Colemêrg Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanı Muharrem Tekin ile kentin yol eziyetini konuştuk
- Karadeniz’deki afetlerde günlerce bölgede kalan bakanları gördük. Colemêrg’de ise 20 gün boyunca valinin dışında kimseyi görmedik. Ya 3 km’lik bir tünel nasıl 12 yıl sürer? Zigana tüneli 14 km ama 4 senede bitirildi. E şimdi eşitlik nerde?
- Ulaştırma Bakanı’nın Colemêrg ziyaretinde bir oda başkanımız lafı açmıştı. Kentle ve ulaşımıyla ilgili sormuş olduğu sorusuna Ulaştırma Bakanı’nın verdiği cevap ‘Siz bize iyi bakın, biz de size iyi bakalım’ oldu. Colemêrg’e bakış siyasi
- Yani Colemêrg’in, bir ilin dünyayla bağlantısının 20 gün kopuk olması şunu akla getirdi. Colemêrg aynı zamanda 1. derecede deprem bölgesi. Allah korusun bir deprem sürecinde yollarımızın tamamı çökebilir. O zaman kriz nasıl yönetilecek?
Şirin Bayık
AKP iktidarı boyunca ‘duble yol’, ‘bölünmüş yol’ ve mega ulaşım projelerini, propagandanın merkezine yerleştirdi. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, yaptığı konuşmalarda sık sık Türkiye’nin ulaşımda çağ atladığını söyledi. ‘15 bin kilometre duble yol’ hedefini iktidarının en büyük başarılarından biri olarak sundu. Ayrıca ‘81 vilayetin tamamına ayrım yapmadan hizmet götürüyoruz’ sözleri özellikle seçim dönemlerinde sık sık tekrarlandı.
Ancak Colemêrg’de (Hakkari) ortaya çıkan tablo, bu söylemlerin kent açısından hiçbir karşılığının olmadığını gözler önüne serdi. Wan-Colemêrg karayolunda 13 Nisan’da meydana gelen heyelan sonrası yaklaşık 280 metrelik yol çöktü, kent merkezi ile Gever (Yüksekova), Şemzînan (Şemdinli) ve Derecik bağlantısı büyük ölçüde kesildi. Tek bir yol çökmesiyle bir ilin 20 gün boyunca dış dünyadan kopması, bölgede yıllardır sürdürülen altyapı ihmalini gündeme getirdi.
Heyelanın ilk gününden itibaren yol durumunun takibini Colemêrg Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanı Muharrem Tekin, yaşananları gazetemize değerlendirdi. Tekin, “Türkiye’nin batısında duble yollar, otoyollar, tüneller peş peşe yapılırken Colemêrg hâlâ onlarca yıl önce yapılan yollarla ayakta kalmaya çalışıyor” dedi.
5 dakikalık yol 45 dakika
Heyelanın ardından alternatif güzergâhların devreye sokulmaya çalışıldığını belirten Tekin, Zap Suyu üzerindeki köprü eksikliği nedeniyle kullanılabilecek en kısa hattın açılamadığını söyledi. Tekin, “Normalde 5 dakikada geçilen bir güzergâh bugün 45 dakikada aşılabiliyor. Büyük araçların geçişi ise neredeyse imkânsız” diye konuştu.
Colemêrg’in lojistik olarak Wan’a bağlı olduğunu söyleyen Tekin, Şirnex güzergâhının ise yıllardır bakım görmediği için mecbur kalınmadıkça kullanılmadığını ifade etti. Kentte özellikle esnafın ciddi kaygılar yaşadığını belirten Tekin, “Malları tükenmeye başlamıştı. Bu kriz biraz daha uzasaydı temel ihtiyaçlara erişimde çok daha ağır sorunlar yaşanacaktı” dedi.
Doğal afet değil, ihmal
Heyelanın yaşandığı bölgenin yıllardır riskli olduğunun bilindiğini söyleyen Tekin, buna rağmen gerekli önlemlerin alınmadığını ifade etti. Bölgeye kurulan katı atık tesisinin de heyelan riskini artırdığını belirten Tekin, “Ciddi anlamda altyapı sorununun olduğu bir yer. Nitekim biz bu konuları sık sık özellikle Ulaştırma Bakanlığı’na, Karayolları Genel Müdürlüğü’ne gerek raporlama halinde gerek birebir görüşmelerimizi anlatıyorduk. Fakat ihmal edildi. Colemêrg genel olarak ihmal edildi yıllardır ve bu ihmalin sonucunu bugün bu sene bu şekilde yaşadık. Ayrıca tonlarca çöpün toprağa gömülmesi zemini daha da sıvılaştırdı. Bu çöküş öngörülebilir bir durumdu” dedi.
