İSİG verilerine göre 2026’nın ilk dokuz ayında 50 yaş ve üzerindeki en az 596 işçi, çalışırken hayatını kaybetti. A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, ‘Emekli aylıkları çalışmadan insanca yaşamayı mümkün kılmalı’ dedi
Duygu Kıt
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG) eylül ayında iş cinayetlerinin işkollarına, nedenlerine, yaşlara ve şehirlere göre dağılımını açıkladı. İş cinayetleri ülkenin en önemli sorunlarından biriyken veriler arasında en dikkat çekici tablo emekliler oldu. İş cinayetinde ölen 10 işçiden 4’ü 50 yaş üstü emekli ya da emekliliğe takılanlar. Geçtiğimiz günlerde 66 yaşında zeytin toplayan bir emekli işçinin sözleri gündeme oturmuş, eylül ayında da emeklilerin Ankara’daki eylemi sırasında yaşadığı koşulları anlatarak intihar girişiminde bulunan Ali Ş. hayatını kaybetmişti. En düşük emekli aylığı Temmuz 2026 düzenlemesiyle 23.552 TL’ye yükseltilirken emekliler gün geçtikçe büyüyen ve açlık sınırı altında yaşayamaz hale getirilen bir orduya dönüştürüldü. Geçim sıkıntısı, düşük emekli aylıkları ve artan yaşam maliyetleri, yıllarca çalıştıktan sonra dinlenmesi gereken emeklileri yeniden tarlalara, bahçelere ve güvencesiz çalışma koşullarına sürüklüyor.
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, son verileri, çalışmak zorunda kalan emeklilerin çalışma koşullarını ve iş cinayetlerine karşı alınması gereken önlemleri gazetemize değerlendirdi.
- 2026’da emeklilik çağındaki işçi ölümleri ne durumda?
İSİG Meclisi’nin ocak–eylül aylık raporlarındaki yaş dağılımlarını topladığımızda, 50–64 yaş arasında 477, 65 yaş ve üzerinde 119 ölüm görüyoruz. İlk dokuz ayda en az 596 kişi, 50 yaş ve üzerindeyken çalışırken hayatını kaybetmiş. İlk altı ayda 65 yaş ve üzerindeki ölüm sayısı 72’ydi. Bu grupta haziranda 22, temmuzda 15, ağustosta 21, eylülde 11 ölüm kaydedildi. İSİG Meclisi, çalışma hayatında biriken hastalıkları ve yıpranmayı dikkate alarak önceki değerlendirmelerinde 50 yaş üzerini “emeklilik çağında çalışan işçiler” başlığıyla ele almıştı. EYT sonrasında bu yaş grubunu incelemek ayrıca önemli. Ancak bu insanların tamamının emekli olduğunu söyleyemiyoruz. Aralarında emekli olup yeniden çalışanlar, emeklilik koşullarını henüz sağlayamayanlar ve kayıt dışı çalıştırıldığı için emeklilik hakkına ulaşamayanlar bulunabilir. Verdiğimiz sayılar, aylık yaş tablolarından hesaplanan asgari toplamlar.
- SGK’nin son verileri ne söylüyor?
SGK’nin 2025 yılı verilerinde, hizmet akdiyle çalışan 4/a kapsamındaki sigortalılardan iş kazası sonucu ölenlerin sayısı 1.931. Bunların 696’sı 50–64 yaş arasında, 85’i 65 yaş ve üzerinde. Toplam 781 ölüm, yani kayıtlı ölümlerin yüzde 40,4’ü 50 yaş ve üzerindeki çalışanlarda gerçekleşmiş. Yaklaşık her beş ölümden ikisi bu yaş grubunda. Aynı kapsamdaki iş kazası geçiren sigortalı sayısı 50–64 yaş grubunda 74.760, 65 yaş ve üzerinde 2.490. Elli yaş ve üzerindeki toplam sayı 77.250. Çalışma hayatının ileri yaşlarda sürdüğünü resmi kayıtlarda da görüyoruz. SGK’nin 2025 tam yıl verileriyle İSİG’in 2026 ilk dokuz ay verilerinin dönemleri ve kapsamları farklı. Bu sayılardan yıllık artış veya azalış hesabı çıkaramayız. Ayrıca yaş bilgisi, kişinin emekli olup olmadığını göstermiyor.
- Ölümler hangi işlerde yoğunlaşıyor?
İSİG Meclisi’nin bütün yaş gruplarını kapsayan verilerinde inşaat, tarım ve taşımacılık öne çıkıyor. Ağustosta inşaatta 68, tarım ve ormancılıkta 58, taşımacılıkta 22 kişi öldü. Eylülde bu sayılar sırasıyla 50, 45 ve 28 oldu. İki ayda yalnızca bu üç işkolunda 271 ölüm kaydedildi. İnşaatta yüksekte çalışma ve ağır yük taşıma; tarımda hareketli makineler, sıcak ve uzun çalışma süreleri; taşımacılıkta uzun sürüş, uykusuzluk ve yorgunluk önemli tehlikeler. Yaşlanan işçinin mesleki geçmişi, birikmiş maruziyetleri ve sağlık durumu bu işlerin gerektirdiği fiziksel yükle birlikte değerlendirilmeli. Çalışma temposu, görev dağılımı ve dinlenme süreleri buna göre düzenlenmeli.
