Batı uygarlığı, yaşadığı krizi aşmak için yeniden savaş ajandalarına baş vuruyor. Savunma harcamalarını yükseltiyor. Putin açıklama yapıp Batı ile savaş yok demesine rağmen toplumu Rusya ile savaşa hazırlıyor. Birinci paylaşım savaşında olduğu gibi, proletaryanın militarize edilmesiyle askerlik şubelerine koşan neşeli savaşçıları bulmak zor olsa da savaş senaryoları, üst düzey askeri-siyasi bürokratlar ve dünyanın dört bir yanına konumlandırılmış savaş medyası tarafından her gün köpürtülüyor.
Kuşkusuz Rusya çok masum değil, ama adil lenslerden meseleye bakarsak, hepimizin bildiği üzere Rusya, Japonya’ya atom bombası atan, Avrupa’da 6 milyon Yahudi’yi, Kongo’da 6 milyon sivili katleden ülke değil. Bilakis yüz binlerce Hindistanlıyı aç bırakarak sömürgeleştiren, Asya ile Afrika uluslarını köleleştiren, Cezayir’e eziyet eden, Vietnam’da 3 milyon, Kamboçya’da 2 milyon, Kore Savaşı sırasında altı milyon Koreliyi-bir milyon Çinliyi, bir milyon Iraklıyı, 240 bin Afgan’ı da öldüren Batı uygarlığıydı. İrlanda, Güney Afrika, Kolombiya, Katalan-Bask, Filistin, Kürdistan sorunlarının hem faili, hem statükocu ülkelere kaynak aktarımı yapan yine batı uygarlığının dinamikleriydi.
Rusya gibi batı uygarlığının sıra dışı dinamiklerinin en büyük hatası totaliterliğe göz kırparak demokrasiden uzaklaşması, siyasal dönüşüme kendisini kapatmasıdır. Rus totaliterliği, daha çok batı elitlerinin fiziki ve psikolojik savaş ajandalarına hizmet ediyor. Rusya kendisini daha büyük oyunların oyuncusu ilan ettiği için “Direniş toplumlarını” da büyük savaşlarda feda edilebilecek kolay lokma olarak gözden çıkarabiliyor. Rusya’nın ezilen topluluklara yönelik bu cömertliği, 20. yüzyıl boyunca yaptığı gibi anti-faşist direniş cephesinin öncülüğünü yapmaktan men ediyor.
Batı uygarlığının 19. ve 20. yüzyıldan beri kesintisiz sürdürdüğü genişleme konsepti 21. yüzyılda da sürüyor. “Üçüncü Dünya Savaşı” olarak da ifade edilen yeni savaşın başlangıç tarihi kimilerine göre 24 Şubat 2022, kimilerine göre ise 7 Ekim 2023. Tarihlerden öte sahadaki bazı somut veriler büyük savaş teorisini güçlendiriyor. Batıda Ukrayna savaşı son hızla devam ederken Rusya’ya karşı Polonya’da ve Baltık’ta yeni bir cephe planlanıyor. Kanada Avrupa ile askeri ittifaka katılıyor. ABD, Grönland’ın güvenliğini devralıp Polonya’da yeni bir üs kuruyor. Fransa, halktan savaşa hazırlanmasını istiyor. Almanya hastaneleri hazırlıyor, zorunlu askere alma planlıyor. Birleşik Krallık, 1913 yazında olduğu gibi savaşa hazırlıksız yakalanmak istemiyor ve insanlardan konserve ve su stoklamasını istiyor. Rusya, Baltık ülkelerine komşu bir bölgede sokağa çıkma yasağı ilan ediyor. Tayvan ve Japonya Çin’e karşı kışkırtılarak, ticaret ve tedarik zincirlerinin engellenmesi planlanıyor.