Tekin, Colemêrg’de yalnızca bu noktada değil birçok güzergâhta benzer risklerin bulunduğunu belirterek, özellikle Colemêrg-Çelê yolu, Şemzînan-Derecik hattı ve Yeni Köprü-Gever arasındaki bölgelerde ciddi tehlikeler olduğunu söyledi: “Colemêrg’in genelinde yol sorunu var aslında sadece bu bahsettiğimiz yolda değil. Colemêrg’in diğer ilçelerinde de çok ciddi bir ulaşım sıkıntısı var; örneğin uluslararası Çukurca Gümrük kapısında da geçen sene yapılan yolun tamamen çökme çöktüğünü gördük. Yine Şemdinli ilçesinde Şemdinli Derecik’i birbirine bağlayan yol kullanılamaz hale geldi. Yine keza Yüksekova’nın köylerindeki birçok köy yolu kullanılamaz. Şu anda hala ulaşma kapalı olan yollar var. Yapılsa da bir yıl dayanmıyor.”
Çöp heyelan bölgesinde
Süreç boyunca valilik ve ilgili kurumların “her şey kontrol altında” açıklamaları yaptığını hatırlatan Tekin, sahadaki gerçekliğin bunun tam tersi olduğunu söyledi. Tekin, “Bir ilin bağlantısı 20 gün boyunca kopmuşsa ortada kontrol edilen bir durum yoktur. Bu bir yönetim krizidir” ifadelerini kullandı.
Kriz masasının valilik, Karayolları, Devlet Su İşleri ve özel idareden oluştuğunu söyleyen Tekin, kurumlar arasında sağlıklı bir koordinasyon kurulamadığını belirtti: “20 gün boyunca buranın bağlantısı kopuksa demek ki hiçbir şey yolunda değildir. Bir de bahsettiğimiz o bölgede aslında geçmiş dönemlerde de zemin sıvılaşması biraz vardı. Orası zaten bir heyelan bölgesiydi. Zaman zaman yollarda çökmeler de oluyordu. Öngörülebilir bir durumdu ama ona rağmen, yani orası bir heyelan bölgesi olmasına rağmen birkaç sene evvel katı atık tesisini kurdular ve götürdüler o heyelan bölgesinin üstüne kurdular. Ve maalesef katı atık tesisini kurduktan sonra da Colemêrg ve ilçelerinin bütün çöplerini getirip orada işlemeden gömdüler yani o katı atık tesisi vardı ama işlevsizdi. O çöpler orada toprağa gömülüyordu. Ve bu tonlarca çöp toprağa gömüldüğü zaman hem toprağın sıvılaşmasına neden oldu, hem o gazın sıkışması o heyelanı biraz da tetikleyen durum o oldu aslında.”
Karadeniz’de olsa…
Colemêrg’in yalnız bırakıldığını vurgulayan Tekin, merkezi yönetimin yaklaşımını eleştirdi. “Karadeniz’de yaşanan afetlerde günlerce bölgede kalan bakanları gördük. Colemêrg’de ise 20 gün boyunca valinin dışında kimseyi görmedik” diyen Tekin, ancak günler sonra bir bakan yardımcısının bölgeye geldiğini söyledi. Tekin, bu durumun kentte ‘sahipsizlik’ duygusunu derinleştirdiğini belirterek, “Colemêrg’in sesini duymak istemediler” dedi.
“Allah kimsenin başına getirmesin ama başka kentlerdeki farklı felaketleri de gördük. Bütün bakanlar gidiyordu. Çizmelerini giyiyordu. Günlerce orada kalıyorlardı. Biz burada 20 gün boyunca kimseyi göremedik. Valinin dışında kimseyi göremedik. Böyle olunca halk aslında acaba burası sahipsiz mi kaldı? Burayı duymuyorlar mı? gibi bir algı da oluştu. 20 günün sonunda bir Ulaştırma Bakan Yardımcısı gelebildi bölgeye. Ve acıdır ki heyelan bölgesine gidip kendisi valiye teşekkür etti. Vali kendisine teşekkür etti. Yine o da aynı şekilde her şeyi kontrol altında deyip çıkıp gitti yani. Sorun hala bitmiş değil.”
Ya deprem olursa!
