Sarım Çayı üzerinde yapılması planlanan Birsu HES Projesi’ne dair verilen ‘ÇED olumlu’ kararı mahkeme tarafından iptal edildi. Mahkeme, su akış verilerinden kuraklık risklerine, koruma altındaki türlerin yaşam alanlarından heyelan ve erozyon tehlikelerine kadar birçok eksikliğe dikkat çekti
Bingöl İdare Mahkemesi, Amed’in Licê, Pasûr (Kulp) ve Çewlîg’in Dara Hênê (Genç) ilçelerinin kesişiminde yer alan Sarım Çayı üzerinde yapılması planlanan Birsu HES Projesi’ne dair verilen “ÇED olumlu” kararını bilimsel, teknik yeterlilikten uzak ve hukuka aykırı bularak iptal etti.
Mahkemenin kararında, Silvan Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan projeye dair teknik bilirkişi heyetinin raporuna atıfta bulunularak, projedeki eksikliklere dikkat çekildi. Kararda, projede kullanılan su akış verilerinin havza içi ölçümlere dayanmadığı, ortalama debinin literatürle uyumsuz şekilde yüksek gösterildiği ve özellikle Haziran-Eylül dönemindeki ciddi kuraklık koşullarının dikkate alınmadığı kaydedildi. Yine projenin yer altı suyu sistemine, fay ve patlatma güvenliğine etkilerinin sayısal olarak modellenmediği, ÇED aşamasında bu risklerin üstünün kapatıldığı belirtildi. Ayrıca, bölgenin yüksek eğimli topografyasına rağmen çığ, heyelan ve erozyon gibi doğal afet risklerine karşı alınacak tedbirlerin raporda yetersiz kaldığı ifade edildi.
‘Bütüncül bir kümülatif etki değerlendirmesi yapılmadı’
Kararda, proje alanının dünyada neslinin yok olduğu sanılan ancak yakın dönemde bölgede varlığı tespit edilen Batman Bantlı Çöpçü Balığı ile koruma altındaki Su Samuru’nun yaşam alanı olduğuna dikkat çekildi. Projenin hayata geçmesi durumunda bırakılacak can suyunun kurak dönemlerde sucul yaşamı sürdürmeye yetmeyeceği, orman ve alt bitki örtüsünün tahrip olması nedeniyle yörenin en önemli sosyo-ekonomik gelir kaynağı olan arıcılık/bal havzalarının yok olacağı, havza ölçeğinde bütüncül bir kümülatif etki değerlendirmesinin yapılmadığı aktarıldı.
Bilirkişi raporundaki tespitleri haklı bulan Bingöl İdare Mahkemesi, oy birliğiyle “ÇED olumlu” kararını mevzuata ve kamu yararına aykırı buldu.
Dava hakkında
Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Amed’in Licê, Pasûr (Kulp) ve Çewlîg’in Dara Hênê (Genç) ilçelerinin kesişiminde yer alan Sarım Çayı üzerinde yapılması planlanan Birsu HES projesi’ne dair 3 Ocak 2023’te “ÇED gereksizdir” raporu verdi. Bunun üzerine köylerdeki yurttaşlardan Emin Turhallı, Mustafa Özan, Kamil Gündoğan ve Mehmet Özer avukatları aracılığıyla çıkan bilirkişi heyeti raporuyla birlikte “ÇED” kararının iptali istemiyle Bingöl İdare Mahkemesi’nde dava açtı. Bingöl İdare Mahkemesi, bilirkişi kararıyla birlikte 14 Mart 2024’te “ÇED olumlu” kararının iptaline hükmetti.
Bakanlık, iptal kararına karşı temyiz başvurusunda bulundu. Erzurum 2’nci İdare Mahkemesi iptal kararının bozulması yönünde karar bildirdi. Bunun üzerine dosya Danıştay’a götürüldü. Danıştay 4’üncü Daire 10 Mart 2025’te “ÇED’in huşularının giderilmesini” isteyerek, Erzurum İdare Mahkemesi’nin iptal kararının bozulmasına karar verdi.
Bozma kararının ardından Bingöl İdare Mahkemesi’ne tekrar gönderilen dosya kapsamında 11 Haziran 2026’da bilirkişi incelenmesi yapıldı. Bilirkişi 11 Ağustos’ta, kararın bilimsel verilerden uzak durduğunu belirterek, HES projesinin uygun olmadığı yönünde görüş bildirdi.
Mevcut ÇED raporunun açıklaması ardından Amed Barosu Kent ve Çevre Komisyonu ile şikayetçi köylüler, “ÇED olumlu” kararının iptali istemiyle Bingöl İdare Mahkemesi’ne başvuruda bulundu.
Kaynak: MA
