uygulamaları için ilk günden beri geri çekilmesi istenirken, MHP Lideri Devlet Bahçeli de sık sık “Ahmet’ler göreve” diyerek yerlerine kayyım atanan DEM Parti Mêrdin Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı Ahmet Türk ve CHP Esenyurt Başkanı Ahmet Özer’i işaret ederek, göreve döndürülmeleri gerektiği mesajını veriyor. Ancak bu uygulama kalkmadığı gibi İçişleri Bakanlığı tarafından Mêrdin kayyımının görev süresi iki ay daha uzatıldı.
Bir diğer önemli gelişme ise, 2024 yerel seçimlerinden kısa bir süre sonra görevden alınan ve tutuklanan Colemêrg (Hakkari) Belediyesi Eşbaşkanı Mehmet Sıddık Akış’a verilen cezanın onanması oldu. Yerine kayyım atanan Akış’a “Silahlı terör örgütü yönetme” suçlamasıyla yargılandığı davada verilen 19 yıl 6 aylık hapis cezası Nisan ayı sonunda onandı.
Özel savaş kayyımları
Bununla birlikte kayyımlar yeniden tartışılırken, kayyımların şimdiye kadar özellikle Kürdistan’da yarattığı yıkım ve tahribat, bu uygulamaların özel savaş niteliğini gözler önüne seriyor.
İki dönemin ardından 2024 seçimleri sonrası yeniden atanan kayyımların genel icratları öncesi, son süreçte gündem olan iki kayyım pratiğine daha bakılırsa yaşanan tahribat somut hale gelecektir.
‘Kayıp’ dosyasının baş sanığı
Bunlardan ilki, 5 Ocak 2020’den sonra bir daha haber alınamayan Munzur Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü 2’nci sınıf öğrencisi Gülistan Doku dosyasının baş sanıklardan biri olan eski vali Tuncay Sonel’e ait. Sonel, Dêrsim Belediyesi’ne 2017’de kayyım olarak atanırken, 6 yıl süren soruşturmanın ardından ortaya çıkan bilgiler ışığında Gülistan Doku davasında olayı örtbas ettiğinin anlaşılması kayyım pratiğinin en net örneği oldu. O süreçte tüm kurumları tekeline alan kayyım, yapılan arama çalışmalarını bilerek yönlendirip Gülistan için “intihar” şüphesi oluşturdu. Ancak ortaya çıktı ki olayın içinde oğlu Mustafa Türkay Sonel yer alırken, vali Sonel de adım adım olayı örtbas etmiş. Yine Sonel’in olayı örtbas etmek için diğer sanıklara verdiği rüşveti belediye kasasından karşılaması da ortaya çıkan bir diğer gerçek oldu. Sonel’in bu pratiği yıllardır Kürdistan’da devlet eliyle kadınlara karşı yürütülen saldırıları bir kez daha gündem yaptı.
Kadın kurumları hedefte
Bu durum aynı zamanda Kürdistan’da kadınlara yönelik özel savaşın vardığı boyutları gösterirken, kayyımların ilk icraat olarak kadın kurumlarını kapatmalarının amacını da ortaya koyar nitelikte.
Bir diğer kayyım pratiği ise, örneklerine çok sık rastlanan yolsuzluk olayı oldu. Geçtiğimiz günlerde Riha’nın (Urfa) Xelfeti ilçesinde 2016 yılında kayyım atanan Xelfeti Belediyesi yönetimine ilişkin “suç işlemek amacıyla örgüt kurma” ve “edimin ifasına fesat karıştırma” suçlarına yönelik başlatılan operasyonda aralarında kayyım olan ve 2019’da ise AKP belediye başkanı seçilen Şeref Albayrak’ın da bulunduğu birçok kişi tutuklandı.
MASAK raporlarına da yansıyan yolsuzluk olayında, yıllık geliri 410 milyon TL olan belediyeden, 6 farklı şirkete yaklaşık 3 milyar 664 milyon TL aktarıldığı ve Albayrak’ın şahsi hesaplarına çeşitli kişilerden milyonlarca liralık para transferi yapıldığı tespit edildi.
31 Mart 2024 yerel seçimleri sonrası DEM Parti’nin kazandığı ve devraldığı belediyelerde ortaya çıkanlar ise pes dedirten türden.
Kendi memleketine taşımış
31 Mart seçim sonuçlarının hemen ardından kayyımın Mêrdin’de belediyenin erzak depolarını boşaltarak malzemeleri AKP’nin kazandığı belediyelere götürdüğü ortaya çıktı. Yine seçim öncesi 6 milyon 469 bin TL’lik hediyelik eşya aldığı ortaya çıkarken, kayyım kendi memleketi olan Harput Üçocak Belde Belediyesi’ne ise 15 milyon TL aktardığı öğrenildi.