Colemêrg halkının da bu duruma oldukça tepkili olduğunu belirten Tekin, “Yani Colemêrg’in, bir kentin, bir ilin dünyayla bağlantısının kopuk olması ve 20 gün sürmesi şunu akla getirdi. Yani Colemêrg aynı zamanda 1. derecede bir deprem bölgesi. Dolayısıyla böyle küçük bir çaplı bir heyelan 20 gün böyle bir aksaklığa neden olmuşsa Allah korusun bir deprem sürecinde -ki coğrafyamız da buna müsait- yollarımızın tamamı çökebilir. O zaman o kriz nasıl yönetilecek? İnsanlarda biraz da bu yönlü bir tedirginlik var ve buna yönelik tepkilerini de dile getiriyorlar” dedi.
Duble yol söylemleri
AKP iktidarının yıllardır ‘ulaşım devrimi’ söylemi kurduğunu hatırlatan Tekin, Colemêrg’in bu politikaların tamamen dışında bırakıldığını ifade etti. Erdoğan’ın geçmiş yıllarda “Türkiye’yi duble yollarla donatacağız” söylemini hatırlatan Tekin, “Colemêrg’de yollar ilk yapıldığı haliyle duruyor. Dokunulmamış yollarla yaşamaya çalışıyoruz” dedi.
Tekin, Wan yolundaki Güzeldere Tüneli’nin yıllarca bitirilememesini örnek göstererek, “Başka kentlerde kilometrelerce tünel birkaç yılda tamamlanırken, burada birkaç kilometrelik tünel bile on yılı aşkın sürede bitiriliyor” ifadelerini kullandı.
Başka riskli noktalara da işaret eden Tekin, “Colemêrg merkez-Çelê yolu. Yani sürekli büyük kayaların dağdan kopup yola düşmesi çok büyük bir risk. Yine Şemzînan-Derecik güzergâhı büyük bir risk. Heyelanlar sürekli geliyor. Yine keza Yeni Köprü ile Colemêrg arasındaki yollarda ciddi riskler barındıran yerler var. Heyelanların olduğu ve dağdan kopan kayaların olduğu bölgeler var. Aslında bu önlenebilir de bir durumlardır. Yani kayaların düşmesi, küçük taşların düşmesine karşı fileme yapılabilinir. Onlarla önlenebilir veya heyelanın olduğu bölgelerde farklı bir önlem alınabilir ama şunu belirtmem gerekiyor. Buradaki çalışmalarda mühendislik durumu yok maalesef. Mühendislik durumunda biraz sıkıntı yaşıyoruz. Nitekim geçen sene yapılan birçok yolumuz bu sene tamamıyla çöktü ve kullanılamaz hale geldi. Yani eğer orada bir mühendislik durumu olmuş olsaydı, sağlam bir şekilde bir zemine oturtulmuş olsaydı o yollar çökmeyecekti ama maalesef geçen sene yapılan yollar tamamı çöktü” ifadelerini kullandı.
12 yılda 3 km’lik tünel
İktidarın Colemêrg’e bakışını da sert bir dille eleştiren Tekin, “Şu anda bir iki tünel yapılıyor. Mesela Wan’la aramızdaki 32 viraj diye anılan Güzeldere Tüneli 12 yıl sürdü. Ya 3 km’lik bir tünel nasıl 12 yıl sürebiliyor? Ama bir yandan da baktığımız zaman Ovid tüneli yine Zigana tüneli 14 km ama 4 senede bitirilebildi. E şimdi baktığınız zaman bir eşitlik görebilir misiniz? Mümkün değil. Maalesef Colemêrg’e bakış açıları bu yönde. Bunun politik olduğunu düşünüyorum açıkçası. Belki biraz özel bir durum olacak ama şunu da belirtmek istiyorum. Yine Ulaştırma Bakanı’nın Colemêrg ziyaretinde bir oda başkanımız lafı açmıştı. Kentle ve ulaşımıyla ilgili sormuş olduğu sorusuna Ulaştırma Bakanı’nın verdiği cevap ‘Siz bize iyi bakın, biz de size iyi bakalım’ oldu” dedi.
