İran’a dönük ambargoyu genişleten ABD’nin, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 8 ülkeye verdiği muafiyeti sonlandırma kararı aldı. Bu hamle İran’ın petrol gelirini kısmanın yanı sıra Türkiye’ye mesaj niteliği taşıyor
Bir süredir İran’a dönük kıskacı daraltan ABD, Türkiye dahil 8 ülkeyi İran yaptırımlarından muaf tutmaya son verdi. İlk olarak ABD’de yayın yapan Washington Post gazetesi köşe yazarı Josh Rogin, Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun 2 Mayıs’tan itibaren 8 ülkenin (Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore, Tayvan, Türkiye, İtalya ve Yunanistan) İran’a yönelik yaptırımlardan muaf tutulmasına son verileceğini açıklayacağını yazmıştı. Financial Times ve Reuters haber ajansına konuşan üst düzey ABD’li yetkililer de Pompeo’nun konuyla ilgili açıklama yapacağını doğruladı. Financial Times’ın internet sitesindeki haberde, ABD’nin aldığı bu kararla İran üzerindeki baskıyı artırmak istediği belirtildi. Haberde ABD’nin ay başında İran Devrim Muhafızları’nı “yabancı terör örgütü” olarak gördüğünü duyurduğu da hatırlatıldı.
Açığı iki ülke kapatacak
Servis edilen haberlerin ardından ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye dahil 8 ülkenin İran’a uygulanan yaptırımlardan muaf tutulması uygulamasına son verileceğini duyurdu. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, İran’ın uluslararası enerji piyasalarından dışlanmasıyla oluşacak petrol arzı açığının, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin üretim artırarak kapatacağı belirtildi. Yapılan açıklamada, “Bu adım İran’ın petrol ihracatını sıfıra indirmeyi hedefliyor, böylece rejimin temel gelir kaynağı elinden alınabilecek” ifadesi kullanıldı.
Petrol fiyatları arttı
Washington Post yazarı Josh Rogin makalesinin hemen ardından ham petrolün varil fiyatı yüzde 3,3 yükselerek 74 dolar oldu. Böylece petrol fiyatları Kasım 2018’den beri en yüksek seviyesine çıktı. Ekim 2018’de ABD’nin İran’a yönelik olarak devreye koyduğu ikinci yaptırım paketinden sekiz ülkenin muaf tutulduğu açıklanmıştı. Bu 8 ülkeye İran’dan gerçekleştirdikleri petrol alımında geçici olarak muafiyet verilmişti. ABD’nin, İran’ın P5+1 ülkeleri olarak bilinen Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere’ye ek olarak Almanya ile imzaladığı nükleer anlaşmadan çekilmesi, anlaşmanın geleceğini belirsizliğe atmıştı.
Petroldeki yükseliş etkili oldu
Bu arada Financial Times’ta yer alan bir haberde ABD’nin nihai amacı ve Türkiye’ye etkileri şöyle sıralandı: “Çok az petrol uzmanı, ABD’nin İran’ın ham petrol ihracını tamamen durdurabileceğine inanıyor. Özellikle de Çin’e yapılan ihracı… Ancak 8 ülkenin yaptırımlardan muaf tutulmasına son verilmesiyle muhtemelen İran’ın petrol ihracı günde 1 milyon varilin altına inecek. Mart ayında İran günde 1,9 milyon varil petrol ihraç ediyordu… Tüm bunlara karşın İran’a yönelik yaptırımların Washington’ın Avrupalı müttefikleriyle arasını açtığı da bir gerçek. Zira Avrupalılar, ABD’nin yaptırımlarına karşın İran’la ticareti sürdürebilmek için bir mekanizma oluşturmaya çalışıyor ve bu konuda Tahran’la birlikte çalışıyor. Bazı ülkelerse Washington’ın kendilerine daha fazla zaman vereceğini uman bir görüntü içindelerdi. Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu geçen hafta Washington gezisi sırasında yaptığı açıklamada Ankara’nın İran’a yönelik yaptırımlardan bir süre daha muaf tutulmayı ‘beklediğini’ söylemişti.”
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Çarşamba günü İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif’le Ankara’da yaptığı görüşmenin ardından, “ABD’ye önümüzdeki süreçte de bu ambargoların yanlış olduğunu anlatmaya devam edeceğiz” demişti.
OPEC ne karar verir?
ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları yeniden devreye sokması, İran’dan petrol alan ülkelerin akıbetinin ne olacağına yönelik de şüphe uyandırıyor. Halihazırda Venezuela, Libya ve Nijerya’nın petrol arzında sıkıntıların yaşanması, İran’ın petrolünü satamamasıyla küresel arzda daha büyük çapta kesintilerin yaşanmasına neden olabilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin petrol üretimini artıracağının açıklanması ise Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) tarafında nasıl bir etki yaratacağı bilinmiyor. En son olarak OPEC petrol arzında kesintiye gitme kararı almıştı.
WASHINGTON