Êlih kayyımı ise banka kredisi çekerek 31 milyona TL’ye AKP’lilere iftar yemeği verdi. 63 milyon 53 bin TL vergi borcuna karşılık 15 bin 122 m2 alana sahip Millet Bahçesi’ni Maliye Hazinesi’ne devrettiği ortaya çıkarken, AKP adayı için belediye bütçesinden aldığı 53 milyon TL’lik yardım kolilerine dair herhangi bir kayıt ise bulamadı.
Koli koli çerez yemişler!
Amed’de kayyım yönetimindeki Kayapınar Belediyesi’nde ise, seçimlerden hemen önce belediyenin taşınmazlarından yeni yapılan Millet Kütüphanesi, Halk Kütüphanesi ve 3 adet okuma salonunun İl Kültür Müdürlüğü’ne devredildiği öğrenildi. Yine büyükşehir kayyımı ise giderayak “temsil ve ağırlama giderleri” adı altında 769 bin TL’yi çerez, çikolata ve içeceğe harcadı. 290 milyon 899 bin TL harcanan 11 taşınmaz seçimlere sayılı günler kala resmi kurumlara devredildi.
Yenişehir Belediyesi kayyımı da, 4 Nisan’da tüm kamera kayıtlarını sildirerek, hard disklere el koydu. Görüntülerin istendiği şirket belediyeden 200 milyon dolar istedi.
DEM Parti’nin kazandığı Giyadin’de kayyım, gitmeden belediyenin parke taşlarını İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve köy hizmetlerine taşıdı.
Kupayı bile götürdü!
Cizre kayyımı Nazlı Demir, DEM Partili eşbaşkanlara mazbata verilmeden 1 saat önce belediye kasasından 30 milyon 41 bin TL harcadı. Seçimlere iki gün kala, 7 milyon 339 bin 582 TL değerindeki demirbaşı çeşitli kurumlara hibe edip giderken beraberinde belediye voleybol takımının kazandığı kupayı da götürdüğü ortaya çıktı.
İlçeyi peşkeş çekti
Cizre Seyir Tepesi’nde bulunan Cam Teras Parkı ve Melayê Cizîrî Parkı’nı kaymakamlığa bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na devretti. Dirsekli Mahallesi’nde 60 dönümlük alan üzerine yapılan ve yaklaşık 30 milyon TL’ye mal olan mesire alanı, İlçe Jandarma Komutanlığına; Sur Mahallesi’nde bulunan Çarkendal Parkı ile Çemkûrk (Nur) Mahallesi’ndeki Mem û Zîn Parkı da Gençlik Spor Müdürlüğüne, diğer parkları da İlçe Müftülüğü ve İlçe Emniyet Müdürlüğü’ne devretti.
Kayıp paralar!
DEM Parti’nin kazandığı Xezez’te (İdil), kayyımın içme suyu şebekesini yenilemek için İller Bankası’ndan 45 milyon 647 bin TL borç almasına rağmen parayı bu iş için kullanmadığı ortaya çıktı.
106 milyon TL borç altına sokulan Qoser (Kızıltepe) Belediyesi’nde ise, kayyım giderken İŞKUR personellerini ve kiralık araçları da beraberinde götürdü.
8 yıl boyunca kayyım ve AKP tarafından yönetilen Sırtköy Belde Belediyesi’nin kazanan DEM Partili eşbaşkanlar, girdikleri belediye binasında okey masası ile karşılaştı.
Araçların motorları söküldü
İpekyolu’nda ise kayyımının, seçime iki gün kala belediyenin güvenlik kamera görüntülerini sildirdiği öğrenildi. Serê Kaniyê (Ceylanpınar) Belediyesi’ni 10 yıl boyunca yöneten AKP’liler, belediye araçlarının büyük bir bölümünü kullanılamaz hale getirirken, bazı araçların motorlarının söküldüğü ortaya çıktı.
Gever kayyımı, son 10 günde belediye kasasından harcadığı 8-9 milyon TL’nin yaklaşık 3-4 kalemini Yüksekova Emniyet Müdürlüğü’ne, İlçe Eğitim Müdürlüğü’ne ve Yüksekova Adliyesi’ne yaparken, ayrıca 100-150 bin TL’yi de kadayıf parası olarak harcadığı öğrenildi.