Üç sınır kapısına rağmen
Üç sınır kapısının olduğu kentte ulaşım sorunlarının bu denli derinleşmesine de tepki gösteren Tekin, “Colemêrg aslında iki ülke sınırı olan gerek ticari anlamda gerek hayvancılık anlamında gerek turizm anlamında çok ciddi bir potansiyeli olan bir il ve bu Türkiye’nin en zengin illerinden olabilecek bir konumu var. Ama maalesef bugün baktığımız zaman TÜİK verileri bunu açık net bir şekilde gösteriyor. Türkiye’nin en genç ili olmamıza rağmen Türkiye’nin en yoksul iliyiz aynı zamanda. İşsizlik oranının Türkiye ortalamasının iki katı olan bir iliyiz. Tabi ki bu bahsettiğim gibi yine ulaşım ciddi anlamda etkiliyor. Mesela ulaşım olmadığı zaman turizmi geliştirme şansınız yok. Ticari potansiyeli yüksek dedik. Üç tane sınır kapımız var ama üç sınır kapımız da işlevsiz. Kürdistan’a açılan iki sınır kapımız var. Hem Üzümlü Sınır Kapısı, hem Derecik Sınır Kapısı var. Hem Esendere Sınır Kapısı var. Ama burada ticaret yapamıyoruz. Sadece insanlar günü birlik gidiş gelişlerinde beraberinde bir şey getirip getiriyorsa. Keza İran’a açılan Esendere Gümrük Kapımız kentin ekonomisi için çok ciddi bir kapı ama o da son zamanlarda bu İran-Amerika arasındaki savaştan kaynaklı kısıtlamalar yaşanıyor” şeklinde konuştu.
Kayyımlar çöküş getirdi
Kentteki sorunların kayyım politikalarıyla daha da ağırlaştığını belirten Tekin, yerel iradenin gasp edilmesinin Colemêrg’i hizmetten mahrum bıraktığını söyledi. “Kayyımlar burada hizmet üretmedi. Kentin her tarafı çöp içindeydi. İhaleler yandaşlara dağıtıldı ama halkın sorunları çözülmedi. Yani kayyım uygulaması için şunu söyleyebilirim. Kente gerçekten bir karşılığı olmayan, insanları zor durumda bırakan bir sistem. Kayyımlar burada hizmet dışında her şeyi yaptı. Yandaşlara ihale deseniz ne deseniz yaptılar. Ama bir hizmet sunamadılar” dedi.
İŞKUR üzerinden yürütülen uygulamalarda da siyasi referans sisteminin işletildiğini belirten Tekin, birçok kişinin haberi olmadan parti üyeliklerinin yapıldığını kaydetti. “Yani akıl alır gibi değil. Kentin sabrının taştığı bir nokta olarak bu görüntüleri izledik. Kendi listelerini, kendi projelerini kabul etmeyen bir idarecinin onların istediklerini yapmayan bir idareci çıkınca onların içerisinde o şekilde bir patlağa sebep oldu. Yıllardır bu İŞKUR uygulaması ile o sistemin içerisinde bulunan herkese yöneticisinden tutun üst tepesine kadar herkese belli bir kota veriliyor. ‘Sen kendi çevrenden bu kadar kişi getir, listeye getir. Sen kendi çevrenden bu kadar kişi getir’ diye. Ve çok korkunç bir durumdur ki isimleri yazdırılan herkesi aynı zamanda zorla partiye (AKP) üye yapıyorlar.”
Kara da kapalı hava da
Karayolundaki kriz sürerken Colemêrg Havalimanı’nın da 1 Mart itibarıyla tadilat gerekçesiyle kapatıldığını hatırlatan Tekin, kentin fiilen izole edildiğini söyledi. “Birçok havalimanında tadilat birkaç ay sürerken bizim havalimanımızın bir buçuk yıl kapalı kalacağı söyleniyor. Her ne kadar biz ona yazlık havalimanı da desek en azından bir şeyi vardı yani yazın da olsa uçaklar inebiliyordu. Ama maalesef geçen 1 Mart itibariyle bu havalimanı tadilata alındığı gerekçesiyle uçuşlara kapatıldı ve tam da bu krize denk geldi. Dolayısıyla hem hava yolumuz kapalı kapandı, hem karayollarımız kapandı. Birçok havalimanının tadilatı alındığını gördük geçmiş dönemlerde. En uzun süren 2-3 ay sürdü. Bizim havalimanımız bir buçuk yıl boyunca kapalı kalacak. Ve yapılacak tadilat da sadece pist yenilemesi olacak. Yani bir ayda bitirilebilecek bir iş için bir buçuk yıl boyunca bu havalimanı kapalı kalacak.”
Yatırım yapılmaması bilinçli
Tekin, son olarak, “Colemêrg bilinçli şekilde yatırımlardan mahrum bırakıldı. Artık Colemêrg’in gerçekten ulaşılabilir bir kent haline gelmesi lazım. Özellikle şu an içerisinde bulunmuş olduğumuz barış sürecinde, Colemêrg’in geçmiş dönemlerde olduğu hizmetlerden, yatırımlardan mahrum bırakılmaması gerekiyor. Bu süreç bunun için bir fırsattır. Colemêrg gerçek potansiyelini yakalamalı. Hem kentin ekonomisine, hem istihdam alanına, hem de ülke ekonomisine çok büyük bir katkısı olacaktır” dedi.