- Ölüm nedenleri bize ne söylüyor?
Bütün yaş gruplarını kapsayan verilere göre ağustosta trafik ve servis kazalarında 50, yüksekten düşmede 48, ezilme ve göçükte 42, kalp krizi ve beyin kanamasında 27 ölüm kaydedildi. Eylülde aynı nedenlerle sırasıyla 49, 41, 40 ve 30 kişi hayatını kaybetti. Ocak–eylül raporlarındaki kalp krizi ve beyin kanaması başlığının toplamı 254. Bu ölümler, çalışma sürelerinin, fiziksel yükün ve sağlık gözetiminin önemini gösteriyor. Çalışırken gerçekleşen böyle bir ölümde olay öncesindeki efor, sıcaklık, vardiya süresi, dinlenme imkânı ve tıbbi bulgular araştırılmalı. “Yaşı vardı, kalbi hastaydı” denilerek çalışma koşulları inceleme dışında bırakılamaz. Önceden var olan hastalığın yapılan işle tetiklenip tetiklenmediği veya ağırlaşıp ağırlaşmadığı değerlendirilmelidir.
- Yaşlanan işçinin korunması için işyerinde ne yapılmalı?
Takvim yaşı tek başına yeterli bir ölçüt değildir. İşçinin yıllarca hangi koşullarda çalıştığına bakılmalı. Toz, gürültü, titreşim ve ağır fiziksel yükün birikmiş etkileri olabilir. Risk değerlendirmesinde kaç kilogram kaldırdığı, bunu vardiyada kaç kez yaptığı, ne kadar süre ayakta kaldığı, yüksekte veya gece çalışıp çalışmadığı belirlenmeli. Elle taşımayı mekanik sistemlerle azaltmak, çalışma yüksekliğini düzenlemek, düşmeye karşı toplu koruma sağlamak, sıcaklık ve havalandırmayı kontrol etmek somut önlemlerdir. İşyeri hekiminin sağlık değerlendirmesi görev düzenlemesine yansımalı. Sağlık sorunu belirlenen işçinin geliri ve iş güvencesi korunarak uygun çalışma koşulları sağlanmalı. Yeniden işe giren emekli işçinin eğitimi de atlanamaz. Yılların deneyimi olsa bile yeni işyerinin makinelerini, üretim akışını ve acil durum düzenini öğrenmesi gerekir. “Bu işi zaten biliyor” düşüncesiyle işe başlatılması ciddi bir eksikliktir.
- Emeklilik neden çalışmayı bırakmak anlamına gelmiyor?
Emekli aylığı geçimi karşılamadığında işçi yeniden ücret arıyor. Emeklilik yaşını bekleyenler, prim gününü tamamlamaya çalışanlar, sigortası eksik yatırıldığı için yıllarca çalışmasına rağmen emekli olamayanlar da var. Yaş ilerliyor, bedendeki yıpranma artıyor, geçim zorunluluğu sürüyor. İş bulmakta zorlanan bir insan, karşısına çıkan işin saatlerine, ücretine ve fiziksel yüküne itiraz etmekte de zorlanıyor. Geçici işlere, uzun çalışma sürelerine, kayıt dışı çalışmaya yönelmek zorunda kalabiliyor. Bu nedenle aylıklar ve güvence, işçi sağlığı mücadelesinin doğrudan konusu.
- Bu tabloyu değiştirmek için ne gerekiyor?
Aylıklar çalışmadan insanca yaşamayı mümkün kılmalı. Emeklilik koşulları belirlenirken yıpratıcılık ve mesleki maruziyetler hesaba katılmalı. Sigortasız çalıştırma ve primlerin eksik yatırılması denetlenmeli. Bunlar işçinin bugünkü güvencesini ve gelecekteki emeklilik hakkını birlikte etkiliyor. İşyerinde söz ve denetim hakkı da gerekli. Eylül ayında ölen 226 işçinin yalnızca 7’sinin sendika üyeliği tespit edilmiş; 219’u sendikasız. İşçinin tehlikeyi bildirebildiği, önlem talep edebildiği ve işini kaybetme korkusu olmadan itiraz edebildiği bir örgütlülüğe ihtiyaç var. İşçi ömrü boyunca çalıştıktan sonra geçinebilmek için sağlığını tüketmeye devam etmemeli. Emeklilik hakkının karşılığı, aylık kadar o aylıkla yaşayabilmektir.
*SGK hesapları: 2025 İstatistik Yıllığı, Bölüm 3-1, Tablo 3.1.8 ve 3.1.9; 50 yaş dahil edilerek hesaplandı. sgd.sgk.gov.tr İSİG verileri: 2026 ocak–eylül aylık raporları. www.isigmeclisi.org