Rüşvetle hedef gösterme
Wan’da DEM Partili belediye eşbaşkanları ile yeni belediye yönetimlerini “terör” başlıklı haberlerle hedef gösteren Ziya Türk’ün, kayyımlar döneminde sadece 4 belediyeden 3 milyon TL’yi aşkın bir gelir elde ettiği ortaya çıktı. Yine kayyımın seçim öncesi “dağıtılmak” üzere 2 milyon 120 bin TL’ye şal, 721 bin TL’ye çikolata aldığı ve 6 bin çikolata kolisinin AKP Kadın Kolları’na teslim edildiği öğrenildi.
2024 yerel seçimleri sonrası atanan kayyımların bazı pratiklerine bakacak olursak, Êlih’de kayyımın ilk icraatı önceki kayyımların yaptığı gibi dil alanına yönelik oldu. Belediye sitesinden Kürtçe’yi sildirirken, Kürtçe yapılan tüm içerik, haber ve bilgilendirmeler kaldırıldı. Belediye girişine ise “Tek devlet, tek bayrak, tek millet, tek vatan” afişi asıldı, belediyenin her katına polis yerleştirildi.
Kadın birimlerine erkek
Bir diğer “tanıdık” icraat ise kadın birimlerine erkek atamaları oldu. Psikolog Recep Taşkın, Kadın Müdürlüğü Koordinatörü olarak görevlendirilirken, Kadın Spor Kompleksi’nin (Kompleksa Werzîşê Ya Jinê) tabelası Batman Belediyesi Spor Kompleksi olarak değiştirildi. Kadın ve Aile Hizmetleri Müdürü Esen Tunç hakkında “görevi kötüye kullanma” şikâyetinde bulunan sosyolog Rojin Akat’a tuvalet temizleme görevi verdi. Ulaşıma yüzde 50 zam yapıldı, 32 belediye taşınmazı satılığa çıkarıldı ve 111 işçi işten çıkarıldı.
Mêrdin’de ise kayyum, ilk olarak binanın girişine mobese yerleştirirken, yardımcısını belediyede genel sekreter yaptı. 369 kişi işten çıkarıldı. Belediyenin yaklaşık 152 bin metrekarelik 22 taşınmazı çıkarıldı. Yine Artuklu ilçesinde belediyeye ait 8 taşınmaz satılığa çıkarıldı.
Teknenin masrafı kasadan
Xelfeti kayyımı ise belediyenin hesabından “Şaredariya Xelfetî” ibaresini kaldırdı. AKP ilçe başkanına şoförlük yapması için bir kişiyi belediyede işe aldı. Kaymakamlığa ait kendi kullandığı teknenin 586 bin TL bakım onarım ücretini belediyenin kasasından harcadı.
Akdeniz Belediyesi’nden de durum farklı olmadı. Kayyımın ilk işi AKP’li Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın fotoğrafını başkanlık odasına asmak oldu. 40 işçiyi zorunlu yıllık izne gönderdi. Kadın Politikaları Müdürlüğü’nü işlevsizleştiren kayyım, Kadın Politikaları Müdürü Mutlu Aymaz’ı ve kadın çalışanları temizlik hizmetine görevlendirdi, yerine erkek atadı. İŞTAR Kadın Danışma Merkezi’ni kapatan kayyım, belediyeye ait 680 milyon TL’lik taşınmazı satışa çıkardı.
Doğuştan kayyım!
Sêrt’te ise kayyım olarak atanan Vali Kemal Kızılkaya, önceden hazırladığı isimlikle makam koltuğunda poz verdi. Toplu taşıma ihtiyacı için Kurtalan Belediyesi’ne verilen otobüsleri geri aldı ve 71 işçiyi işten çıkardı. Kızlar Tepesi Parkı’nın duvarlarında Kürtçe, Türkçe ve Araça yazılı “Jin jiyan azadî”, yazılarını, Jîna Mahsa Aminî’nin resimlerini ve kadın mücadelesini simgeleyen resimleri sildirdi.
Wan Büyükşehir Belediyesi’ne atanan kayyım ise kentteki tüm çöp konteynırlarını toplayarak, hurdaya çevirdi. Bazı belediye otobüslerini polislere tahsis etti. JINKART ve Sosyal Kart uygulamasını iptal ederek, öğrenci burslarını durdurdu, bursların devamı için öğrencilerden adli sicil belgesi istedi.
Kayyım 6 mahallenin imar planını, 214 kilometrelik köy, mezra ve mahalle yollarının asfalt ile 63 kırsal mahallenin içme suyu için yapılan ihalelerin yanı sıra kadın, kültür ve dil çalışmalarını iptal etti.
