Türkiye, tarihi boyunca birçok dönemde kader anı diyebileceğimiz kritik kavşaklardan geçti. Bugün yine benzer bir eşikteyiz: Bugün itibarıyla barış süreci ve yasal altyapı konusunda en somut, sıcak ve kritik viraja girilmiş durumda. Teknik hazırlıkları uzun süredir devam eden ‘Çerçeve Yasa’ parti görüşmeleri sonucunda TBMM gündemine sunulma aşamasına geldi. Yasa tartışmaları toplum nezdinde sürüyor. Tartışmaların merkezinde bir anahtar kelime olarak kapsayıcılık da yer alıyor.
Toplumsal düzeni, adaleti ve barışı tesis etmenin en temel araçlarından biri şüphesiz hukuki düzenlemelerdir. Bir yasanın başarısı ve toplumsal karşılık bulması ise yalnızca teknik olarak doğru kaleme alınmış olmasına değil, o yasa bağlamında ne kadar kapsayıcı bir nitelik taşıdığına bağlıdır.
Çıkarılacak yasalar kendi mecrasında eksik, kategorik sınırlamalar içerdiğinde yetersiz kalır. Sadece belirli kesimleri odak noktasına alan düzenlemeler, uzun vadede yeni uyumsuzluklara ve dışlanmışlık hissine yol açabilir. Kapsayıcı yasalar ise sorunların kökenine inerek kapsama giren tüm tarafların durumunu dengeli bir hukuki zemine oturtur.
Geçmişte yaşanan tecrübeler bize çok net bir ders verdi: Güdük kalan, metni dar tutulan ve geniş toplumsal mutabakat aranmadan çıkarılan yasalar, sorunu çözmek bir yana, bir sonraki kırılmanın zeminini hazırlar. Yalnızca dönemsel krizleri atlatmayı hedefleyen veya belirli aktörlerle sınırlı tutulan bir yasal çerçeve, sürdürülebilir bir barış inşa edemez. Toplum artık ‘pansuman’ çözümlerden öte, köklü ve kalıcı bir iyileşme arayışındadır. Kapsayıcılık, bu anlamda bir temenni değil; zorunluluktur. Siyasetin çıkarılacak yasal çerçevenin gerçek anlamda kapsayıcı olabilmesi için güçlü bir irade ortaya koyması gerekir: Bu devamında çıkarılacak yasaların da güvencesini oluşturacak.
Yasa, yalnızca muhatapları değil; sürecin olası mağdurlarını, toplumun farklı kesimlerinin adalet hissini ve hukukun evrensel ilkelerini gözetmelidir. Hukukun üstünlüğüne dayanmayan hiçbir süreç, kamuoyu vicdanında meşruiyet kazanamaz.
Yasal düzenleme, yalnızca iktidar blokunun ya da dar bir kesimin tasarrufu olmanın ötesinde Meclis çatısı altındaki tüm renklerin ve sivil toplumun sesini duyabileceği, bu bizim yasamız diyebileceği bir kapsamda olmalıdır. Barış sadece silahların susması veya hukuki tanımlamalar değildir; Yasa, ayrıştırıcı dili ortadan kaldıracak ve toplumsal barışmayı teşvik edecek mekanizmaları içermelidir.
Gerçek bir barış, metinlerin mükemmelliğiyle değil; toplumun o metne inanmasıyla yaşar. Toplumun bir kesiminde adaletsizlik hissi uyandıran, dışlanmışlık algısı yaratan bir yasa uygulanabilirliğini ilk günden kaybeder. Türkiye’nin önündeki en büyük fırsat, geçmişin yüklerini geleceğe taşımak yerine, ortak bir gelecek vizyonunda buluşabilmektir.
Çerçeve yasa bir başlangıç. Çıkarılacak sonraki yasalar da dönemsel bir konjonktürün ihtiyaçlarının ötesinde ülkenin yarınlarına ışık tutacak nitelikte kapsamlı bir çerçeve sunmalıdır..
Yasa Meclis’e geliyor ama hâlâ içeriğinde ne var ne yok toplum bilmiyor. Kapsayıcılığın önemli bir tamamlayıcısı hiç şüphesiz şeffaflıktır. Şimdiye kadar böyle bir yol izlenmese de bu meseleyle ilgili bundan sonra çıkarılacak yasalarda şeffaflık gözetilmelidir.
Toplumdan gizlenen, kapalı kapılar arkasında müzakere edilen ya da belirsiz ifadelerle kamuoyunun zihnini bulandıran hiçbir süreç kalıcı bir güven üretemez. Çıkarılacak yasalar metni ve ruhuyla açık, öngörülebilir ve toplumun her ferdi tarafından anlaşılır, tartışılır olmak durumundadır. Vatandaşın neyin, neden ve nasıl yapıldığını net bir şekilde görmesi; dezenformasyonu engellemenin, spekülasyonların önüne geçmenin ve en önemlisi de toplumsal rızayı inşa etmenin de yoludur. Şeffaflıktan uzak bir süreç, en iyi niyetli adımları bile şüpheye mahkûm edebilir; açık ve dürüst bir iletişim ise toplumsal sahiplenmenin en güçlü garantisidir.
