Kadına yönelik şiddet son 9 yılda 5 kat artarken, Avukat Derya Yıldırım, 6284 sayılı Kanun’un etkin uygulanmadığını, kadınların koruma mekanizmalarına erişmekte zorlandığını ve yargı süreçlerinde de yeniden mağdur edildiğini söyledi
Türkiye’de kadına yönelik şiddetle mücadelenin yasal dayanağı, 8 Mart 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’dur. Ancak bu mekanizmanın ne kadar işletildiği sürekli tartışma konusu. Şiddet ve bağlı olarak yaşanan katliamların sürekli artması mekanizmanın uygulamadaki aksaklıklarını ortaya koyuyor. Şiddet faillerine dönük gerekli yaptırımlar uygulanmazken, yargının her kademesinde sorgulanan ve şiddete maruz kalan kadınlar oluyor.
Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan 2025 Adalet İstatistikleri‘ne göre, kadına yönelik şiddet 9 yılda 5 kat arttı. 2025 istatistiklerinde ilk kez “6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun” kapsamında verilen tedbir kararları da yer aldı. Raporda, 2025 yılında bir milyon 47 bin 288 kişi hakkında bir milyon 487 bin 209 tedbir kararı alındığı belirtildi.
Koruma mekanizmalarına ulaşamıyorlar
Kadın örgütlerinin ortaya koyduğu veriler ise, kadınların koruma mekanizmalarına erişimde zorluk yaşadığının gösteriyor. Kadınlar çoğu kez şiddete maruz kaldıkları mekanlara yeniden dönmek zorunda kalıyor.
Mor Çatı’nın 2021 yılının Kasım-Aralık aylarında Ankara, Konya, Denizli ve Tekirdağ’da bulunan “Aile İçi ve Kadına Karşı Şiddetle Mücadele Büro Amirlikleri” ile yapılan görüşmelere dair hazırladığı raporda, en sık verilen kararın uzaklaştırma kararı olduğu belirtildi. Mor Çatı Dayanışma Merkezi’nden 1 Mart 2022-1 Mart 2023 tarihleri arasında destek alan toplam bin 181 kadınla yapılan görüşmeler de raporda yer aldı.
- Dayanışma merkezinde destek sağlanan 168 kadın, sığınakta kalan kadınlardan ise 23’ü kolluk birimlerine başvuruda bulundu.
- Başvuruda bulunan kadınların paylaşımlarından 71 uygulamada polisin yapması gerekeni yaptığı görülürken, 22 iyi uygulama, 91 kötü uygulama tespit edildi.
Kadınların kollukta maruz kaldığı uygulamalara dair şu veriler yer aldı: “Kaba davranışlar, şikayet etse bile sonuç alamayacağına ilişkin bilgi paylaşımında bulunulması, şikayetçi olursa suçlu duruma düşebileceğinin ve şikayet halinde yıllarca mahkemelerde sürünüp rezil olacağının söylenmesi, ceza alsa bile failin 2-3 ay yatıp çıkacağı ve sonra daha da çok zarar vereceği söylenerek şikayetten vazgeçmeye zorlama, şikayet halinde kadının mesleğine zarar geleceğinin söylenmesi ve şikayet için 3-4 saat bekletme kolluğun kadınları şikayet etmekten ve şiddetten uzaklaşmak için harekete geçmekten caydırmaya sebep olan uygulamalar…”
Raporda, kadınların fail eşle bir araya getirilerek barışmaya teşvik edildiği, “rıza” inşasıyla da göz korkutmayla barışmak zorunda bırakıldığı vurgulandı.
KADAV 203 Dosyayı İnceledi
Kadın Dayanışma Vakfı (KADAV) Eylül 2025 tarihinde hazırlanan “ Kadına Yönelik Şiddetle Mücadelede 6284 Sayılı Kanun Uygulamalarını İzleme Raporu”nda 11 kentte 203 kadının dosyasını inceledi.
- 160 kadın 6284 sayılı Kanun’dan yararlanmak için aile mahkemesine, 36 kadın ‘güvenlik’ güçlerine, 6 kadın savcılığa, yalnızca 1 kadın mülki amire başvurdu.
- Önleyici tedbirlere dair yapılan başvuruların bin 48’inde 893 kabul kararı verilirken, 155 ret kararı verildi. Bu tedbirler arasında tehdit, konut uzaklaştırılması, uzaklaştırma, silahların teslim edilmesi maddeleri yer aldı.
- Koruyucu tedbirlere dair de yapılan incelemede 22 başvurudan, 15’i kabul edilirken, 7’si reddedildi.
- 203 dosyanın 98’inde kadınlar süresi biten karar için uzatma talebinde bulunmadı.
- 85 kadının 33’ü bir kez, 7’si 2, 11’i 3, 7’si 4, 10’u 5, 3’ü 7, biri 9, biri 10, biri 12’kez uzatma talep etti. 8 kadının ize uzatma talepleri reddedildi.
101 Kadın evli olduğu erkeğe karşı tedbir kararı aldı
- 101 kadın evli olduğu erkeklere karşı tedbir kararı aldırdı. 17 dosyada aleyhine tedbir kararı talep edilenler ayrılan erkekler oldu. 28’i ise kadınların daha önce birlikte oldukları erkeklere karşı aldıkları tedbir kararıydı.
