ABD Başkanı Donald Trump, BM Genel Kurulu’nda İran’ı ‘tamamen yok etmekle’ tehdit ettiği gün New York’ta ABD ve İran temsilcileri arasında Katar delegeleri aracılığıyla 3 saatlik bir diplomatik temas gerçekleşti. Batı dünyasında bazı çatlaklar belirirken Filistin yönetimi temsilcisi uluslararası topluma Filistin halkını koruma çağrısı yaptı
Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu dün toplandı. Birçok ülkeden delegelerin, lider ve temsilcilerin toplandığı genel kurulda, genel görüşmelerin yanı sıra bugün nükleer silahsızlanma, küresel deniz seviyelerinin yükselişine dair tehditler, iklim kriziyle mücadele ve adil geçiş, pandemilerin önlenmesi gibi başlıklar üst düzey temsilcilerin katılımıyla konuşulacak.
Liderler toplantılara gelirken, Trump da BM toplantısı için binaya giriş yaptığı sırada karşılaştığı bir CNN muhabirine ‘burada olmaman gerekiyor, neden buradasın?’ dedi.
Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu’na hitap eden ABD Başkanı Donald Trump, 7 aydır devam eden ABD-İran savaşına ilişkin her zamanki çelişkili tavırlarını sürdürdü. Washington’ın “güç yoluyla barış” yaklaşımını bir şiar olarak benimseyen Trump, İran’ın nükleer silah elde etmesini engellediklerini öne sürerken, önümüzdeki ABD ara seçimlerinin sonucunu önemsemediğini, aklında yalnızca İran’ın nükleer kapasitesini önlemek olduğunu ifade etti.
Trump, BM kürsüsünden şu ifadeleri kullandı:
“Önümde büyük bir karar var. İran ile yeniden inşaya izin verecek bir anlaşma mı yapacağım, yoksa İslam Cumhuriyeti’ni çabucak ve bir daha kimseye saldıramayacak şekilde yeryüzünden silecek miyim? Onları cehennemin dibine mi yollayacağım?”
Trump’ın bu çıkışının, açılış konuşmasında küresel bölünmelerin derinleştiğine dikkat çeken BM Genel Sekreteri António Guterres’in “karşılıklı bağımlılık” vurgusuyla tezat oluşturduğu yorumu yapıldı. Sert üsluba rağmen Politico’nun aktardığı habere göre Trump, gazetecilere yaptığı açıklamada Kasım ayında yapılacak ABD ara seçimlerinin ardından bir anlaşmaya varılabileceğine inandığını söyledi.
New York arka odalarında Katar aracılığında temas
BM kürsüsünden yapılan sert ifadelere tezat olarak, New York’taki diplomasi trafiğinde hareketli saatler yaşandı. ABD Başkanı’nın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Katar arabuluculuğunda dolaylı bir görüşme gerçekleştirdi.
Aktarılan haberlere göre görüşmenin ardından açıklamada bulunan Trump, 3 saat süren teması “çok verimli ve yapıcı” olarak nitelendirdi. ABD temsilcisi Steve Witkoff da X üzerinden yaptığı açıklamada, Katarlı arabulucuların gün boyu iki heyet arasında mekik diplomasisi yürüttüğünü ve yapıcı bir turun tamamlandığını teyit etti.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise yaptığı açıklamada, Katar üzerinden ABD’ye iletilen şartların net olduğunu vurguladı. İletilen şartlar arasında ABD’nin saldırılarına son vermesi, deniz ablukasının kaldırılması ve dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması bulunuyor.
Hürmüz düğümü, petrol fiyatları ve ABD ara seçim baskısı
28 Şubat’ta başlayan hava saldırıları ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma hamlesi, küresel fosil yakıt ve hammadde ticaretinin %20’sini etkilemeye devam ediyor. ABD’nin İran üzerinde uyguladığı abluka ve boğazdaki çatışmaların petrol fiyatlarında yarattığı dalgalanmalar devam etmekte. Yemen’deki Husi güçlerinin Suudi Arabistan petrol altyapısını hedef aldığı saldırıların tırmanması da krizin bölgesel boyutunu derinleştirdi.
