8 Mart’ı evinde, dükkanında, tezgah başında karşılayan emekçi kadınlar, ‘8 Mart’ta alanlarda milyonlarca kadınla birlikte sesimizi yükseltmemiz gerekiyor. Emeğin mücadelesi için daha çok çalışmamız lazım’ dedi
Kürdistan ve Türkiye’de kadınlar 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü büyük bir heyecanla karşılıyor. Miting ve yürüyüş hazırlıklarının sürdüğü kentlerde kadın buluşmaları da devam ediyor. Kadın cinayetleri, kadın yoksulluğu, kadına yönelik şiddet, kadın kazanımlarına saldırılar ve emek sömürüsü gündemleriyle bu yıl 8 Mart’a hazırlanan kadınlar, kendi mücadelelerini büyütmekte kararlı.
Emek alanında çalışan kadınlar ise bu yılı her zaman olduğu gibi yine iş başında karşılıyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yayımladığı “İstatistiklerle Kadın 2024” verilerine göre ülkede kadınların yüzde 31,5’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında yaşıyor. Aynı risk erkeklerde yüzde 27,1 seviyesinde kalırken veriler, her üç kadından birinin ekonomik güvencesizlikle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Amed’de ise tablo daha ağır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği (GABB) tarafından hazırlanan “Yoksulluğun Kadın Hali: Diyarbakır’da Eşitsizliğin Haritası” araştırmasına göre kentte hiçbir gelir elde edemeyen kadınların oranı yüzde 75. Üç ilçede yaklaşık 3 bin kadınla yapılan yüz yüze görüşmelerde çalışan kadınların gelirlerinin kendilerine kalmadığı, çalışmayan kadınların ise bazı günler hiçbir şey yiyemediği ortaya çıktı. Kadınların yüzde 70’e yakını ise ev içi emek nedeniyle hem üretimden hem de sosyal yaşamdan uzaklaştırılıyor.
‘Gün boyu bir an önce akşam olmasını istiyorum’
Yoksulluğun ve sömürünün bu denli arttığı bir düzende yaşananların kader olmadığını belirten kadınlar, bu düzenin değişmesi konusunda ısrarcı. 8 Mart ve kadın emeğini kadınlarla konuşuldu. Evde emek üreten, esnaflık yapan ve bir tekstil dükkanında gece gündüz çalışan üç kadın, “Hepimizin hikayesi bir, yoksulluğu ortak” sözleriyle 8 Mart’ın mücadele günü olduğunu ve romantize edilmemesi gerektiğini vurguladı. O gün alanlarda şiddete ve sömürüye karşı ses çıkarılması gerektiğini belirten kadınlar, “Hakkımız her yerde aransın” diyerek yaşadıkları zorlukları ve sömürüyü anlattı. Gece gündüz çalışmalarına rağmen ne bir karşılık ne de bir teşekkür alabildiklerini söyleyen emekçi kadınlar, “Gün sonunda en büyük isteğiniz ne?” sorusuna ise şu yanıtı verdi:
“Gün boyu sadece bir an önce akşam olmasını ve uyumayı istiyorum.”
‘Yürüyorum yürüyorum ama hep aynı yerdeyim’
Yaklvli olan ve üç çocuk sahibi olan Fatma Eker, 30 yıldır aynı salonda elinde temizlik beziyle kendi dünyasını kurmayı bekliyor. Emeğin, sömürünün ve mücadelenin ne olduğunu çok iyi bildiğini ancak cesarete ihtiyaç duyduğunu söyleyen Fatma Eker, 8 Mart’ın sadece halaylardan ibaret olmadığını, kendisi gibi evde mücadele eden milyonlarca kadının sesi olması gerektiğini belirtti.
Kendine ait bir yaşam kurmak için yıllardır mücadele ettiğini ancak bir çıkış yolu bulamadığını anlatan Fatma Eker, “Anlatılan senin hikâyen” sözleriyle bugün birçok evde yaşayan annelerle aynı kaderi paylaştıklarını söyledi.
Fatma Eker hikayesini şöyle anlattı:
“Çalışan kadın yoruluyor ama evde iki kat daha fazla yoruluyorsun. Sabah kalkıyorsun, akşama kadar hiç durmuyorsun. En demokrat erkek bile bütün sorumlulukları kadına yüklüyor. Çayını, kahvesini, yemeğini ayrı istiyor. Çocukların derdi daha fazla. Evde her şeyi yapıyorsun. Durmadan, sanki dört elin varmış gibi çalışıyorsun. Elbise, ütü, yemek, geçinme derdi hepsi ayrı.
Ben 45 yaşındayım. Yıllardır her günüm aynı. Her gün aynı şeyleri yaşıyorum. Bu yıllar boyunca emeğimin karşılığını hiç alamadım. Kendi derdime de hiç girmedim. Çocuklarımı büyüteyim, evi temizleyeyim derken kendimi unutmuşum. Hayatım koca bir emekten ama emeğimin karşılığını alamamaktan ibaret. Ben bu hayattan hiç zevk almadım. Bir yemek yaptığında ‘eline sağlık’ diyen bile yok.
Hayat akıp gidiyor ama sen hep elinde bir bezle o salonun ortasında kalıyorsun. Yürüyorsun yürüyorsun ama durduğun yer yine salonun ortası. Ailendeki herkes hayatına gidiyor ama sen o salonun ortasında kalıyorsun. O evi ev yapan sensin ama hep saksı görevi görüyorsun.
Benim dışımda birçok kadın da aynı şeyleri yaşıyor. Karşı komşum eşinden izin almadan markete bile inemiyor. Kapıdan dışarı çıkıp annesine dahi gidemiyor. Ama evde bütün işleri o yapıyor. Biz kadınların dünyası üç odalı evler oluyor. O dünyanın içinde her gün aynı şeyleri yapıyoruz. Emek var ama karşılık yok. Her gün yas içinde yaşıyoruz.”
