Agirî’nin Giyadîn ilçesine bağlı Meleqer köyünde siyanürle altın çıkarma faaliyetine dair verilen ÇED gerekli değildir kararına karşı Mûş Belediyesi yürütmeyi durdurma davası açtı. Kimya Mühendisi Cüneyt Uygur, bölge doğasını büyük yıkım riskiyle tehdit eden projeyi durdurmak için uğraştıklarını söyledi
Meleqer köyünde, Koza Holding, yeni adıyla Türk Altın İşletmeleri’nin Murat Nehri’nde 470 hektarlık alanda kurmak istediği 3 maden işletme ocağı için Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) “gerekli değildir” kararı verilmesinin ardından arama çalışmaları başlatılmıştı.
16 Temmuz’da ilk altın dökümünü başlatan işletme, bu tarihten itibaren resmen üretime başladı. Murat Nehri’nin doğduğu havzaya en uç uzaklığı 55 metre olan işletme, kullanacağı siyanürle Murat Nehri’ni ve nehrin geçtiği kentleri büyük bir yıkımla karşı karşıya bırakıyor. Başta tarım ve içme suyunda kullanılan nehre, siyanürün karışmasıyla birlikte canlıların yaşamı de tehdit altına girecek.
Mûş Belediyesi’nde çalışan Kimya Mühendisi Cüneyt Uygur, maden işletmesinde kullanılan siyanürün tehlikelerine dair değerlendirmelerde bulundu. Altın arama çalışmalarında yığın liç sistemi kullanıldığını kaydeden Cüneyt Uygur, yöntemin tenor değeri* çok düşük olan malzemeler için kullanıldığını söyledi. Cevherin içerisinde arsenik ve pirit bulunduğunu söyleyen Cüneyt Uygur, bu maddelerin suya verdiği zararları şu şekilde açıkladı:
[Arsenik ve pirit] su ve oksijenle reaksiyona girdiğinde ağır metaller oluşuyor. Normalde bu projede 23 milyon ton kazı hedefleniyor, yani bu miktarda kayaç parçalanacak. 2 milyon tonu cevherli kayaç, 11 milyon tonu ise çöp dediğimiz kısım olacak. 1 ton kayaç parçalandığında 0,87 gram altın elde ediliyor. Bu kadar düşük bir oran. Bunun dışında kalan kayaçların içinde ağır metaller var. İşletme, Mollakara köyünde Murat Nehri’ne 190 metre uzaklıkta. Herhangi bir deprem, sızma meydana geldiğinde suyumuz kirlenecek. Siyanürün öldürücü, boğucu bir etkisi vardır. Zaten balıklarda solungaçlara değdiği gibi balık ölüyor. Yaşam ve toprağı direkt yok edecektir. İçme suyuna girdiğinde ise halk sağlığına kanserojen etki eder. Murat Nehri 722 kilometre uzunluğa sahip. Ağrı’dan başlayıp Muş, Bitlis, Bingöl’den geçip Elazığ’da Fırat Nehri havzasıyla birleşiyor. Murat Nehri 4 il, 21 ilçe ve 422 köyden geçiyor.
ÇED raporunun içerisinde belirtilen tehlikelere rağmen onay verildi
Cüneyt Uygur, altın arama sırasında ciddi oradan patlayıcıların da kullanılacağını, tarım ve halk sağlığının ortadan kalkacağını vurguladı. Erzîngan’ın İliç ilçesinde siyanürden dolayı meydana gelen toprak kaymasını anımsatarak, yaşanacak sorunların kaynaklarını şu şekilde aktardı:
Orada 9 can yaşamını yitirdi. Çevre, tarım ve suyun kirlenmesi de bunun yanındaydı. İlk etki alanında olduğumuz için Ağrı, Bingöl, Bitlis ve Muş çok önemli. Kimyasalla temasa girmiş atıklar herhangi bir sızıntıda suya karışacak. Kimyasalları arıtacak bir ayrıştırma tesisi kurulabilirdi fakat bu maliyeti de önlem almayarak halka mâl ediyorlar. Topraklar şimdiden satılmaya başlandı. Bir göç meydana gelecek. Şurada dikkat çekeceğimiz nokta, proje ömrü 8 yıl, işletme ömrü 4 yıl ama ÇED raporunda 20 yıl verilmiş. İşletme 4 yıldan sonra tekrar uzatılacak. Demek ki 20 yıl sürecek. Maden sahası genişletilecek. ÇED raporunda 95 metre uzatılan nokta belki suya sıfır noktasına gelecek. Bu tehlikeler var. Bilirkişi değerlendirmelerinden aldığım verileri söylüyorum. Bunlar ÇED raporunda geçen tehlikeler. Buna rağmen ÇED raporu verildi.
Yürütmeyi durdurma kararı için dava açıldı
Meleqer köyündeki halkın yoksullaştıkça topraklarını satmayı kurtuluş olarak gördüğünü ifade eden Cüneyt Uygur, gelecekte köyde yaşamın kalmayacağını vurguladı. Mûş Belediyesi olarak ÇED raporuna yönelik yürütmeyi durdurma kararı davası açtıklarını söyledi. Cüneyt Uygur, “Tarım belgesi olan herkesten vekâlet alıp sürece müdahil olacağız. Durdurmak için uğraşıyoruz. Halkımızın kimyasal tehlikeleri bilmesi gerekiyor” diye belirtti.
* Tenor değeri: Bir maden cevherinin içinde bulunan değerli metal veya mineral miktarının oranı
Haber: Can Kırbaş/MA
Agirî’de 0.65 gram altın için 44 milyon metreküp su ve 1 milyon kg toprak kirletilecek