Bu durum, Kasım ayındaki Kongre ara seçimleri öncesinde Trump üzerindeki siyasi baskıyı artırmış durumda. Cumhuriyetçi Parti temsilcilerinden Ashley Hinson ve Senatör adayı Mike Rogers gibi isimlerin savaşın sona erdirilmesi yönündeki çağrıları iç siyasetteki ayrışmayı ilerletti. Trump ise seçim sonuçlarının İran politikasını etkilemeyeceğini ve tek odak noktasının nükleer tehdidi önlemek olduğunu belirtti.
Arktik anlaşması, ‘Süper Zeka’ ve çatlayan ittifak bloku
Trump’ın BM temasları İran kriziyle sınırlı değil. Grönland ve ABD arasında geçtiğimiz günlerde gündeme gelen “kalıcı güvenlik kontrolü” adımında dün imzalar atıldı. Ayrıca Trump, kürsüden yaptığı bir konuşmada ABD’de yapay zeka için yeni bir resmi ad verildiğini ilan etti. Ayrıca Batı bloğunda ABD’nin Trump politikalarından kopuşun ve yeni yol arayışlarının bazı izleri görüldü:
- Grönland Güvenlik Anlaşması: ABD, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ile NATO dışı ülkelerin bölgede üs açmasını ve kritik maden aramasını engelleyen bir güvenlik anlaşması imzaladı. ABD’nin adada iki yeni askeri tesis kuracağı bildirildi. Nielsen’e göre bu anlaşmanın 1951’deki öncülünden pek farkı yok. İsminin gizli kalmasını tercih eden bir diplomat da, Politico’ya şu sözleri aktardı:
“Mevcut anlaşma Vaşington ve ittifak için yeterince iyi bir anlaşmaydı ve bunca yaygaraya gerek yoktu, fakat bugünlerde iş yapmak biraz böyle bir şey.”
- Yapay Zekaya Yeni İsim: Trump, yapay zeka (AI) kavramındaki “artificial” (yapay) kelimesinin “sahte” anlamı taşıdığını gerekçe göstererek teknolojiyi “SI” (Super Intelligence / Süper Zeka) olarak yeniden adlandırdığını duyurdu. Trump, değişikliğin kabul görmesine dair “Bakalım bu değişikliği kabul ettirecek gücüm var mı, yok mu göreceğiz,” dedi.
- Müttefikler Tepkili: Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, Trump’ın kürsüden yaptığı İran’a karşı yaptığı çıkışa dair, bir ülkenin yok edilmesine yönelik tehditlerin BM ilkelerinin açık ihlali olduğunu ifade etti. Eide, Norveç’in Hürmüz krizine dair bir oturum düzenlediğini fakat sürecin yürüyüşünden duydukları rahatsızlığı ifade etti. Eide, ‘herkesin katkı sunmaya çalıştığı bir süreçte, karşı çıktığımız ve uluslararası hukuka aykırı olduğumuz bir çatışmaya taraf olarak bunu yapamayız; bu daha önce hiç karşılaşmadığımız bir sorun,’ dedi.
Kanada Başbakanı Mark Carney ise Washington yönetimi yerine Çin ile ilişkileri ve “değerler temelli gerçekçilik” çizgisini öne çıkaran bir yaklaşım sergiledi. İngiltere Başbakanı Andy Burnham ise Hürmüz Boğazı’nın açılması ve krizin çözümü için ABD ile çalışmaya hazır olduklarını, İran’ın nükleer kapasiteye sahip olmaması gerektiğinde Trump ile hemfikir olduklarını ifade etti. İngiltere geçtiğimiz Temmuz ayında geçerli bir ateşkes çerçevesi olmaksızın savaş gemileri yollamayacağını açıklamıştı.
Filistin’deki saldırılar da dile getirildi
BM Genel Kurulunda konuşan Filistin Devlet Başkan Yardımcısı Hüseyin eş-Şeyh, İsrail’in Batı Şeria’daki kent, kasaba ve mülteci kamplarını kontrol noktaları ve demir kapılarla ‘toplu hapishanelere’ dönüştürdüğünü belirterek uluslararası topluma Filistinlileri koruma çağrısı yaptı.
DIŞ HABERLER