‘Gelip beni o salonun ortasından almalılar’
8 Mart’a ilişkin konuşan Fatma Eker, “Biz kadınlar için 8 Mart bir kutlama günü değil, kadınların isyan ve başkaldırı günüdür. Ben emek verenim ve üretenim. Bunu ben biliyorum ama benim dışımda gören yok. Artık görmeleri gerekiyor. 8 Mart sadece halaylarla geçmemeli. Benim için, hepimiz için mücadele edilmeli. Gelip beni o salonun ortasından almalılar. Bütün kadınlara cesaret versinler” dedi.
‘Ay sonunda tek düşündüğüm şey kira oluyor’
Sur’da esnaflık yaparak geçimini sağlamaya çalışan Sarya Demir de bu kadınlardan biri. Kendi atölyesinde yaptığı resimleri ve takıları satarak geçimini sağlayan Sarya Demir aslında bir öğretmen. Yaklaşık on yıl önce ihraç edilen Sarya Demir, daha sonra kendi yaptığı ürünleri satabileceği bir atölye açtı.
Tüm zorluklara rağmen atölyesinde çalışmayı sürdüren Sarya Demir, esnaf bir kadın olmanın zorluklarını şöyle anlattı:
“Bir kadın olarak hayatın her alanında zaten engellerle ve zorluklarla karşılaşıyorsunuz. Toplum tarafından erkek mesleği olarak görülen esnaflık yapmak gerçekten zor olabiliyor. Ülkenin koşullarından kaynaklı ciddi ekonomik zorluklar yaşıyoruz. Bu bireysel bir durum değil, benim gibi birçok kişi aynı süreçleri yaşıyor.
Emek sömürüsü çok fazla. Verdiğim emeğin, harcadığım zamanın, düşüncenin karşılığını alamıyorum. Kadınsanız zaten emeğinizin hem maddi hem de toplumsal karşılığı yok. Ne ev içi emeğin karşılığı var ne de çalışma alanında verdiğiniz emeğin karşılığına denk gelen bir ücret var.
Bir resim yapmak için aylarca emek veriyorum. Sürekli fiyatı artan malzemeler var, harcanan emek var ama ay sonunda tek düşündüğüm şey kirayı nasıl ödeyeceğim oluyor.”
‘Alanlarda sesimizi yükseltmemiz gerek’
8 Mart’ı bu zorluklar içinde karşıladığını belirten Sarya Demir, “8 Mart benim için emeğin ve mücadelenin günü. O gün alanlarda milyonlarca kadınla birlikte sesimizi yükseltmemiz gerekiyor. Emeğin mücadelesi için daha çok çalışmamız gerekiyor” dedi.
‘Kazandığım parayla hiçbir şeyi değiştiremiyorum’
Kentte kendisinin ve annesinin geçimini sağlamak için merdiven altı bir tekstil dükkânında gece gündüz çalışan Elif Ay da aynı emek mücadelesini veren kadınlardan biri. 30 yıldır tekstil atölyelerinde güvencesiz koşullarda çalışan Elif Ay, gündüz dükkanda, gece ise evde çalışıyor. Verdiği emeğin karşılığını alamadığını ve sigortasının dahi olmadığını belirten Elif Ay’ın en büyük hayali ise sobasız ve asansörlü bir evde yaşayabilmek.
Sabah 08.00’de başlayan ve akşam 18.00’de biten mesaisinin ardından eve gittiğinde kendine ait hiç zamanı kalmadığını söyleyen Elif Ay, 8 Mart günü de çalışacağı için mitinge katılamayacağını ifade ediyor. Elif Ay, yaşadığı sömürüyü şu sözlerle anlattı:
“Ben 59 yaşındayım. Yaklaşık 30 yıldır bu sektörde çalışıyorum. Nereye gitsem güvence talep ettiğim için işten çıkarıldım. Evde kimse yok. Ben ve yaşlı annem birlikte yaşıyoruz. Hem kendim hem de annem için mücadele ediyorum.
Ama verdiğim mücadele hiçbir zaman güvenceyle sonuçlanmadı. Koşullarım hep çok kötü oldu. İnsani koşullarda çalıştırılmadım. Benim gibi çalışan diğer kadınlar da aynı durumda. Bu yaşta aç kalmamak için çalışıyorum.
Gün içinde o kadar yoruluyorum ki tek istediğim akşam olup uyumak. Sabah 8’de işe başlıyoruz, akşam 6’da paydos veriyoruz. Gün boyunca ayaktayım. Ne için? Evime bir ekmek, bir yağ götürmek için.
Bu koşullarda başka bir hayalim de olmuyor. Parça başı çalıştığım için daha fazla üretme derdiyle molalarda bile çalışıyorum. Ama ne kadar çalışsam da aldığım para yetmiyor. 30 yıldır tek derdim geçinmek.
2026 yılındayız ama hala sobalı bir evde ve asansörsüz bir binada oturuyorum. Annem hasta, merdiven çıkamıyor. Ama kazandığım parayla hiçbir şeyi değiştiremiyorum.”
‘Benim için de mücadele etsinler’
8 Mart mesajını da paylaşan Elif Ay, “Herkes 8 Mart’tan bahsediyor ama ben o gün çalıştığım için alana gidemiyorum. Ben emeğimin karşılığını hiç alamadım. Bugün o sömürüye ses çıkarmam bile engelleniyor. Benim gibi yaşayan bütün kadınların mücadeleyle ses çıkarması gerekiyor. Ben yapamıyorum ama onlar benim yerime de yapsınlar” dedi.
Kaynak: ANF