- Alınan tedbir kararlarının 67’sinin ihlal edildi, 10’unda hiçbir bildirim yapılmadı, bildirim yapılan 57 vakadan ise yalnızca 23’ünde yaptırım uygulandı.
- Polis, jandarmaya başvuran 36 kadın daha ilk aşamalarında beyanlarının sorgulanması ve şiddetin “aile içi mesele” olarak tanımlanmasıyla karşılaştı.
Baroların mücadelesi
Bu tablo karşısında kadın örgütlerinin yanı sıra şiddete karşı en etkili rol barolara düşüyor. Baroların kadın hakları merkezleri şiddete karşı önemli işlev görüyor. Özellikle Kürdistan kentlerindeki barolar bu noktada aktif çalışıyor. Barolar hem “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” atölyeleri düzenleniyor hem de gelen başvurularda hukuki destek sağlıyor.
Amed Barosu yöneticilerinden Derya Yıldırım, şiddete maruz kalan kadınların yargı süreçlerinde yeni bir travmaya maruz kaldıklarına işaret etti. Kadınların karakollarda fail erkeklerle bir araya getirildiğine dikkat çeken Derya Yıldırım, “Bir şekilde ara bulunup, eve gönderiliyor. Şimdi kadın birkaç kez buna maruz kaldığında uğradığı şiddetin bir karşılığının olmadığını düşünerek susmaya başlıyor” dedi.
Kadınların yargı sürecinde yaşadıklarını anlatan Derya Yıldırım, şunları belirtti: “Kadınlar uzun süredir şiddet gördüğünü söylediğinde hakimler, ‘Bu kadar niye bekledin?’ diye soruyor. Ya da ilk şiddet gördüğü an gittiğinde ‘Kızım zaten yeni evlisiniz, kocandır sinirlenmiştir. Bir tokat atmıştır. Bir tane vurmuştur. Niye katlanmıyorsun? Biraz alttan alın’ sözleriyle karşı karşıya kalıyorlar. Korkunç bir gerçeklik var. Failin yargılanmadığı, mağdurun daha fazla yargılandığı, hırpalandığı, sorguya çekildiği bir alan var. Mesela bir boşanma davasında kadın çok ciddi şiddet görmüştü. Can havliyle adamdan kurtulmak adına onu itmiş. Boynunda küçük bir sıyrık kalmış. Yargılamanın sonunda hakim ikisinin kusurunu eşit buldu. Kadının gördüğü bütün şiddete karşılık erkeğin boynundaki bir sıyrık kadının da erkeğe şiddet uyguladığının kanıtı oldu. Yani mağdur durumdaki kadın can havliyle kendini koruma içgüdüsüyle hareket ettiği için de suçlu konuma geliyor.”
Yargı süreçlerinin
Psikolojik ve ekonomik şiddetin cezai bir yaptırımın olmadığını belirten Derya Yıldırım, “Bunlar genelde boşanma davalarında konu oluyor. Orada da kanıt isteniyor. ‘Bunu kanıtlayabilir misin’ diyorlar. Yakın tarihte yaşanan bir olayda kadın, ‘Ekmek almaya gidiyorum. Dönüyorum. Ekmek için verdiği paranın hesabını soruyor. 50 lira verdi üstündeki parayı ne yaptın? Gerçekten ekmek aldın mı? Nerede?’ diyor. Hakim ise, ‘Tamam, bunu anlatıyorsun da adam çalışıp o parayı getiriyor. Haklı olarak sana hesap soracak. Aksini bana nasıl kanıtlayabilirsin? Bunun devamlı olduğunu nasıl kanıtlayabilirsin?’ diye sordu. Günün sonunda bunlar kanıtlanmaması halinde erkeğin kusurlu olmadığına kanaat getiriliyor” şeklinde konuştu.
Kadına yönelik şiddetin artmasının sebeplerinden birinin de cezasızlık politikaları olduğunu ifade eden Derya Yıldırım, bu politikanın erkeklerde “Ne yaparsam yaparım zaten bir karşılığı olmayacak. Zaten cezai boyutuyla bir şey olmayacak” algısını oluşturduğunu söyledi. Kadın katliamlarında dahi kadının yaşamının sorgulandığını vurgulayan Derya Yıldırım, “Türkiye’deki yasalar aslında yetersiz değil. Ama tamamen teoride kalıyorlar. Ciddi anlamda bir uygulanabilirliği yok” diye belirtti.
‘Denetim sağlanmalı’
Kadına yönelik şiddetle mücadele için ilkokuldan itibaren toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimlerinin verilmesi gerektiğinin altını çizen Derya Yıldırım, şunları söyledi: “Çünkü bazı kodlar var ve ne yazık ki yıkılmıyor. Her alanda karşımıza çıkıyor. Toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimlerinin bütün kurumlarda verilmesi gerekiyor. Hatta zorunlu hale getirilmesi ve takibinin yapılması gerekiyor. Toplumun genelinde öncelikle bunun yayılması gerekiyor. 6284 sayılı yasanın etkin bir uygulama alanının bulunması gerekiyor. Sadece ‘kağıt üzerinde uzaklaştırma kararı verdim’ değil. Bu uzaklaştırma kararına ne kadar uyuluyor, ne kadar buna riayet ediliyor ve emniyet boyutuyla işte kolluk boyutuyla buna ne kadar dikkat ediliyor? Denetiminin sağlanmalı.”
Haber: Berivan Altan / MA
