Wan’ın Erdîş ilçesindeki Geliyê Zîlan’da Pay Sulama Kanalı Projesi gerekçesiyle 23 Eylül’de başlayan çalışmalar sürerken, 6,5 kilometrelik kanyonun tamamına yayılan ekolojik tahribat canlıların yaşam alanlarını çamurla kapladı. Koçköprü Barajı’nda doluluk oranı 2025’te yüzde 50’nin altına gerilerken endemik türler ve Erciş Ovası’ndaki tarımsal sulama tehdit altında
Wan’ın Erdîş (Erciş) ilçesinde bulunan Geliyê Zîlan’da, Pay Sulama Kanalı Projesi gerekçesiyle 23 Eylül’de iş makinelerinin kanyona girmesiyle başlayan çalışmalar sürüyor. Dere yatağı ve çevresinde gerçekleştirilen müdahaleler sonucunda vadide çukurlar oluşurken bölge büyük bir tahribatla karşı karşıya. Yaklaşık bir aydır devam eden çalışmalar sonucunda vadinin farklı noktalarında çukurlar oluştu; vadi içindeki canlıların yaşam alanları ise çamurla kaplandı. Ekolojik yıkımın boyutu çok katmanlı şekilde gelişiyor: tahribatın yanı sıra bölge aynı zamanda ciddi bir su sorunuyla karşı karşıya. Wan Gölü Havzası’nın ve Erdîş’in önemli akarsularından biri olan, Wan Gölü’ne dökülen Zîlan Çayı’nın durumu endişe yaratıyor. Yaklaşık 6,5 kilometre uzunluğundaki kanyonun tamamına yayılan çalışmalar, bölgedeki ekolojik tahribatın boyutunu derinleştiriyor.
Çalışmaya yol açmak için ağaçlar kesildi
Proje çalışmaları sırasında vadide çok sayıda ağaç kesildi. İş makinelerinin müdahalesiyle sulak ve yeşil alanların zarar gördüğü vadide tescilli Erdîş üzümü ile bölgeye özgü elma, kiraz, erik, dut ve badem ağaçları bulunuyor. Erdîş’in tescilli lahana üretimi yapılan arazilerinin su ihtiyacı da yine bu vadiden karşılanıyor. Yıkımın başlamasıyla vadide akan suyun miktarında azalma görülüyor. Kıyı bitki örtüsü de ciddi oranda tahrip edildi; dere boyunca uzanan otsu bitkiler, çalılar ve ağaçlar toprağın korunması, erozyonun önlenmesi ve suyun doğal döngüsünün sürmesi açısından hayati. Kara ve su ekosistemlerinin geçiş noktası olarak canlı türü çeşitliliğinin en yüksek olduğu bu bitki örtüsünün zarar görmesi, vadinin kıyılarının dış etkenlere karşı daha hassas hale gelmesine ve burada yaşayan canlıların barınma alanlarının daralmasına yol açıyor.
Dere kurudu
Dere yatağı ve çevresinde gerçekleştirilen müdahaleler su akışını azaltırken bazı kesimlerde dere kurudu. Su yatağına yapılan müdahalelerle birlikte suyun akışındaki değişiklikler ve bazı kısımlarda görülen kuruma, yaşam alanlarını da etkiliyor. Suyun azalması; sucul canlıların yaşam alanlarının daralmasına, kıyı bitkilerinin ihtiyaç duyduğu nemin azalmasına ve dere çevresindeki canlıların suya erişiminin zorlaşmasına neden oluyor. Derenin kuruması, bölgeyi ciddi bir su sorunuyla karşı karşıya bırakacak.
Zîlan’ın tarihsel önemi
Wan’ın Erdîş ilçesinde Temmuz 1930’da Kürt tarihinin en kanlı katliamlarından biri yaşandı. Zîlan Katliamı olarak anılan olaylar sırasında Geliyê Zîlan bölgesinde 44 köy ateşe verilerek binlerce insan katledildi. Katliamda yaşamını yitirenlerin kimi kaynaklarda 15 bin olarak ifade edilirken dönemin tanıkları ve farklı kaynaklar bu sayının 40 bini aştığını öne sürüyor. Binlerce insanın toplu halde defnedildiği belirtilen bölgede katliamdan kalan toplu mezarların bulunduğu da ifade ediliyor. Katliam sırasında saldırılardan kurtulmak için Zîlan Deresi’nden geçmeye çalışan yüzlerce insan katledildi. Bölgenin tarihsel ve ekolojik önemiyle bilinen Zîlan Vadisi’nde iş makineleriyle yürütülen çalışmalar ve ortaya çıkan tahribat, bölge halkının tepkisine neden oluyor.
Eko-kırım projesiyle gasp edilmiş
Bu gibi, özellikle halkların tarihsel hafızasını taşıyan alanlar üzerinde egemenler yaygın biçimde projeler yaparak mekan üzerinden hafızasızlaştırma ve kimliksizleştirme saldırısı da örgütlüyor. Amerika kıtalarından Filistin’e sömürgecilik saldırılarının sürdüğü günümüzde bile halkların yaşam alanları ve tarihleri silinerek, özellikle bu alanlar hedef alınarak farklı biçimlerde sakatlanıyor. Filistin’de binlerce yıllık köyler yıkılıp kalıntıların kapatılması için yeraltı suyunu hızlıca tüketen yabancı ağaçlarla yapılan ağaç dikimleri daha sonra “ormanlaştırma” olarak tanıtılırken, yeraltı su kaynaklarını çevre köyler için de tüketiyor. Bir yandan, ABD’de yerli halkların yaşam alanları ikinci emperyalist paylaşım savaşı sürecinde nükleer silahların ve insanlarda etkisinin test edilmesinden suyun zapt edilmesine birçok çeşitli eko-kırım projesiyle gasp edilmiş ve edilmeye devam ediyor.
Geliyê Zîlan’da doğa katliamı: Pay Sulama Kanalı projesi dereyi kuruttu
HABER MERKEZİ
