Hesapları tutmadı. Özgür basın geleneğinin inancını ve kararlılığını; dayanışmanın gücünü, halkın özverili emeğini hesaba katmamışlardı. Gazete bir gün bile yayanına ara vermeden yoluna devam etti
Gültan Kışanak
Vahşetin, dayanışmanın ve özgür basın geleneğinin direncinin tarihe not edildiği, unutulmaması gereken bir gündü 3 Aralık 1994… Her yıl dönümünde, bu gerçeği hatırlamak ve hatırlatmak, sadece basın özgürlüğü açısından değil; bir bütün olarak demokrasi ve barış mücadelesini daha güçlü yürütebilmek açısından da son derece önemlidir.
Bu nedenle o gün ve sonrasında yaşadıklarımızı kısaca bir kez daha hatırlayalım istedim.
2 Aralık günü de her zamanki gibi gazeteyi hazırlayıp matbaaya gönderdik. İlk baskıdan gazete geldikten sonra, ikinci baskı için gerekli değişiklikleri konuştuk, beklenen önemli bir gelişme olmadığı için işi gece ekibine bırakıp çıktık.
Gece sabaha karşı saat üç buçuk sıralarında evin kapısı çalındı. Önce polis sandık, hemen toparlanmaya başladık; bu arada kapıyı çalan kişi “Ben Hayrettin, kapıyı açın” diye seslendi. Kapıyı açtık, gelen gazetenin yurt haberler servisinde çalışan Hayrettin Çelik’ti. Gazetenin bombalandığını söylediğinde, şaşkınlık ve öfkeyle evden fırlayıp çıktık. Gazetenin hemen karşısında, bir özel sağlık merkezi vardı, orada gece nöbette olan bir sağlıkçı Hayrettin’i tanıyormuş, arayıp haber vermişti.
Yaşadığımız vahşetin ve dehşetin büyüklüğünü ancak gazetenin önüne geldiğimizde anladık. Binanın ön cephesindeki duvar komple çökmüş, bina alev alev yanıyordu. Binada kimse var mı, yaralı ve ölü var mı, binadan çıkartılan arkadaşlarımız nereye götürülmüştü? Polis hiçbir sorumuza yanıt vermiyordu.
Çevrede toplanan mahalle sakinlerinden ve sağlık merkezi çalışanlarından, binadan çok sayıda arkadaşımızın çıkartıldığını ve biraz ilerideki Kadırga polis karakoluna götürüldüklerini öğrendik. Karakola gittiğimizde, yaralıların hastahanelere götürüldüğünü, bir kısım arkadaşımızın da hala ifade alma işleminin devam ettiğini söylediler. Karakoldaki arkadaşlarımız perişan haldeydi, ellerinde yüzlerinde yaralar ve yanıkları vardı.
Gazetenin çatı katında küçük bir yatakhane vardı. Orada, gece geç saate kadar çalışanlar ve başka illerden geçici olarak gelen gazeteci arkadaşlarımız kalıyordu. Patlamada son kat fazla hasar görmemişti ama arkadaşlar yangının içinde kalmış, kendi çabalarıyla ikinci kattın arka tarafındaki terasa çıkmışlar. Mahalle sakinlerinin terasa attığı ipe tutunarak aşağıya inmişler. Bu nedenle hepsinin elleri parçalanmıştı. Arkadaşlar indikten bir dakika sonra, terasta bulunan jeneratör patlamış, teras yıkılmış ve yangın başlamıştı. Halkın yardımı olmasa, yaralı kurtulan 23 arkadaşımızı da kaybedebilirdik.
Biz karakoldaki arkadaşlarımızdan durumu öğrendiğimiz sıralarda; gazetenin bombalandığı duyulmuş, duyarlı bir çok kişi gazetenin önüne gelmişti. Hemen birkaç grup halinde, çevredeki hastahanelere gittik. Yaralıların çoğunun kaldırıldığı Aksaray’daki Haseki hastanesinin acil servis koridorunda gördüğümüz durum korkunçtu. Arkadaşlarımızın yüzü gözü kan içinde, acıyla kıvranıyorlardı. Kimisi koridorda yere oturmuş, kendisine yardım edilmesini bekliyor, kimisi de sedye üzerindeydi. MKM sanatçısı Yıldız, geceleri de gazetede çalışıyordu. Ağır yaralıydı, sedyede yarı baygın bir halde bekletiliyordu. Enkazdan çıkartılmıştı, vücudunun her yanında tuğla ve cam parçaları vardı. Ameliyata alınması gereken Ersin Yldız’ın Taksim İlk Yardım Hastanesine götürüldüğünü öğrendik. Diğer arkadaşların hayati tehlikesi yoktu.