“Kadın Kütüphanesi” projesini iptal ederek, gemiyi yeniden protokol gemisine dönüştürdü. Çok sayıda çocuğu “ücret ödenmiyor” gerekçesiyle Perperok Kreşi’nden attı. Kadınlara hukuki destek sağlayan protokolü tek taraflı olarak feshetti. 7 ayda 100 taşınmazı satışa çıkardı. 223 kişinin işine son verirken, TÜGVA’nın töreni için 631 bin TL’lik ihale yaptı.
153 belediyeye kayyım
30 Mart 2014 DBP 102 belediyeyi kazanırken 95’ine (3 Büyükşehir, 7 il, 62 ilçe ve 23 belde) kayyım atandı. 31 Mart 2019’da ise HDP 65 belediye kazandı, bu süreçte ise 48’ne (3 Büyükşehir, 5 İl, 33 ilçe ve 7 belde) kayyım atandı. 31 Mart 2024 seçimlerinde ise DEM Parti 78 belediye kazandı. Bunlardan ise 10’una (2 Büyükşehir, 4 İl ve 4 İlçe) kayyım atandı.
Mêrdin, Êlih, Sêrt, Colemêrg kentleri ile Xelfeti (Riha), Kaxizman (Qers), Miks (Bahçesaray-Wan) ilçeleri ve Êlih’in Qubîn (Beşiri) ilçesinin Aviskê (İkiköprü), Idîr’in Xelfelî ve Bêdlis’in Xelat (Ahlat) ilçesinin Pirxûs (Ovakışla) beldesi üç dönem boyunca kayyım atamalarının hedefi oldu.
10 milyon yurttaşın iradesi gasp edildi
2014 seçimleri sonrası 2016’da ilk olarak DBP belediyelerine atanan kayyımlarla 4 milyon 993 bin 505 kişinin, 2019 seçimleri sonrası HDP belediyelerine atanan kayyımlarla 4 milyon 356 bin 819 kişinin ve son olarak 2024 seçimleri sonrası DEM Parti belediyelerine atanan kayyımlarla da 1 milyon 970 bin 967 yurttaşın iradesi gasp edildi.
Kayyım atanan CHP’li belediyeler ise Esenyurt, Pulur (Ovacık) Şişli ilçeleri olurken, Esenyurt (227.608), Pulur (685) ve Şişli’de (99.921) oy veren seçmen sayısı 328 bin oldu. Böylece DEM ve CHP’li belediyelere atanan kayyımlarla yaklaşık 10 milyonu aşkın yurttaşın iradesi gasp edildi.
141 belediye eşbaşkanına tutuklama!
Kayyım atamaları sırasında 2014’te 93 belediye eşbaşkanı tutuklanırken, 8’i hala tutuklu bulunuyor. 2019’da 43 belediye eşbaşkanı tutuklanırken, 5’i hala tutuklu. 2024 yılına gelindiğinde ise tutuklanan belediye eşbaşkan sayısı 5 olurken, 3’ü hala tutuklu.
Milyarlarca borç bırakıldı
2024 seçimlerinde DEM’in kayyım yönetiminden ve AKP’den aldığı belediyelerin borç oranları kayyım düzeninin nasıl bir yağmaya dönüştüğünün kanıtı niteliğinde.
Buna göre;
Amed: 2.296.293.803 TL ve DİSKİ 830.027.531 TL
Mêrdin: 3.502.000.000 TL ve MARSU 2.123.123.00 TL
Wan: 6.219.298.882 TL ve VASKİ 2.582.404.330 TL
Êlih: 3.053.977.075 TL
Mûş: 890.269.273 TL
Sêrt: 456.853.781 TL
İdîr: 700.000.000 TL
Tetwan: 1.211.488.887 TL
Gever: 990.412.162 TL
Cizîr: 772.414.000 TL
Wêranşar: 421.780.594 TL
Xelfeti: 460.601.277 TL
Milazgir: 324.436.315 TL
Misircê (Kurtalan): 165.054.607 TL
Nisêbin: 140.668.329 TL
Xezex: 41.318.156 TL
Karaz (Kocaköy): 4.127.000 TL
Giyadîn (Diyadin): 112.120.597 TL
Erdîş: 600.000.000 TL
Elbak (Başkale): 6.709.246 TL
Licê: 16.748.430 TL
Farqîn (Silvan): 90.835.598 TL
Erxenî: 130.707.559 TL
Sêrê (Saray): 6.000.000 TL
Pasûr (Kulp): 29.860.067 TL
Pirsûs (Suruç): 176.997.954 TL
Sur: 143.228.558 TL
Qose: 103.532.567 TL
Kop (Bulanık): 165.226.845 TL
Payîzava (Tuşba): 237.374.774 TL
Kerboran (Dargerçit): 72.065.101 TL
