Birleşik Krallık’taki bir dizi üniversitenin, ülkenin en büyük silah şirketiyle kampüslerindeki Filistin eylemleri hakkında görüşmeler yaptığı ortaya çıktı. Soykırıma silah üretmesiyle küresel çapta tepki çeken şirketin üniversitelere müdahale ihtimali akademik özgürlük açısından da soru işaretleri yarattı
Üniversitelerin savaş sanayii ile yürüttüğü ortaklıklar ve Türkiye’deki üniversitelerin güvenlikçilik ile militarizasyonu arasında paralellikler var. Hak savunuculuğu yapan, örgütlenme hakkını kullanan, adil ve eşit eğitim talep eden, ücretsiz ve temiz yemek isteyen öğrenciler sürekli fişleniyor, ÖGB ve polis tarafından takip ediliyor, rektörlük ve polis ortaklığıyla üniversitelerden uzaklaştırılarak eğitim hakları engelleniyor ve sosyal yaşamdan yalıtılıyorlar. Geçtiğimiz haftalarda yeni üniversite döneminin açılması öncesinde İçişleri Bakanlığı, 81 ile gönderdiği 17 maddelik genelgeyle üniversitelere “güvenlik tedbirleri” getirdi.
Genelge, öğrenci grupları ve etkinlikler hakkında istihbarat toplanmasını, kampüs girişlerinde parmak izi tanıma ve turnike sistemleri kullanılmasını, kapalı devre kamera gözetiminin yaygınlaştırılmasını, sanal medya takibini ve “marjinal oluşumların” stant açmasının engellenmesini emrediyor. Genelgenin sözde güvenlik gerekçesiyle demokratik hakların sınırlandırılmak, öğrencilerin ise fişlenmek istediği düşünülüyor.
Al Jazeera’de yayınlanan Aaron Walawalkar’ın haberine göre, 13 üniversite kampüslerde gerçekleştirilen Filistin eylemlerine nasıl müdahale edeceklerine dair silah üreten şirketle görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmelere, kampüslerdeki şirket etkinliklerinde güvenliği artırmak ve eleştirilere verilecek yanıtlar için ortak koordinasyon kurmak gibi ortaklaşmaların tartışıldığı ortaya çıktı.
Üniversitelerle BAE Systems arasındaki yazışmaların ortak araştırma çalışmasıyla ortaya çıkarıldığı ifade edilen haberde, ele geçirilen e-posta ve iç yazışma belgelerin ortaya çıkarıldığı belirtildi.
Habere göre, konuyla ilgili bir BM yetkilisi “üniversitelerin silah şirketlerinden öğrenciler üzerinde baskı kurmaya dönük operasyonel fikir ve güvenlik stratejisi talimatları almalarının” “kaygı verici bir örüntü” oluşturduğunu ifade etti.
Görüşmeleri yapan bazı üniversiteler şöyle aktarıldı:
- Manchester Üniversitesi
- Nottingham Üniversitesi
- Southampton Üniversitesi
- Birmingham Üniversitesi
- Strathclyde Üniversitesi
- Cranfield Üniversitesi
- Queen Mary Londra Üniversitesi
BAE Systems tarafından “stratejik ortak” olarak belirlenen üniversitelerin şirketten yıllık olarak toplamda 15 milyon sterlinlik ödenek aldığı da haberde aktarılanlar arasında.
BAE Systems’in üniversitelere verdiği talimatlar
Ağustos 2024 tarihli ‘Saha içi protestolar’ başlıklı sunum slaytlarına göre BAE Systems, işbirliği içinde olduğu üniversiteleri eylemcilerin dile getirdiği eleştirilere karşı ‘karşıt bir söylem’ geliştirmeye teşvik etti. İsrail ordusuna askeri teçhizat sağlayan şirket ile üniversiteler arasındaki bu görüşmeler, İsrail’in Ekim 2023’ten bu yana Gazze’de 10 bini çocuk olmak üzere 40 binden fazla Filistinliyi katlettiği ve İngiltere genelindeki öğrencilerin kurumlarına şirketle bağları kesme çağrısı yaptığı bir dönemde gerçekleşti.
Ayrıca Ekim 2024’te düzenlenen çevrim içi kariyer etkinliği sırasında öğrencilerin ‘BAE çocukları öldürüyor’ mesajları paylaşması üzerine Sheffield Üniversitesi’nden bir soruşturmacının BAE Systems yetkilileriyle görüştüğü ve ardından dört öğrenci hakkında disiplin süreci başlattığı yapılan araştırmada tespit edildi.
İncelenen belgelerde görüşmelere dair bir detay bulunmasa da, haber alma özgürlüğü kapsamında üniversiteye yapılan taleplere herhangi bir yanıt verilmediği kaydedildi.
Belgelerde geçen bilgilere göre soruşturmacı, “öğrenci davranışlarının üniversitenin bir partner kuruluşuyla arasındaki itibarı zedelediği” sonucuna vardı. Bunun ardından öğrencilere 75 sterlinlik bir para cezası veya izinsiz protestolara katılma yasağı dayatıldı.
Bir öğrencinin bu kararda şirket etkisi olduğunu düşündüğü kaydedildi. Öğrenci durumla ilgili şu sözleri söyledi:
“Günün sonunda her şey üniversitenin şirketle olan ilişkilerine ve bu ilişkilerin yıpranmamasına bakıyor.”