Ortadoğu’da ise savaş, Suriye’den sonra Lübnan, Filistin ve İran’a kaydı. Hamas ve Hizbullah’ın savaş kapasitesi zayıflatıldı. 2010’lu yıllardan beri Arap Baharı’nı fırsata çevirerek hegemonya alanın genişleten İran, Suriye’den sonra içerde-dışarıda büyük darbeler aldı. Şimdi son kolu olan Yemen hedefte. Husilerin Riyad saldırısı, İslam toplumunda Mekke’ye saldırılıyormuş gibi maniple edilerek olası saldırıya meşru bir kılıf uyduruldu. Riyad saldırısı, 2023’teki Hamas saldırısı gibi kullanılabilir. Bu denklemde İran’ın seferberliğe hazırlanması, Türkiye-Pakistan- Arabistan arasında anlaşma yapılması (yazının yazıldığı saatlerde Türk ordusunun Arabistan’a asker göndereceğine dair haberler dolaşıma girmişti) dikkatle takip edilmesi gereken yeni durumlar.
Bu eşikte savaş propagandasına en çok başvuran ülkelerin başında İngiltere geliyor. İngiltere savunma harcamalarının arttırarak kamuoyuna psikolojik ve fiziki savaşa yönelik kanaat pompalıyor. Bu şekilde toplum tetikte tutuluyor. İngiltere Genelkurmay Başkanı Knighton, Rusya’dan kaynaklanan tehdit nedeniyle Britanya’nın, silahlı kuvvetlerde geçirdiği 35 yıllık kariyerinin “en tehlikeli” döneminden geçtiğini söylüyor. BBC’de Allan Little imzasıyla 19 Eylül’de yayınlanan makaleye göre hükümet, halkın günlük hayatını ciddi biçimde sekteye uğratabilecek durumlara hazırlanmaya başlamasını istiyor. Makalede, Florida Üniversitesi stratejik çalışmalar profesörü olan Andrew Michta, Avrupalıların “inanamama krizine” vurgu yapılıyor. Birmingham Üniversitesi’nde psikoloji alanlarında çalışan Profesör Jim Orford ise “tehdit altında olduğumuza inanmak bu süreçte kilit önem taşıyor” diyor ve ekliyor: ”Savaşa psikolojik olarak hazırlanmak ilk aşama. Savaşı düşünmeye başlamak ikinci, fiilen savaşa girmekse üçüncü aşama. Bence ‘savaşı düşünme’ aşamasında epey ilerlemiş durumdayız.”
Tüm bunlarla birlikte BM’nin 2026 Küresel Riskler Raporu’nda savaşın belirgin bir risk olarak kodlanması savaş olasılığını ciddiye almamızı zorunlu kılıyor. Batı uygarlığı dünyaya merhametini değil, öfkesini, korkularını, hıncını, iktidar arzusunu, zehrini dünyanın diğer bölgelerine ihraç etmeye devam ediyor. Batının direniş damarı ve kurumsallığı zayıfladıkça, saldırgan damarı-Hobbesçu aklı hortluyor. Batıda sol, sosyal demokratik cephenin yerele sıkışması, küreseli gözden çıkarması ve enternasyonal ufkunu kaybetmesinin burada payı büyük. Toplumsal direnişin zayıfladığı bu eşik, toplumsal kaygının belki de en büyük nedeni. Bu boşluk büyüdükçe kitleler daha fazla güvenlikçi popülist rejimlerin gölgesine sığınıyor.
İnsanlık, Mezopotamya uygarlıklarından bu yana uygarlık birikimlerinin kişilerin eline geçtiğinde nasıl ölümcül bir silaha dönüştüğüne hep tanıklık etti. Bugün yeniden tüm birikimin sağ popülist liderlerin sınırsız kullanımına açıldığı bir eşikten geçiyoruz. Bu durumda Batı uygarlığının köpürttüğü savaş uğultusuna dair kamuoyuna yansıyan verilerin ne kadarını ciddiye almalı, ne yapmalıyız? Psikolojik harp mi, yoksa gerçek bir savaş mı yaklaşıyor? Kanaatimce her iki olasılığı da ciddiye alarak, yıllar önce İ. Wallerstein’ın ileri sürdüğü gibi ahlaki, politik, entelektüel görevlerimizi hatırlamamız gerekiyor. Ahlaki olarak fiziki savaşa karşı çıkmak, politik ve entelektüel olarak psikolojik savaşları ve de savaşların arka planına gizlenen kirli hedefleri büyük bir titizlikle teşhir etmek büyük sorumluluk. Ve daha fazla sormalıyız: Bu savaşlar kimin savaşı?
Haftaya “süreç ve savaş ilişkisi” üzerine devam edeceğiz.
