Newala Qesaba’da yol yapım çalışmasına tepki gösteren İHD Sêrt Şube Yöneticisi Mehmet Satıcı, ‘Bölgede uluslararası standartlar ve Minnesota Protokolü ilkeleri çerçevesinde bağımsız bir heyet tarafından kazı ve inceleme yapılmalı’ dedi
Sêrt’in Berwarî ilçesi güzergâhında bulunan Newala Qesaba’da yapılan Çevre Yolu çalışmaları sırasında kemiklerin ortaya çıkması üzerine çalışmalar durdurulmuştu. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile “kamulaştırılan” alanda yeniden yol yapım çalışmalarına başlandı. Toplu mezarların bulunduğu alan olarak belirtilen alandaki yol çalışmasına kentteki sivil toplum ve demokratik kitle örgütlerinin tepkisi sürüyor.
Yol yapımına tepki gösteren İnsan Hakları Derneği (İHD) Sêrt Şube Yöneticisi Avukat Mehmet Satıcı, bölgenin hafıza alanı olarak korunması gerektiğini ifade etti. Newala Qesaba’yla ilgili defalarca inceleme, araştırma ve açıklama yaptıklarını belirten Mehmet Satıcı, bölgenin sınırlarının da netleştirilmesi gerektiğini ifade etti. Newala Qesaba olarak bilinen bölgenin yapılaşmaların bulunduğu noktadan başlayıp kavşaktan dere ağzına kadar uzanan geniş bir alan olduğunu söyleyen Mehmet Satıcı, “1900’lı yıllardan günümüze kadar bölgeye cenazelerin atıldığı yönünde iddialar bulunuyor” dedi.
1980’li yıllardan sonra yaşanan çatışmalarda yaşamını yitirenlerin Newala Qesaba’ya getirildiğinin uzun yıllardır tartışıldığını belirten Mehmet Satıcı, 1990 yılında Cumhuriyet Başsavcılığı’na yapılan başvuru üzerine bölgede sınırlı bir kazı çalışması yürütüldüğünü söyledi. Mehmet Satıcı, çalışmada bazı cenazelere ulaşıldığını ve bunların defnedildiğini ancak kazının daha sonra sonlandırıldığını kaydetti.
‘Çöpler nerdeyse biliyoruz ki orda cenaze var’
İHD olarak yaptıkları çalışmalarda Newala Qesaba’nın bir bölümünün uzun yıllar boyunca hafriyat ve çöp döküm alanı olarak kullanıldığını tespit ettiklerini belirten Mehmet Satıcı, “Belediyeye ait atıklar bölgeden dereye kadar uzanan alana dökülüyor. Araştırmalar sonucunda özellikle bu çöp ve atık cenazelerin olduğu alanlara dökülüyor. Yani çöpler nerdeyse biliyoruz ki orda cenaze var” diye belirtti.
‘Bağımsız bir heyet tarafından kazı ve inceleme yapılmalı’
Savcılığın yaptığı kazı dışında bölgenin birçok noktasında da araştırma yapılması gerektiğini vurgulayan Mehmet Satıcı, bölgede karayolları tarafından Sêrt-Pervari-Şirvan yolu kapsamında çalışmalar yürütüldüğünü belirterek, “Usulüne uygun bir kazı çalışması yapılmadan bu tür yapılaşmaların gerçekleştirilmesi doğru değildir. Bölgede uluslararası standartlar ve Minnesota Protokolü ilkeleri çerçevesinde bağımsız bir heyet tarafından kazı ve inceleme yapılmalı. İHD olarak temel taleplerimizden biri de budur” dedi.
‘Bu bölgenin korunması gerekir’
Newala Qesaba’nın bir hafıza merkezi olarak korunması gerektiğini ifade eden Mehmet Satıcı, “Bölgede geçmişte park, yeşil alan ve ormanlık alan çalışmaları yapıldı ancak zaman içerisinde yapılaşmalar nedeniyle bunlar çok uzun ömürlü olmadı. Ölüm kimden gelirse gelsin, burada yaşamını yitiren insanların kim olduğuna bakılmaksızın bu bölgenin korunması gerekir. Yalnızca çatışmalı süreçlerde yaşamını yitirenlerin değil farklı dönemlerde çeşitli nedenlerle hayatını kaybeden kişilerin cenazelerinin de buraya bırakıldığı yönünde bilgiler bulunuyor” şeklinde ifade etti.
Mehmet Satıcı, son 10-15 yılda bölgede yoğun yapılaşma yaşandığını, yolların, kavşakların; Sêrt-Şirvan-Berwarî yolunun dere ağzına yakın alanlardan geçirildiğini belirtti. Bunun ileride yapılabilecek araştırma ve kazı çalışmalarını engelleme riski taşıdığını ifade eden Mehmet Satıcı, “Çöp ve hafriyat alanlarının üzerine büyük miktarda toprak dökülüyor. Bu durum ilerleyen zamanlarda yapılacak olan kazıları zorlaştırır” diye kaydetti.
Çözüm ve barış süreci olarak ifade edilen yeni dönemde geçmişte yaşanan faili meçhul olayların ve toplu mezarların ortaya çıkarılmasının büyük önem taşıdığını belirten Mehmet Satıcı, “Devlet geçmişle yüzleşme ve mağduriyetlerin giderilmesi için adım atmalı. Newala Qesaba’nın bir hafıza merkezi olarak kabul edilip edilmemesinden bağımsız olarak toplumsal hafızada bu yönüyle varlığını sürdürebilir. Gerçek bir toplumsal barış için toplu mezarların ortaya çıkarılması gerekiyor” diye ifade etti.
‘İmara uygun değil’
Newala Qesaba’nın yapılaşmaya uygun bir alan olmadığını da belirten Mehmet Satıcı, “Zeminin bataklık özelliği var. Kayyım dönemlerinde bölgenin imara açıldığını ve bu kararlara karşı davalar açıldı. Yargı süreçleri devam ederken yeni imar ve inşaat izinlerinin verilmesi geri dönüşü zorlaştırır” şeklinde konuştu.
Yakın zamanda Cumhurbaşkanı kararıyla Sêrt-Şirvan-Pervari yolu için bazı alanlarda kamulaştırma yapıldığını hatırlatan Mehmet Satıcı, kararın bölgedeki yapılaşma ve tahribatı daha da artıracağını söyledi. Mehmet Satıcı, 2011 yılında mağdur ailelerin başvurusu üzerine başlatılan soruşturmadaki resmi yazışmalarda, bölgenin toplu mezar olduğu ve cenazelerin buraya bırakıldığı yönünde bilgiler olduğunu söyleyerek, “Yapılaşmanın olmadığı alanlarda usulüne uygun kazı çalışmaları yürütülmeli, bulunan kemikler bilimsel yöntemlerle incelenmeli, DNA testleri yapılarak ailelerine teslim edilmelidir” dedi.
Kazı çalışmalarının ardından bölgenin bir bölümünün sembolik olarak hafıza alanı şeklinde korunabileceğini belirten Mehmet Satıcı, alana bir anıt yapılmasının da temel taleplerinden biri olduğunu söyledi.
Kaynak: MA