Sheffield Üniversitesi’nden bir temsilci ise bu iddiaları yalanlayarak disiplin süreçlerinin “bağımsız yürütüldüğünü ve dış ortaklıkların süreçlerde etkisi olmadığını” söyledi. Bu durumda ise “adil bir süreç yürütmek için, sürecin tüm taraflarıyla konuşulduğunu” iddia etti.
Temsilcinin söylediğine göre, üniversite “BAE ile olayları kendi taraflarından dinlemek için” konuşuldu.
Dijital medya gözetimi yapıldı
Soruşturma kapsamında elde edilen belgelere göre, Queen Mary Londra Üniversitesi (QMUL), Nottingham Üniversitesi ve Southampton Üniversitesi çalışanları eylem çağrılarını dijital medya üzerinden takibe aldı. QMUL çalışanlarının BAE Systems eylemine katılan öğrencileri tespit etmek için dijital medya videolarını incelediği ve bilgileri disiplin kuruluna ilettiği görüldü.
Southampton Üniversitesi’nin ise mühendislik kariyer fuarı öncesinde Filistin destekçisi grupların eylem çağrısını paylaştığı dijital medya paylaşımlarını BAE Systems yetkililerine aktardığı, bunun üzerine şirketin etkinliği iptal ettiği kaydedildi. Glasgow Üniversitesi’nin de Ekim 2023’teki kariyer fuarını hedef alan eylem hakkında İskoçya Polisi’ni bilgilendirdiği ve şirkete eylemlerin bastırılacağına dair güvence verdiği ortaya çıktı.
Üniversiteler finans kriziyle birlikte bağımsızlık krizi de yaşıyor
Geçtiğimiz yıl, Office for Students tarafından aktarılan bilgilere göre ülkedeki üniversitelerin üçte birinden fazlası mali açık ilan etti. Bu üniversiteler arasında, haberde adı geçen altı üniversitenin bulunduğu da kaydedildi.
Haber alma hakkı kapsamında erişilen bilgilere göre Sheffield Hallam, Lancashire, Cardiff ve Strathclyde üniversiteleri 2020’den bu yana BAE ile yaptığı araştırma ortaklıklarından 6 milyon sterlin aldı.
Yine araştırmada geçen 13 üniversiteden 11’i, yeni kurulan Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı ittifakının parçası olarak, 182 milyon sterlinlik bir devlet ödeneği karşılığında savunma ve mezun işe alma çalışmalarını artırma konusunda söz verdi.
Birleşmiş Milletler Barışçıl Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü Özel Raportörü Gina Romero, ortaya çıkan tablonun son derece kaygı verici olduğunu, kamu üniversitelerinin kendi öğrencilerine baskı uygulamak üzere silah üreten şirketlerden talimat almasının yükseköğretim ile şirket çıkarları arasındaki sınırı tamamen yok ettiğini ifade etti.
İşçi Partisi eski lideri ve uzun yıllar Filistin savunuculuğu yapmış olan Jeremy Corbyn de konuya dair değerlendirmede bulundu. Corbyn, üniversitelerin silah sanayii ile iş birliğine girmesinin “akıl almaz derecede rahatsız edici” olduğunu söyleyerek şu ifadeleri ekledi:
“Öğrenci hareketi çok sayıda kişiyi Filistin savunusu yapmak üzere harekete geçirdi, bu eylemler sık sık üniversitelerin silah ticaretiyle ilişkilerini teşhir etti. Yıllar boyunca üniversitelerin baskılarını çok gördük, fakat hiçbir zaman bugünkü kadar yoğun bir baskı uygulanmamıştır.”
Üniversiteler suçlamaları reddetti
Haberde aktarılana göre üniversite temsilcilerine yöneltilen sorulara “adaletsiz davranılmadığı” şeklinde dönüşler geldi. Konuyla ilgili yorum istenen BAE Systems ise soruları yanıtsız bıraktı.
Manchester Üniversitesi, kararların yalnızca üniversite tarafından alındığını belirtti. Birmingham ise “gerekli olduğu halde polis tavsiyelerine uyulduğunu” ancak “üçüncü taraflardan başkaca güvenlik direktiflerinin alınmadığını” belirtti.
Çeşitli üniversitelerden de yapılanların sözde güvenlik amaçlarıyla, şirket personelini tehlikeli durumlardan korumaya yönelik önlemler kapsamında olduğuna dair açıklamalar yapıldı.
İsrail’in savaş uçaklarında kullanılan parçaları üreten BAE Systems, Ekim 2025’te İsrail’e doğrudan silah satışı yapmadığını belirterek başka yorum yapmayı reddetmişti. Türkiye’deki 2025 IDEF Silah Fuarı’nın katılımcılarından birisi de BAE Systems idi. Geçtiğimiz yıl yapılan fuara karşı ÇHD suç duyurusunda bulunmuştu.
ÇHD’nin haklarında suç duyurusu bulunduğu şüpheliler arrasında; BAE Systems Plc, LOCKHEED MARTİN Corporation, LEONARDO S.P.A., Thyssenkrupp Marine Systems GmbH, GE Aerospace Holdings, Rolls Royce Power Systems AG, Honeywell International Inc., HP Inc, Leupold & Stevens, Teledyne Technologies Incorporated, İstanbul Dünya Ticaret Merkezi, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı, KFA Fuarcılık, Milli Savunma Bakanı ve Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayi Başkanı bulunmuştu.
HABER MERKEZİ
