BM İnsan Hakları Konseyi oturumunda, azınlık hakları ve Kürt Barış Süreci ele alındı. Özel Raportör Nicolas Levrat, Türkiye ve Suriye’deki azınlıkların uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan haklarını hatırlattı; Eleonora Scala, Öcalan sürecinin tecrit koşullarında yürütüldüğünü ve Meclis raporunun çözümden uzak olduğunu vurguladı
Birleşmiş Milletler (BM) Cenevre Ofisi’nde 23 Şubat’ta başlayan ve 31 Nisan’a kadar sürecek BM İnsan Hakları Konseyi 61’nci İnsan Hakları Oturumları kapsamında, Irkçılığa Karşı Halklar Arası Dostluk Hareketi (MRAP) tarafından “Azınlık Hakları: Türkiye ve Suriye’de Durum” başlıklı bir konferans düzenlendi. Konferans, MRAP BM Daimi Temsilcisi Gianfranco Fattorini’nin moderatörlüğünde gerçekleşti. BM Azınlık Hakları Özel Raportörü ve Cenevre Üniversitesi Profesörlerinden Hukukçu Nicolas Levrat, Uluslararası Barolar Birliği İnsan Hakları Enstitüsü (IBAHRI) üyesi Avukat Eleonora Scala ve İngiliz Avukat Stephen C. Knight konuşmacı olarak katıldı.
Birçok devlet temsilcisinin takip ettiği konferansta ilk olarak söz alan Özel Röportör Nicolas Levrat, Türkiye ve Suriye’deki azınlıkların uluslararası sözleşmelerden doğan hakları üzerine bir sunum yaptı. BM çerçevesinde azınlık haklarının etnik, dini, dilsel veya kültürel azınlıkların kimliklerini koruma ve geliştirme hakkını içerdiğini belirten Levrat, bu hakların temel dayanaklarının birincisinin Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR) 27’nci maddesi olduğunu söyledi. Levrat, “ Bu maddeye göre etnik, dini veya dilsel azınlıklara mensup toplumlar kendi kültürlerini yaşama, kendi dillerini açıklama ve uygulama, kendi dillerini kullanma haklarından mahrum bırakılamaz. Bu hüküm taraf devletler için bağlayıcıdır” diye konuştu.
Bir diğer önemli sözleşmenin Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICESCR) olduğunu belirten Levrat, bu sözleşmenin bütün azınlıkları tek tek saymasa da devletlerin yerine getirmekle yükümlü olduğu eğitim hakkı, kültürel yaşama katılma hakkı, ayrımcılık yasağı gibi hükümlerin azınlıkları da kapsadığını kaydetti. Hem Türkiye’nin hem de Suriye’nin azınlık haklarını koruyan birçok sözleşmeye taraf olduğunu belirten Levrat, Türkiye’nin ICCPR’nin 27’nci maddesi kapsamında yükümlülüklerini şöyle sıraladı: “Azınlıkların kültürel yaşamına müdahale etmemeli. Dil ve din kullanımını engellememeli. Ayrımcılığı önlemeli. Hak ihlallerine karşı etkili başvuru yolu sağlamalı.” Türkiye’nin azınlık kavramını Lozan Antlaşması çerçevesinde yorumladığı için bugün ülkedeki Kürtler gibi birçok azınlığın bu haklardan mahrum bırakıldığını söyleyen Levrat, “Lozan Antlaşmasına göre Türkiye’de resmi olarak azınlık statüsü gayri müslim topluluklara tanınmıştır. Türkiye, etnik temelli azınlık tanımını örneğin Kürtler gibi halklar için resmi olarak kabul etmektedir” dedi. Türkiye’nin Avrupa Konseyi üyesi olmasından kaynaklı da uymakla yükümlü olduğu birçok mekanizmanın olduğunu vurgulayan Levrat, “Hem BM İnsan Hakları Konseyi bünyesinde hem de AK sözleşmeleri çerçevesinde Türkiye’nin azınlık haklarına saygı göstermesi için çalışmalar yürütülmesinin önemli olacaktır” diye konuştu.