Saat 9.00 gibi artık kimlerin hangi hastahanede olduğunu ve sağlık durumlarını öğrenmiştik. Gazetenin sorumlularından Ferda Çetin ve bir grup arkadaş, yaralılarla ilgilenme sorumluluğunu aldı. Ben ve bir grup arkadaş da gazeteyi çıkartma imkanı var mı yok mu, durum değerlendirmesi yapmak üzere Özgür Halk derisine gittik. Sosyalist dergilerden arkadaşlar da geldi, her türlü desteği sunmaya hazır olduklarını söylediler. Atılım, Alınteri ve Özgür Halk dergilerinin bürolarını kullanarak, gazeteyi çıkartma kararı aldık. Arkadaşlara haber verdik, destek için gelenler de vardı. Bürolar birbirine çok uzak değildi. İki küçük oda, bir girişten ibaret olan Alınteri bürosunu, haber merkezi olarak kullandık. Mizanpaj ve montaj işleri de Atılım ve Özgür Halk bürolarında yapıldı. Newroz dergisi yayınına ara vererek, var olan bir bilgisayarını dayanışma için çalıştığımız büroya getirdi. Newroz dergisinde çalışan Evrim Alataş da o zaman dayanışma için gelenler arasındaydı.
Özgür Ülke, yayınına ara vermeden ertesi gün “Bu ateş sizi de yakar” manşetiyle okuyuculara ulaştı. “Bu ateş sizi de yakar” manşeti, inancın, kararlılığın, kolektif emeğin, devrimci dayanışmanın ortak ürünüydü. Küllerinden doğmak böyle bir şey olsa gerek, imkansız olan başarılmıştı.
Bu pervazsız saldırı karşısında gazeteciler, aydınlar, sanatçılar net bir tutum aldılar. Aralarında Orhan Pamuk, Lale Mansur, Murathan Mungan, Ahmet Altan’ın da bulunduğu aydınlar, Taksim’de Özgür Ülke gazetesi dağıtarak, saldırıyı protesto ettiler.
Mustafa Ekmekçi, bombalanan gazetenin önünde gelip açıklama yaptı.
Aydın Engin, Alınteri bürosuna gelerek, iki gün dayanışma nöbeti tuttu, haber yazımına yardım etti.
Ve daha niceleri… İsmini burada sayamayacağım kadar çok farklı çevrelerden insanlar, o günün Türkiye’sinde bu pervazsız saldırıya karşı, özgür basının yanında yer aldılar.
Gazetenin kimler tarafından bombalandığını gösteren “gizli” ibareli belgeyi de bu dayanışma sayesinde yayımlama imkanı bulmuştuk. Bir haber ajansının Ankara bürosunda çalışan bir gazeteci, bu belgeye ulaşmış, bir kopyasını almıştı. Ancak söz konusu ajans bunu yayımlamayı göze alamadığı için belgeyi bize gönderdi. Gazetenin bombalanmasından bir hafta sonra yayımladığımız belge, dönemin başbakanı Tansu Çiller’in imzasını taşıyordu. “GİZLİ” ibareli yazıda “Özgür Ülke’nin etkili yöntemler kullanılarak BERTERAF edilmesi” talimatı veriliyordu. Talimatı alanlar, en etkili yöntemin C4 olduğuna karar vermiş ve gazeteyi havaya uçurmuşlardı.
Ancak hesapları tutmadı. Özgür basın geleneğinin inancını ve kararlılığını; dayanışmanın gücünü, halkın özverili emeğini hesaba katmamışlardı. Gazete bir gün bile yayanına ara vermeden yoluna devam etti. Halk gazetenin bir an önce yeniden ayağa kalka bilmesi için destek kampanyası başlattı. Bin bir emekle kurulan gazeteden geriye hiçbir şey kalmamıştı ama halkın desteğiyle gazete birkaç ay içerisinde yeniden kuruldu.
Kamuoyunu aydınlatmaya, gerçekleri gün yüzüne çıkarmaya, yalanın perdesini yırtmaya kararlı bir gelenek oluşmuştu… Bu gelenek baskıyla, zulümle, sansürle, ölümle, ateşle sınandı, her defasında küllerinden yeniden doğdu ve yoluna devam etti.
Varsa bu işin bir sırrı, o da hakikatin gücü, dayanışmanın enerjisi, inancın yaratıcılığıdır, diyebilirim.
Ersin Yıldız şahsında, tüm basın şehitlerine saygıyla…
