Yeni çıkarılan yönetmelik suya hakim olma oyunlarını ortaya çıkarırken, Irak’la petrole karşı su anlaşması dikkat çekiyor. Gelişmeler, Suudi Arabisyan’da yapılacak olan Dünya Su Forum’una hazırlığa işaret ediyor
K. Bülent Ongun
4 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete’de “İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik” yayımlandı. İktidarın uzun yıllardır su hakimiyeti üzerine uygulamaya koyduğu birçok uygulamaya ek olarak yapılan yönetmelik değişikliğe ile sular tamamen iktidarın tekeline geçecek. Yeni düzenlemeye göre içme-kullanma suyu amaçlı yerüstü su kaynaklarının maksimum su seviyesine kadar olan su biriktirme alanı olarak tanımlanan su yüzeyinde artık hiçbir enerji santrali kurulamayacağı yer alırken, JES’lere istisna sağlandı. Uzun mesafeli koruma alanında termik santral, gazlaştırma tesisi, biyogaz tesisi ve biyokütle tesisi kurulmasına izin verilmeyeceği belirtilen yönetmelikte, aynı alanda jeotermal enerji santrali kurulması mümkün hale getirildi.
JES’lere istisna
Ancak yönetmeliğin bir başka yerinde ise kısa ve orta mesafeli koruma alanlarındaki ‘bazı tesis türlerine’ izin verileceği yer alırken, bu kapsama jeotermal enerji santrali de eklendi. Ayrıca güvenlik ve toplu taşıma için içme suyu alma yapısına 300 metreden yakın olmamak şartıyla Bakanlık uygun görüşüyle istisna tanıyabilecek. İçme suyu baraj ve göletlerinin üzerine, koruma bandı içine GES ve RES kurulmayacağı yer alırken, maden aramaları ise yeni yönetmelikte yer almıyor. Çanakkale Atikhisar içme suyu barajı üstüne altın madeni izni ve yine Lice’de Bırkleyn Mağaraları ve SİT olanı olan su havzasına maden izzni verilmesi dikkat çekici gelişmeler olarak öne çıkıyor. Bulunduğu bölgelerde suları, ağaçları ve havayı zehirleyen JES’lerin kısa koruma sahasında yer almasını yönetmelikle sağlanması suyu korumak değil sermaye adına kontrol altına almak istendiğini gösteriyor.
Kaldırılan maddeler
Kaldırılan içme suyu güvenliği ve içme suyu güvenliği planı, “İçme-kullanma sularının kimyasal, mikrobiyolojik ve radyoaktif madde içeriğinin hayat boyu tüketim neticesinde oluşabilecek etkiler de göz önünde bulundurulduğunda insan sağlığını olumsuz etkilememesi ve ayrıca fiziksel ve estetik parametreler açısından da kullanıma uygun nitelikte ve miktar olarak yeterli olması” ibaresi yer alırken bu içerik yeni yönetmelikle kaldırıldı. Gazeteyenigün’e konuşan Av. Arif Ali Cangı, “Bu tanımlar bir içme suyu havzasının güvenliğinin sağlanmasına ilişkindi ve planlamada bu kapsamda yer almaktaydı. Bunlar ortadan kaldırılınca bu durumda içme suyu ve kullanma suyu havzalarının korunmasında ciddi bir zafiyet ortaya çıkacak” ifadesi gerçeğe dikkat çekiyor.
Su kullanımında maksat oranları
İçme ve kullanma suyu temin edilen veya edilmesi planlanan yer üstü su kaynaklarına başka bir su kaynağının aktarılmasına ilişkin planlamalar tamamıyla ilgili Bakanlıklara bırakılırken, bu bakanlıklar planlamaya gerek duymadan su aktarımlarını yapılabilecek olması suyun boru içine alınıp oradan oraya taşınması sağlanacak. Diğer yandan DSİ tarafından ‘Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelikte’ suyun kullanımında öncelik sıralamasının yer aldığı Madde7-(1) su kaynaklarının kullanım amaçlarındaki öncelik sırasını şöyle belirler: “a) İçme ve kullanma suyu ihtiyacı. b) Çevresel su ihtiyacı. c) Tarımsal sulama ve su ürünleri yetiştiriciliği. ç) Enerji üretimi ve sınai su ihtiyaçları. d) Ticari, turizm, rekreasyon, madencilik, taşıma, ulaşım ile sair su ihtiyaçları.” yer alırken son madde de ‘Maksat oranları öncelik sırasında yer alan ihtiyaçlara göre belirlenir” ibaresi dikkat çekerken, 2022’de çıkan kanunla su tahsislerinde tek karar verici Cumhurbaşkanı Erdoğan oldu.
2027 Dünya Su Forumu!
2009 yılında BM’ye bağlı ancak su şirketlerinin yönettiği Dünya Su Konseyi tarafından Türkiye’de gerçekleştirilen 5. Dünya Su Forumu ile birlikte suya yönelik politikalarda bir sıçrama ortaya çıkarılıp sular tamamen bir meta yani mal haline getirildi. Türkiye 2027’de Suudi Arabistan’da yapılacak Dünya Su Forumu’na hazırlanılırken, özellikle Ortadoğu sularının kapitalist endüstrilere bağlanma süreçlerinin somutlaştırılması bekleniyor. 2022 yılında Çevre Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Cumhurbaşkanı R.T Erdoğan su tahsislerinden tek karar verici olması su üzerinde tek hakimiyet kurgusunu açığa çıkarıyor. Kanunda, “Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce inşa edilen baraj, gölet ve diğer depolama tesislerinin maksat oranları Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek, değiştirilebilecek veya kaldırılabilecek” maddesi suların sermaye yarına bağlanacağına işaret ederken, su üzerine çıkarılan yasa ve yönetmelikler Dünya Su Forumu’na hazırlık içeriyor.
Irak’la su ve petrol takası
26 Temmuz’da Irak Başbakanlık Basın Ofisinden yapılan yazılı açıklamaya göre, Başbakan Ali Falih Zeydi başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu; enerji, su yönetimi, eğitim ve dış politika alanlarında kritik kararlara imza attığı duyurulmuştu. Bakanlar Kurulu, Basra Petrol Şirketi (BOC) Genel Müdürüne, Suriye Enerji Bakanlığı ile bir mutabakat zaptı imzalama yetkisi verdi. Söz konusu proje, Irak petrolünün boru hattı aracılığıyla Suriye üzerinden Akdeniz limanlarına ulaştırılmasını ve buradan dünya pazarlarına taşınmasını hedefliyor. Bakanlar Kurulunun bir diğer önemli gündem maddesi ise Türkiye ile su yönetimi alanındaki işbirliği olduğu aktarılmıştı. Toplantıda, “Irak-Türkiye Stratejik Çerçeve Anlaşması”nın su dosyasına ilişkin maddelerinin aktifleştirilmesi kararlaştırıldı. Başbakan Ali Falih Zeydi’nin Türkiye ziyaretinde su sorunu ele alınırken sorun Ceyhan Boru hattına 1 milyon varil petrol verilmesi üzerinden mutabakata varıldı. Irak hükümeti sonraki günlerde bu rakamı 500 bin varil olacağına yönelik açıklaması ise dikkat çekti.