Öcalan süreci TBMM raporuyla tartışıldı, ama çözümden uzak
İtalyan Avukat Eleonora Scala ise Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın başlattığı “Barış ve Demokratik Toplum” süreci üzerine bir sunum yaptı. Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat tarihli çağrısının birinci yıl dönümü vesilesiyle Türkiye’de olduğunu ve burada birçok kesimle görüşmeler gerçekleştirdiğini hatırlatan Av. Eleonora Scala, bir yıl süreçte yaşanan gelişmeleri aktardı. Abdullah Öcalan’ın sürecin başarıya ulaşması için demokratik entegrasyon sürecinin başlaması için yeni bir çağrı yaptığını hatırlatan Eleonora Scala, Kürt tarafının somut adımlarına karşılık devlet kanadında sürece güven veren adımların atılmadığını kaydetti. Meclis bünyesinde kurulan komisyonun raporuna da değinen Av. Eleonora Scala, “Konunun TBMM bünyesinde tartışılması ve böylesi bir raporun hazırlanması önemli. Ancak, raporun dili çözümden uzak dedi. Türk devleti hala meseleye bir ‘terör’ gözüyle bakmaya devam ediyor. Hiç kuşkusuz ki uluslararası toplumun bu süreçte sorumluluk alması sürecin başarı için önemli olacaktır” dedi.
Umut hakkı uygulanmıyor
Sorunun çözümü noktasında Abdullah Öcalan’ın üstlendiği role rağmen tutsaklık koşullarında bir değişiklik olmadığını kaydeden Av. Eleonora Scala, “Sayın Öcalan bu süreci İmralı’daki hapishanesinden yani tecrit koşullarında yürütüyor. Uzun yıllardır kendisi ağır tecrit koşullarında tutuluyor ve karşı karşıya kaldığı bu hukuksuzluk uluslararası birçok kurum tarafından yakından izlendi. Kendisi hakkında verilen birçok karara rağmen koşullarında büyük bir değişiklik olmadı” diye kaydetti.. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve AK Bakanlar Komitesi’nin umut hakkı kararını da hatırlatan Av. Eleonora Scala, “AİHM’nin verdiği birçok karar pratik de Türkiye tarafından uygulanmıyor. Umut hakkı Öcalan için bir hakken, Türkiye bunun uygulanmasından kaçınıyor. Bugün binlerce siyasi tutsak cezaevlerinde tutulmaya devam ediliyor” diye konuştu.
‘Rojava’da hesap verilmeli’
İngiliz Avukat Stephen C. Knight ise Türkiye ve Suriye Geçiş Hükümeti grupların Kuzey ve Doğu Suriye’ye dönük saldırılarına dikkat çeken bir sunum yaptı. Av. Stephen C. Knight, yaptığı kapsamlı sunumda Kuzey ve Doğu Suriye’ye yönelik saldırıların uluslararası hukuk ve insan hakları açısından doğurduğu sonuçlara dikkat çekti. Saldırılar sürecinde keyfi gözaltılar, zorla kaybetmeler, sivillere yönelik orantısız güç kullanımı, mülkiyetlerin yağmalanması ve zorunlu göç uygulamaları gibi ciddi insan hakları ihlallerinin belgelendiğini belirten Av. C. Knight, uluslararası insancıl hukukun ihlal edildiğini vurguladı. Uluslararası insancıl hukuk çerçevesinde sivillerin korunmasının temel bir yükümlülük olduğuna işaret eden Knight, bağımsız soruşturma mekanizmalarının devreye sokulması ve sorumluların uluslararası hukuk önünde hesap vermesi gerektiğini belirtti. Av. C. Knight sunumunu uluslararası toplumun daha etkin bir tutum alması ve bölgedeki insan hakları ihlallerinin şeffaf biçimde izlenmesi çağrısıyla sonlandırdı.
Kaynak: MA
